Adhyāya 70

वैशंपायन उवाच । तान्समीपगताञ्श्रुत्वा पाण्डवाञ्शत्रुकर्शनः । वासुदेवः सहामात्यः प्रत्युद्यातो दिदृक्षया ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tān samīpagatāñ śrutvā pāṇḍavāñ śatrukarśanaḥ । vāsudevaḥ sahāmātyaḥ pratyudyāto didr̥kṣayā ॥

ते समेत्य यथान्यायं पाण्डवा वृष्णिभिः सह । विविशुः सहिता राजन्पुरं वारणसाह्वयम् ॥

te sametya yathānyāyaṁ pāṇḍavā vr̥ṣṇibhiḥ saha । viviśuḥ sahitā rājan puraṁ vāraṇasāhvayam ॥

महतस्तस्य सैन्यस्य खुरनेमिस्वनेन च । द्यावापृथिव्यौ खं चैव शब्देनासीत्समावृतम् ॥

mahatas tasya sainyasya khuranemisvanena ca । dyāvāpr̥thivyau khaṁ caiva śabdenāsīt samāvr̥tam ॥

ते कोशमग्रतः कृत्वा विविशुः स्वपुरं तदा । पाण्डवाः प्रीतमनसः सामात्याः ससुहृद्गणाः ॥

te kośam agrataḥ kr̥tvā viviśuḥ svapuraṁ tadā । pāṇḍavāḥ prītamanasaḥ sāmātyāḥ sasuhr̥dgaṇāḥ ॥

ते समेत्य यथान्यायं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । कीर्तयन्तः स्वनामानि तस्य पादौ ववन्दिरे ॥

te sametya yathānyāyaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ janādhipam । kīrtayantaḥ svanāmāni tasya pādau vavandire ॥

धृतराष्ट्रादनु च ते गान्धारीं सुबलात्मजाम् । कुन्तीं च राजशार्दूल तदा भरतसत्तमाः ॥

dhr̥tarāṣṭrād anu ca te gāndhārīṁ subalātmajām । kuntīṁ ca rājaśārdūla tadā bharatasattamāḥ ॥

विदुरं पूजयित्वा च वैश्यापुत्रं समेत्य च । पूज्यमानाः स्म ते वीरा व्यराजन्त विशां पते ॥

viduraṁ pūjayitvā ca vaiśyāputraṁ sametya ca । pūjyamānāḥ sma te vīrā vyarājanta viśāṁ pate ॥

ततस्तत्परमाश्चर्यं विचित्रं महदद्भुतम् । शुश्रुवुस्ते तदा वीराः पितुस्ते जन्म भारत ॥

tatas tat param āścaryaṁ vicitraṁ mahad adbhutam । śuśruvus te tadā vīrāḥ pitus te janma bhārata ॥

तदुपश्रुत्य ते कर्म वासुदेवस्य धीमतः । पूजार्हं पूजयामासुः कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥

tad upaśrutya te karma vāsudevasya dhīmataḥ । pūjārhaṁ pūjayām āsuḥ kr̥ṣṇaṁ devakinandanam ॥

ततः कतिपयाहस्य व्यासः सत्यवतीसुतः । आजगाम महातेजा नगरं नागसाह्वयम् ॥

tataḥ katipayāhasya vyāsaḥ satyavatīsutaḥ । ājagāma mahātejā nagaraṁ nāgasāhvayam ॥

तस्य सर्वे यथान्यायं पूजां चक्रुः कुरूद्वहाः । सह वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैरुपासां चक्रिरे तदा ॥

tasya sarve yathānyāyaṁ pūjāṁ cakruḥ kurūdvahāḥ । saha vr̥ṣṇyandhakavyāghrair upāsāṁ cakrire tadā ॥

तत्र नानाविधाकाराः कथाः समनुकीर्त्य वै । युधिष्ठिरो धर्मसुतो व्यासं वचनमब्रवीत् ॥

tatra nānāvidhākārāḥ kathāḥ samanukīrtya vai । yudhiṣṭhiro dharmasuto vyāsaṁ vacanam abravīt ॥

भवत्प्रसादाद्भगवन्यदिदं रत्नमाहृतम् । उपयोक्तुं तदिच्छामि वाजिमेधे महाक्रतौ ॥

bhavatprasādād bhagavan yad idaṁ ratnam āhr̥tam । upayoktuṁ tad icchāmi vājimedhe mahākratau ॥

तदनुज्ञातुमिच्छामि भवता मुनिसत्तम । त्वदधीना वयं सर्वे कृष्णस्य च महात्मनः ॥

tad anujñātum icchāmi bhavatā munisattama । tvadadhīnā vayaṁ sarve kr̥ṣṇasya ca mahātmanaḥ ॥

व्यास उवाच । अनुजानामि राजंस्त्वां क्रियतां यदनन्तरम् । यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ॥

vyāsa uvāca । anujānāmi rājaṁs tvāṁ kriyatāṁ yad anantaram । yajasva vājimedhena vidhivad dakṣiṇāvatā ॥

अश्वमेधो हि राजेन्द्र पावनः सर्वपाप्मनाम् । तेनेष्ट्वा त्वं विपाप्मा वै भविता नात्र संशयः ॥

aśvamedho hi rājendra pāvanaḥ sarvapāpmanām । teneṣṭvā tvaṁ vipāpmā vai bhavitā nātra saṁśayaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । इत्युक्तः स तु धर्मात्मा कुरुराजो युधिष्ठिरः । अश्वमेधस्य कौरव्य चकाराहरणे मतिम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktaḥ sa tu dharmātmā kururājo yudhiṣṭhiraḥ । aśvamedhasya kauravya cakārāharaṇe matim ॥

समनुज्ञाप्य तु स तं कृष्णद्वैपायनं नृपः । वासुदेवमथामन्त्र्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥

samanujñāpya tu sa taṁ kr̥ṣṇadvaipāyanaṁ nr̥paḥ । vāsudevam athāmantrya vāgmī vacanam abravīt ॥

देवकी सुप्रजा देवी त्वया पुरुषसत्तम । यद्ब्रूयां त्वां महाबाहो तत्कृथास्त्वमिहाच्युत ॥

devakī suprajā devī tvayā puruṣasattama । yad brūyāṁ tvāṁ mahābāho tat kr̥thās tvam ihācyuta ॥

त्वत्प्रभावार्जितान्भोगानश्नीम यदुनन्दन । पराक्रमेण बुद्ध्या च त्वयेयं निर्जिता मही ॥

tvatprabhāvārjitān bhogān aśnīma yadunandana । parākrameṇa buddhyā ca tvayeyaṁ nirjitā mahī ॥

दीक्षयस्व त्वमात्मानं त्वं नः परमको गुरुः । त्वयीष्टवति धर्मज्ञ विपाप्मा स्यामहं विभो । त्वं हि यज्ञोऽक्षरः सर्वस्त्वं धर्मस्त्वं प्रजापतिः ॥

dīkṣayasva tvam ātmānaṁ tvaṁ naḥ paramako guruḥ । tvayīṣṭavati dharmajña vipāpmā syām ahaṁ vibho । tvaṁ hi yajño ’kṣaraḥ sarvas tvaṁ dharmas tvaṁ prajāpatiḥ ॥

वासुदेव उवाच । त्वमेवैतन्महाबाहो वक्तुमर्हस्यरिंदम । त्वं गतिः सर्वभूतानामिति मे निश्चिता मतिः ॥

vāsudeva uvāca । tvam evaitan mahābāho vaktum arhasy ariṁdama । tvaṁ gatiḥ sarvabhūtānām iti me niścitā matiḥ ॥

त्वं चाद्य कुरुवीराणां धर्मेणाभिविराजसे । गुणभूताः स्म ते राजंस्त्वं नो राजन्मतो गुरुः ॥

tvaṁ cādya kuruvīrāṇāṁ dharmeṇābhivirājase । guṇabhūtāḥ sma te rājaṁs tvaṁ no rājan mato guruḥ ॥

यजस्व मदनुज्ञातः प्राप्त एव क्रतुर्मया । युनक्तु नो भवान्कार्ये यत्र वाञ्छसि भारत । सत्यं ते प्रतिजानामि सर्वं कर्तास्मि तेऽनघ ॥

yajasva madanujñātaḥ prāpta eva kratur mayā । yunaktu no bhavān kārye yatra vāñchasi bhārata । satyaṁ te pratijānāmi sarvaṁ kartāsmi te ’nagha ॥

भीमसेनार्जुनौ चैव तथा माद्रवतीसुतौ । इष्टवन्तो भविष्यन्ति त्वयीष्टवति भारत ॥

bhīmasenārjunau caiva tathā mādravatīsutau । iṣṭavanto bhaviṣyanti tvayīṣṭavati bhārata ॥