Adhyāya 41

वैशंपायन उवाच । ततस्ते भरतश्रेष्ठाः समाजग्मुः परस्परम् । विगतक्रोधमात्सर्याः सर्वे विगतकल्मषाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas te bharataśreṣṭhāḥ samājagmuḥ parasparam । vigatakrodhamātsaryāḥ sarve vigatakalmaṣāḥ ॥

विधिं परममास्थाय ब्रह्मर्षिविहितं शुभम् । संप्रीतमनसः सर्वे देवलोक इवामराः ॥

vidhiṁ paramam āsthāya brahmarṣivihitaṁ śubham । saṁprītamanasaḥ sarve devaloka ivāmarāḥ ॥

पुत्रः पित्रा च मात्रा च भार्या च पतिना सह । भ्राता भ्रात्रा सखा चैव सख्या राजन्समागताः ॥

putraḥ pitrā ca mātrā ca bhāryā ca patinā saha । bhrātā bhrātrā sakhā caiva sakhyā rājan samāgatāḥ ॥

पाण्डवास्तु महेष्वासं कर्णं सौभद्रमेव च । संप्रहर्षात्समाजग्मुर्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥

pāṇḍavās tu maheṣvāsaṁ karṇaṁ saubhadram eva ca । saṁpraharṣāt samājagmur draupadeyāṁś ca sarvaśaḥ ॥

ततस्ते प्रीयमाणा वै कर्णेन सह पाण्डवाः । समेत्य पृथिवीपालाः सौहृदेऽवस्थिताभवन् ॥

tatas te prīyamāṇā vai karṇena saha pāṇḍavāḥ । sametya pr̥thivīpālāḥ sauhr̥de ’vasthitābhavan ॥

ऋषिप्रसादात्तेऽन्ये च क्षत्रिया नष्टमन्यवः । असौहृदं परित्यज्य सौहृदे पर्यवस्थिताः ॥

r̥ṣiprasādāt te ’nye ca kṣatriyā naṣṭamanyavaḥ । asauhr̥daṁ parityajya sauhr̥de paryavasthitāḥ ॥

एवं समागताः सर्वे गुरुभिर्बान्धवैस्तथा । पुत्रैश्च पुरुषव्याघ्राः कुरवोऽन्ये च मानवाः ॥

evaṁ samāgatāḥ sarve gurubhir bāndhavais tathā । putraiś ca puruṣavyāghrāḥ kuravo ’nye ca mānavāḥ ॥

तां रात्रिमेकां कृत्स्नां ते विहृत्य प्रीतमानसाः । मेनिरे परितोषेण नृपाः स्वर्गसदो यथा ॥

tāṁ rātrim ekāṁ kr̥tsnāṁ te vihr̥tya prītamānasāḥ । menire paritoṣeṇa nr̥pāḥ svargasado yathā ॥

नात्र शोको भयं त्रासो नारतिर्नायशोऽभवत् । परस्परं समागम्य योधानां भरतर्षभ ॥

nātra śoko bhayaṁ trāso nāratir nāyaśo ’bhavat । parasparaṁ samāgamya yodhānāṁ bharatarṣabha ॥

समागतास्ताः पितृभिर्भ्रातृभिः पतिभिः सुतैः । मुदं परमिकां प्राप्य नार्यो दुःखमथात्यजन् ॥

samāgatās tāḥ pitr̥bhir bhrātr̥bhiḥ patibhiḥ sutaiḥ । mudaṁ paramikāṁ prāpya nāryo duḥkham athātyajan ॥

एकां रात्रिं विहृत्यैवं ते वीरास्ताश्च योषितः । आमन्त्र्यान्योन्यमाश्लिष्य ततो जग्मुर्यथागतम् ॥

ekāṁ rātriṁ vihr̥tyaivaṁ te vīrās tāś ca yoṣitaḥ । āmantryānyonyam āśliṣya tato jagmur yathāgatam ॥

ततो विसर्जयामास लोकांस्तान्मुनिपुंगवः । क्षणेनान्तर्हिताश्चैव प्रेक्षतामेव तेऽभवन् ॥

tato visarjayām āsa lokāṁs tān munipuṁgavaḥ । kṣaṇenāntarhitāś caiva prekṣatām eva te ’bhavan ॥

अवगाह्य महात्मानः पुण्यां त्रिपथगां नदीम् । सरथाः सध्वजाश्चैव स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥

avagāhya mahātmānaḥ puṇyāṁ tripathagāṁ nadīm । sarathāḥ sadhvajāś caiva svāni sthānāni bhejire ॥

देवलोकं ययुः केचित्केचिद्ब्रह्मसदस्तथा । केचिच्च वारुणं लोकं केचित्कौबेरमाप्नुवन् ॥

devalokaṁ yayuḥ ke cit ke cid brahmasadas tathā । ke cic ca vāruṇaṁ lokaṁ ke cit kauberam āpnuvan ॥

तथा वैवस्वतं लोकं केचिच्चैवाप्नुवन्नृपाः । राक्षसानां पिशाचानां केचिच्चाप्युत्तरान्कुरून् ॥

tathā vaivasvataṁ lokaṁ ke cic caivāpnuvan nr̥pāḥ । rākṣasānāṁ piśācānāṁ ke cic cāpy uttarān kurūn ॥

विचित्रगतयः सर्वे या अवाप्यामरैः सह । आजग्मुस्ते महात्मानः सवाहाः सपदानुगाः ॥

vicitragatayaḥ sarve yā avāpyāmaraiḥ saha । ājagmus te mahātmānaḥ savāhāḥ sapadānugāḥ ॥

गतेषु तेषु सर्वेषु सलिलस्थो महामुनिः । धर्मशीलो महातेजाः कुरूणां हितकृत्सदा । ततः प्रोवाच ताः सर्वाः क्षत्रिया निहतेश्वराः ॥

gateṣu teṣu sarveṣu salilastho mahāmuniḥ । dharmaśīlo mahātejāḥ kurūṇāṁ hitakr̥t sadā । tataḥ provāca tāḥ sarvāḥ kṣatriyā nihateśvarāḥ ॥

या याः पतिकृताँल्लोकानिच्छन्ति परमस्त्रियः । ता जाह्नवीजलं क्षिप्रमवगाहन्त्वतन्द्रिताः ॥

yā yāḥ patikr̥tām̐l lokān icchanti paramastriyaḥ । tā jāhnavījalaṁ kṣipram avagāhantv atandritāḥ ॥

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा श्रद्दधाना वराङ्गनाः । श्वशुरं समनुज्ञाप्य विविशुर्जाह्नवीजलम् ॥

tatas tasya vacaḥ śrutvā śraddadhānā varāṅganāḥ । śvaśuraṁ samanujñāpya viviśur jāhnavījalam ॥

विमुक्ता मानुषैर्देहैस्ततस्ता भर्तृभिः सह । समाजग्मुस्तदा साध्व्यः सर्वा एव विशां पते ॥

vimuktā mānuṣair dehais tatas tā bhartr̥bhiḥ saha । samājagmus tadā sādhvyaḥ sarvā eva viśāṁ pate ॥

एवं क्रमेण सर्वास्ताः शीलवत्यः कुलस्त्रियः । प्रविश्य तोयं निर्मुक्ता जग्मुर्भर्तृसलोकताम् ॥

evaṁ krameṇa sarvās tāḥ śīlavatyaḥ kulastriyaḥ । praviśya toyaṁ nirmuktā jagmur bhartr̥salokatām ॥

दिव्यरूपसमायुक्ता दिव्याभरणभूषिताः । दिव्यमाल्याम्बरधरा यथासां पतयस्तथा ॥

divyarūpasamāyuktā divyābharaṇabhūṣitāḥ । divyamālyāmbaradharā yathāsāṁ patayas tathā ॥

ताः शीलसत्त्वसंपन्ना वितमस्का गतक्लमाः । सर्वाः सर्वगुणैर्युक्ताः स्वं स्वं स्थानं प्रपेदिरे ॥

tāḥ śīlasattvasaṁpannā vitamaskā gataklamāḥ । sarvāḥ sarvaguṇair yuktāḥ svaṁ svaṁ sthānaṁ prapedire ॥

यस्य यस्य च यः कामस्तस्मिन्कालेऽभवत्तदा । तं तं विसृष्टवान्व्यासो वरदो धर्मवत्सलः ॥

yasya yasya ca yaḥ kāmas tasmin kāle ’bhavat tadā । taṁ taṁ visr̥ṣṭavān vyāso varado dharmavatsalaḥ ॥

तच्छ्रुत्वा नरदेवानां पुनरागमनं नराः । जहृषुर्मुदिताश्चासन्नन्यदेहगता अपि ॥

tac chrutvā naradevānāṁ punarāgamanaṁ narāḥ । jahr̥ṣur muditāś cāsann anyadehagatā api ॥

प्रियैः समागमं तेषां य इमं शृणुयान्नरः । प्रियाणि लभते नित्यमिह च प्रेत्य चैव ह ॥

priyaiḥ samāgamaṁ teṣāṁ ya imaṁ śr̥ṇuyān naraḥ । priyāṇi labhate nityam iha ca pretya caiva ha ॥

इष्टबान्धवसंयोगमनायासमनामयम् । य इमं श्रावयेद्विद्वान्संसिद्धिं प्राप्नुयात्पराम् ॥

iṣṭabāndhavasaṁyogam anāyāsam anāmayam । ya imaṁ śrāvayed vidvān saṁsiddhiṁ prāpnuyāt parām ॥

स्वाध्याययुक्ताः पुरुषाः क्रियायुक्ताश्च भारत । अध्यात्मयोगयुक्ताश्च धृतिमन्तश्च मानवाः । श्रुत्वा पर्व त्विदं नित्यमवाप्स्यन्ति परां गतिम् ॥

svādhyāyayuktāḥ puruṣāḥ kriyāyuktāś ca bhārata । adhyātmayogayuktāś ca dhr̥timantaś ca mānavāḥ । śrutvā parva tv idaṁ nityam avāpsyanti parāṁ gatim ॥