Adhyāya 86

वैशंपायन उवाच । इत्युक्त्वानुययौ पार्थो हयं तं कामचारिणम् । न्यवर्तत ततो वाजी येन नागाह्वयं पुरम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktvānuyayau pārtho hayaṁ taṁ kāmacāriṇam । nyavartata tato vājī yena nāgāhvayaṁ puram ॥

तं निवृत्तं तु शुश्राव चारेणैव युधिष्ठिरः । श्रुत्वार्जुनं कुशलिनं स च हृष्टमनाभवत् ॥

taṁ nivr̥ttaṁ tu śuśrāva cāreṇaiva yudhiṣṭhiraḥ । śrutvārjunaṁ kuśalinaṁ sa ca hr̥ṣṭamanābhavat ॥

विजयस्य च तत्कर्म गान्धारविषये तदा । श्रुत्वान्येषु च देशेषु स सुप्रीतोऽभवन्नृपः ॥

vijayasya ca tat karma gāndhāraviṣaye tadā । śrutvānyeṣu ca deśeṣu sa suprīto ’bhavan nr̥paḥ ॥

एतस्मिन्नेव काले तु द्वादशीं माघपाक्षिकीम् । इष्टं गृहीत्वा नक्षत्रं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥

etasminn eva kāle tu dvādaśīṁ māghapākṣikīm । iṣṭaṁ gr̥hītvā nakṣatraṁ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ॥

समानाय्य महातेजाः सर्वान्भ्रातॄन्महामनाः । भीमं च नकुलं चैव सहदेवं च कौरवः ॥

samānāyya mahātejāḥ sarvān bhrātr̥̄n mahāmanāḥ । bhīmaṁ ca nakulaṁ caiva sahadevaṁ ca kauravaḥ ॥

प्रोवाचेदं वचः काले तदा धर्मभृतां वरः । आमन्त्र्य वदतां श्रेष्ठो भीमं भीमपराक्रमम् ॥

provācedaṁ vacaḥ kāle tadā dharmabhr̥tāṁ varaḥ । āmantrya vadatāṁ śreṣṭho bhīmaṁ bhīmaparākramam ॥

आयाति भीमसेनासौ सहाश्वेन तवानुजः । यथा मे पुरुषाः प्राहुर्ये धनंजयसारिणः ॥

āyāti bhīmasenāsau sahāśvena tavānujaḥ । yathā me puruṣāḥ prāhur ye dhanaṁjayasāriṇaḥ ॥

उपस्थितश्च कालोऽयमभितो वर्तते हयः । माघी च पौर्णमासीयं मासः शेषो वृकोदर ॥

upasthitaś ca kālo ’yam abhito vartate hayaḥ । māghī ca paurṇamāsīyaṁ māsaḥ śeṣo vr̥kodara ॥

तत्प्रस्थाप्यन्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः । वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम् ॥

tat prasthāpyantu vidvāṁso brāhmaṇā vedapāragāḥ । vājimedhārthasiddhyarthaṁ deśaṁ paśyantu yajñiyam ॥

इत्युक्तः स तु तच्चक्रे भीमो नृपतिशासनम् । हृष्टः श्रुत्वा नरपतेरायान्तं सव्यसाचिनम् ॥

ity uktaḥ sa tu tac cakre bhīmo nr̥patiśāsanam । hr̥ṣṭaḥ śrutvā narapater āyāntaṁ savyasācinam ॥

ततो ययौ भीमसेनः प्राज्ञैः स्थपतिभिः सह । ब्राह्मणानग्रतः कृत्वा कुशलान्यज्ञकर्मसु ॥

tato yayau bhīmasenaḥ prājñaiḥ sthapatibhiḥ saha । brāhmaṇān agrataḥ kr̥tvā kuśalān yajñakarmasu ॥

तं सशालचयग्रामं संप्रतोलीविटङ्किनम् । मापयामास कौरव्यो यज्ञवाटं यथाविधि ॥

taṁ saśālacayagrāmaṁ saṁpratolīviṭaṅkinam । māpayām āsa kauravyo yajñavāṭaṁ yathāvidhi ॥

सदः सपत्नीसदनं साग्नीध्रमपि चोत्तरम् । कारयामास विधिवन्मणिहेमविभूषितम् ॥

sadaḥ sapatnīsadanaṁ sāgnīdhram api cottaram । kārayām āsa vidhivan maṇihemavibhūṣitam ॥

स्तम्भान्कनकचित्रांश्च तोरणानि बृहन्ति च । यज्ञायतनदेशेषु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम् ॥

stambhān kanakacitrāṁś ca toraṇāni br̥hanti ca । yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṁ ca kāñcanam ॥

अन्तःपुराणि राज्ञां च नानादेशनिवासिनाम् । कारयामास धर्मात्मा तत्र तत्र यथाविधि ॥

antaḥpurāṇi rājñāṁ ca nānādeśanivāsinām । kārayām āsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi ॥

ब्राह्मणानां च वेश्मानि नानादेशसमेयुषाम् । कारयामास भीमः स विविधानि ह्यनेकशः ॥

brāhmaṇānāṁ ca veśmāni nānādeśasameyuṣām । kārayām āsa bhīmaḥ sa vividhāni hy anekaśaḥ ॥

तथा संप्रेषयामास दूतान्नृपतिशासनात् । भीमसेनो महाराज राज्ञामक्लिष्टकर्मणाम् ॥

tathā saṁpreṣayām āsa dūtān nr̥patiśāsanāt । bhīmaseno mahārāja rājñām akliṣṭakarmaṇām ॥

ते प्रियार्थं कुरुपतेराययुर्नृपसत्तमाः । रत्नान्यनेकान्यादाय स्त्रियोऽश्वानायुधानि च ॥

te priyārthaṁ kurupater āyayur nr̥pasattamāḥ । ratnāny anekāny ādāya striyo ’śvān āyudhāni ca ॥

तेषां निविशतां तेषु शिबिरेषु सहस्रशः । नर्दतः सागरस्येव शब्दो दिवमिवास्पृशत् ॥

teṣāṁ niviśatāṁ teṣu śibireṣu sahasraśaḥ । nardataḥ sāgarasyeva śabdo divam ivāspr̥śat ॥

तेषामभ्यागतानां स राजा राजीवलोचनः । व्यादिदेशान्नपानानि शय्याश्चाप्यतिमानुषाः ॥

teṣām abhyāgatānāṁ sa rājā rājīvalocanaḥ । vyādideśānnapānāni śayyāś cāpy atimānuṣāḥ ॥

वाहनानां च विविधाः शालाः शालीक्षुगोरसैः । उपेताः पुरुषव्याघ्र व्यादिदेश स धर्मराट् ॥

vāhanānāṁ ca vividhāḥ śālāḥ śālīkṣugorasaiḥ । upetāḥ puruṣavyāghra vyādideśa sa dharmarāṭ ॥

तथा तस्मिन्महायज्ञे धर्मराजस्य धीमतः । समाजग्मुर्मुनिगणा बहवो ब्रह्मवादिनः ॥

tathā tasmin mahāyajñe dharmarājasya dhīmataḥ । samājagmur munigaṇā bahavo brahmavādinaḥ ॥

ये च द्विजातिप्रवरास्तत्रासन्पृथिवीपते । समाजग्मुः सशिष्यांस्तान्प्रतिजग्राह कौरवः ॥

ye ca dvijātipravarās tatrāsan pr̥thivīpate । samājagmuḥ saśiṣyāṁs tān pratijagrāha kauravaḥ ॥

सर्वांश्च ताननुययौ यावदावसथादिति । स्वयमेव महातेजा दम्भं त्यक्त्वा युधिष्ठिरः ॥

sarvāṁś ca tān anuyayau yāvad āvasathād iti । svayam eva mahātejā dambhaṁ tyaktvā yudhiṣṭhiraḥ ॥

ततः कृत्वा स्थपतयः शिल्पिनोऽन्ये च ये तदा । कृत्स्नं यज्ञविधिं राजन्धर्मराज्ञे न्यवेदयन् ॥

tataḥ kr̥tvā sthapatayaḥ śilpino ’nye ca ye tadā । kr̥tsnaṁ yajñavidhiṁ rājan dharmarājñe nyavedayan ॥

तच्छ्रुत्वा धर्मराजः स कृतं सर्वमनिन्दितम् । हृष्टरूपोऽभवद्राजा सह भ्रातृभिरच्युतः ॥

tac chrutvā dharmarājaḥ sa kr̥taṁ sarvam aninditam । hr̥ṣṭarūpo ’bhavad rājā saha bhrātr̥bhir acyutaḥ ॥