Adhyāya 74

वैशंपायन उवाच । प्राग्ज्योतिषमथाभ्येत्य व्यचरत्स हयोत्तमः । भगदत्तात्मजस्तत्र निर्ययौ रणकर्कशः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । prāgjyotiṣam athābhyetya vyacarat sa hayottamaḥ । bhagadattātmajas tatra niryayau raṇakarkaśaḥ ॥

स हयं पाण्डुपुत्रस्य विषयान्तमुपागतम् । युयुधे भरतश्रेष्ठ वज्रदत्तो महीपतिः ॥

sa hayaṁ pāṇḍuputrasya viṣayāntam upāgatam । yuyudhe bharataśreṣṭha vajradatto mahīpatiḥ ॥

सोऽभिनिर्याय नगराद्भगदत्तसुतो नृपः । अश्वमायान्तमुन्मथ्य नगराभिमुखो ययौ ॥

so ’bhiniryāya nagarād bhagadattasuto nr̥paḥ । aśvam āyāntam unmathya nagarābhimukho yayau ॥

तमालक्ष्य महाबाहुः कुरूणामृषभस्तदा । गाण्डीवं विक्षिपंस्तूर्णं सहसा समुपाद्रवत् ॥

tam ālakṣya mahābāhuḥ kurūṇām r̥ṣabhas tadā । gāṇḍīvaṁ vikṣipaṁs tūrṇaṁ sahasā samupādravat ॥

ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैरिषुभिर्मोहितो नृपः । हयमुत्सृज्य तं वीरस्ततः पार्थमुपाद्रवत् ॥

tato gāṇḍīvanirmuktair iṣubhir mohito nr̥paḥ । hayam utsr̥jya taṁ vīras tataḥ pārtham upādravat ॥

पुनः प्रविश्य नगरं दंशितः स नृपोत्तमः । आरुह्य नागप्रवरं निर्ययौ युद्धकाङ्क्षया ॥

punaḥ praviśya nagaraṁ daṁśitaḥ sa nr̥pottamaḥ । āruhya nāgapravaraṁ niryayau yuddhakāṅkṣayā ॥

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । दोधूयता चामरेण श्वेतेन च महारथः ॥

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani । dodhūyatā cāmareṇa śvetena ca mahārathaḥ ॥

ततः पार्थं समासाद्य पाण्डवानां महारथम् । आह्वयामास कौरव्यं बाल्यान्मोहाच्च संयुगे ॥

tataḥ pārthaṁ samāsādya pāṇḍavānāṁ mahāratham । āhvayām āsa kauravyaṁ bālyān mohāc ca saṁyuge ॥

स वारणं नगप्रख्यं प्रभिन्नकरटामुखम् । प्रेषयामास संक्रुद्धस्ततः श्वेतहयं प्रति ॥

sa vāraṇaṁ nagaprakhyaṁ prabhinnakaraṭāmukham । preṣayām āsa saṁkruddhas tataḥ śvetahayaṁ prati ॥

विक्षरन्तं यथा मेघं परवारणवारणम् । शास्त्रवत्कल्पितं संख्ये त्रिसाहं युद्धदुर्मदम् ॥

vikṣarantaṁ yathā meghaṁ paravāraṇavāraṇam । śāstravat kalpitaṁ saṁkhye trisāhaṁ yuddhadurmadam ॥

प्रचोद्यमानः स गजस्तेन राज्ञा महाबलः । तदाङ्कुशेन विबभावुत्पतिष्यन्निवाम्बरम् ॥

pracodyamānaḥ sa gajas tena rājñā mahābalaḥ । tadāṅkuśena vibabhāv utpatiṣyann ivāmbaram ॥

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य क्रुद्धो राजन्धनंजयः । भूमिष्ठो वारणगतं योधयामास भारत ॥

tam āpatantaṁ saṁprekṣya kruddho rājan dhanaṁjayaḥ । bhūmiṣṭho vāraṇagataṁ yodhayām āsa bhārata ॥

वज्रदत्तस्तु संक्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये । तोमरानग्निसंकाशाञ्शलभानिव वेगितान् ॥

vajradattas tu saṁkruddho mumocāśu dhanaṁjaye । tomarān agnisaṁkāśāñ śalabhān iva vegitān ॥

अर्जुनस्तानसंप्राप्तान्गाण्डीवप्रेषितैः शरैः । द्विधा त्रिधा च चिच्छेद ख एव खगमैस्तदा ॥

arjunas tān asaṁprāptān gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ । dvidhā tridhā ca ciccheda kha eva khagamais tadā ॥

स तान्दृष्ट्वा तथा छिन्नांस्तोमरान्भगदत्तजः । इषूनसक्तांस्त्वरितः प्राहिणोत्पाण्डवं प्रति ॥

sa tān dr̥ṣṭvā tathā chinnāṁs tomarān bhagadattajaḥ । iṣūn asaktāṁs tvaritaḥ prāhiṇot pāṇḍavaṁ prati ॥

ततोऽर्जुनस्तूर्णतरं रुक्मपुङ्खानजिह्मगान् । प्रेषयामास संक्रुद्धो भगदत्तात्मजं प्रति ॥

tato ’rjunas tūrṇataraṁ rukmapuṅkhān ajihmagān । preṣayām āsa saṁkruddho bhagadattātmajaṁ prati ॥

स तैर्विद्धो महातेजा वज्रदत्तो महाहवे । भृशाहतः पपातोर्व्यां न त्वेनमजहात्स्मृतिः ॥

sa tair viddho mahātejā vajradatto mahāhave । bhr̥śāhataḥ papātorvyāṁ na tv enam ajahāt smr̥tiḥ ॥

ततः स पुनरारुह्य वारणप्रवरं रणे । अव्यग्रः प्रेषयामास जयार्थी विजयं प्रति ॥

tataḥ sa punar āruhya vāraṇapravaraṁ raṇe । avyagraḥ preṣayām āsa jayārthī vijayaṁ prati ॥

तस्मै बाणांस्ततो जिष्णुर्निर्मुक्ताशीविषोपमान् । प्रेषयामास संक्रुद्धो ज्वलितानिव पावकान् ॥

tasmai bāṇāṁs tato jiṣṇur nirmuktāśīviṣopamān । preṣayām āsa saṁkruddho jvalitān iva pāvakān ॥

स तैर्विद्धो महानागो विस्रवन्रुधिरं बभौ । हिमवानिव शैलेन्द्रो बहुप्रस्रवणस्तदा ॥

sa tair viddho mahānāgo visravan rudhiraṁ babhau । himavān iva śailendro bahuprasravaṇas tadā ॥