Who speaks here उत्तङ्क uttaṅka · वासुदेव vāsudeva
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §53–55 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
उत्तङ्क उवाच । ब्रूहि केशव तत्त्वेन त्वमध्यात्ममनिन्दितम् । श्रुत्वा श्रेयोऽभिधास्यामि शापं वा ते जनार्दन ॥
uttaṅka uvāca । brūhi keśava tattvena tvam adhyātmam aninditam । śrutvā śreyo ’bhidhāsyāmi śāpaṁ vā te janārdana ॥
वासुदेव उवाच । तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि भावान्मदाश्रयान् । तथा रुद्रान्वसूंश्चापि विद्धि मत्प्रभवान्द्विज ॥
vāsudeva uvāca । tamo rajaś ca sattvaṁ ca viddhi bhāvān madāśrayān । tathā rudrān vasūṁś cāpi viddhi matprabhavān dvija ॥
मयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चाप्यहम् । स्थित इत्यभिजानीहि मा तेऽभूदत्र संशयः ॥
mayi sarvāṇi bhūtāni sarvabhūteṣu cāpy aham । sthita ity abhijānīhi mā te ’bhūd atra saṁśayaḥ ॥
तथा दैत्यगणान्सर्वान्यक्षराक्षसपन्नगान् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव विद्धि मत्प्रभवान्द्विज ॥
tathā daityagaṇān sarvān yakṣarākṣasapannagān । gandharvāpsarasaś caiva viddhi matprabhavān dvija ॥
सदसच्चैव यत्प्राहुरव्यक्तं व्यक्तमेव च । अक्षरं च क्षरं चैव सर्वमेतन्मदात्मकम् ॥
sad asac caiva yat prāhur avyaktaṁ vyaktam eva ca । akṣaraṁ ca kṣaraṁ caiva sarvam etan madātmakam ॥
ये चाश्रमेषु वै धर्माश्चतुर्षु विहिता मुने । दैवानि चैव कर्माणि विद्धि सर्वं मदात्मकम् ॥
ye cāśrameṣu vai dharmāś caturṣu vihitā mune । daivāni caiva karmāṇi viddhi sarvaṁ madātmakam ॥
असच्च सदसच्चैव यद्विश्वं सदसतः परम् । ततः परं नास्ति चैव देवदेवात्सनातनात् ॥
asac ca sadasac caiva yad viśvaṁ sadasataḥ param । tataḥ paraṁ nāsti caiva devadevāt sanātanāt ॥
ओंकारप्रभवान्वेदान्विद्धि मां त्वं भृगूद्वह । यूपं सोमं तथैवेह त्रिदशाप्यायनं मखे ॥
oṁkāraprabhavān vedān viddhi māṁ tvaṁ bhr̥gūdvaha । yūpaṁ somaṁ tathaiveha tridaśāpyāyanaṁ makhe ॥
होतारमपि हव्यं च विद्धि मां भृगुनन्दन । अध्वर्युः कल्पकश्चापि हविः परमसंस्कृतम् ॥
hotāram api havyaṁ ca viddhi māṁ bhr̥gunandana । adhvaryuḥ kalpakaś cāpi haviḥ paramasaṁskr̥tam ॥
उद्गाता चापि मां स्तौति गीतघोषैर्महाध्वरे । प्रायश्चित्तेषु मां ब्रह्मञ्शान्तिमङ्गलवाचकाः । स्तुवन्ति विश्वकर्माणं सततं द्विजसत्तमाः ॥
udgātā cāpi māṁ stauti gītaghoṣair mahādhvare । prāyaścitteṣu māṁ brahmañ śāntimaṅgalavācakāḥ । stuvanti viśvakarmāṇaṁ satataṁ dvijasattamāḥ ॥
विद्धि मह्यं सुतं धर्ममग्रजं द्विजसत्तम । मानसं दयितं विप्र सर्वभूतदयात्मकम् ॥
viddhi mahyaṁ sutaṁ dharmam agrajaṁ dvijasattama । mānasaṁ dayitaṁ vipra sarvabhūtadayātmakam ॥
तत्राहं वर्तमानैश्च निवृत्तैश्चैव मानवैः । बह्वीः संसरमाणो वै योनीर्हि द्विजसत्तम ॥
tatrāhaṁ vartamānaiś ca nivr̥ttaiś caiva mānavaiḥ । bahvīḥ saṁsaramāṇo vai yonīr hi dvijasattama ॥
धर्मसंरक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च । तैस्तैर्वेषैश्च रूपैश्च त्रिषु लोकेषु भार्गव ॥
dharmasaṁrakṣaṇārthāya dharmasaṁsthāpanāya ca । tais tair veṣaiś ca rūpaiś ca triṣu lokeṣu bhārgava ॥
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रोऽथ प्रभवाप्ययः । भूतग्रामस्य सर्वस्य स्रष्टा संहार एव च ॥
ahaṁ viṣṇur ahaṁ brahmā śakro ’tha prabhavāpyayaḥ । bhūtagrāmasya sarvasya sraṣṭā saṁhāra eva ca ॥
अधर्मे वर्तमानानां सर्वेषामहमप्युत । धर्मस्य सेतुं बध्नामि चलिते चलिते युगे । तास्ता योनीः प्रविश्याहं प्रजानां हितकाम्यया ॥
adharme vartamānānāṁ sarveṣām aham apy uta । dharmasya setuṁ badhnāmi calite calite yuge । tās tā yonīḥ praviśyāhaṁ prajānāṁ hitakāmyayā ॥
यदा त्वहं देवयोनौ वर्तामि भृगुनन्दन । तदाहं देववत्सर्वमाचरामि न संशयः ॥
yadā tv ahaṁ devayonau vartāmi bhr̥gunandana । tadāhaṁ devavat sarvam ācarāmi na saṁśayaḥ ॥
यदा गन्धर्वयोनौ तु वर्तामि भृगुनन्दन । तदा गन्धर्ववच्चेष्टाः सर्वाश्चेष्टामि भार्गव ॥
yadā gandharvayonau tu vartāmi bhr̥gunandana । tadā gandharvavac ceṣṭāḥ sarvāś ceṣṭāmi bhārgava ॥
नागयोनौ यदा चैव तदा वर्तामि नागवत् । यक्षराक्षसयोनीश्च यथावद्विचराम्यहम् ॥
nāgayonau yadā caiva tadā vartāmi nāgavat । yakṣarākṣasayonīś ca yathāvad vicarāmy aham ॥
मानुष्ये वर्तमाने तु कृपणं याचिता मया । न च ते जातसंमोहा वचो गृह्णन्ति मे हितम् ॥
mānuṣye vartamāne tu kr̥paṇaṁ yācitā mayā । na ca te jātasaṁmohā vaco gr̥hṇanti me hitam ॥
भयं च महदुद्दिश्य त्रासिताः कुरवो मया । क्रुद्धेव भूत्वा च पुनर्यथावदनुदर्शिताः ॥
bhayaṁ ca mahad uddiśya trāsitāḥ kuravo mayā । kruddheva bhūtvā ca punar yathāvad anudarśitāḥ ॥
तेऽधर्मेणेह संयुक्ताः परीताः कालधर्मणा । धर्मेण निहता युद्धे गताः स्वर्गं न संशयः ॥
te ’dharmeṇeha saṁyuktāḥ parītāḥ kāladharmaṇā । dharmeṇa nihatā yuddhe gatāḥ svargaṁ na saṁśayaḥ ॥
लोकेषु पाण्डवाश्चैव गताः ख्यातिं द्विजोत्तम । एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
lokeṣu pāṇḍavāś caiva gatāḥ khyātiṁ dvijottama । etat te sarvam ākhyātaṁ yan māṁ tvaṁ paripr̥cchasi ॥