Adhyāya 32

वैशंपायन उवाच । स तैः सह नरव्याघ्रैर्भ्रातृभिर्भरतर्षभ । राजा रुचिरपद्माक्षैरासां चक्रे तदाश्रमे ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa taiḥ saha naravyāghrair bhrātr̥bhir bharatarṣabha । rājā rucirapadmākṣair āsāṁ cakre tadāśrame ॥

तापसैश्च महाभागैर्नानादेशसमागतैः । द्रष्टुं कुरुपतेः पुत्रान्पाण्डवान्पृथुवक्षसः ॥

tāpasaiś ca mahābhāgair nānādeśasamāgataiḥ । draṣṭuṁ kurupateḥ putrān pāṇḍavān pr̥thuvakṣasaḥ ॥

तेऽब्रुवञ्ज्ञातुमिच्छामः कतमोऽत्र युधिष्ठिरः । भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ॥

te ’bruvañ jñātum icchāmaḥ katamo ’tra yudhiṣṭhiraḥ । bhīmārjunayamāś caiva draupadī ca yaśasvinī ॥

तानाचख्यौ तदा सूतः सर्वान्नामाभिनामतः । संजयो द्रौपदीं चैव सर्वाश्चान्याः कुरुस्त्रियः ॥

tān ācakhyau tadā sūtaḥ sarvān nāmābhināmataḥ । saṁjayo draupadīṁ caiva sarvāś cānyāḥ kurustriyaḥ ॥

य एष जाम्बूनदशुद्धगौर;तनुर्महासिंह इव प्रवृद्धः । प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र;स्ताम्रायतास्यः कुरुराज एषः ॥

ya eṣa jāmbūnadaśuddhagaura;tanur mahāsiṁha iva pravr̥ddhaḥ । pracaṇḍaghoṇaḥ pr̥thudīrghanetras; tāmrāyatāsyaḥ kururāja eṣaḥ ॥

अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी; प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः । पृथ्वायतांसः पृथुदीर्घबाहु;र्वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम् ॥

ayaṁ punar mattagajendragāmī; prataptacāmīkaraśuddhagauraḥ । pr̥thvāyatāṁsaḥ pr̥thudīrghabāhur; vr̥kodaraḥ paśyata paśyatainam ॥

यस्त्वेष पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा;ञ्श्यामो युवा वारणयूथपाभः । सिंहोन्नतांसो गजखेलगामी; पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः ॥

yas tv eṣa pārśve ’sya mahādhanuṣmāñ; śyāmo yuvā vāraṇayūthapābhaḥ । siṁhonnatāṁso gajakhelagāmī; padmāyatākṣo ’rjuna eṣa vīraḥ ॥

कुन्तीसमीपे पुरुषोत्तमौ तु; यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकल्पौ । मनुष्यलोके सकले समोऽस्ति; ययोर्न रूपे न बले न शीले ॥

kuntīsamīpe puruṣottamau tu; yamāv imau viṣṇumahendrakalpau । manuṣyaloke sakale samo ’sti; yayor na rūpe na bale na śīle ॥

इयं पुनः पद्मदलायताक्षी; मध्यं वयः किंचिदिव स्पृशन्ती । नीलोत्पलाभा पुरदेवतेव; कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः ॥

iyaṁ punaḥ padmadalāyatākṣī; madhyaṁ vayaḥ kiṁ cid iva spr̥śantī । nīlotpalābhā puradevateva; kr̥ṣṇā sthitā mūrtimatīva lakṣmīḥ ॥

अस्यास्तु पार्श्वे कनकोत्तमाभा; यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी । मध्ये स्थितैषा भगिनी द्विजाग्र्या; चक्रायुधस्याप्रतिमस्य तस्य ॥

asyās tu pārśve kanakottamābhā; yaiṣā prabhā mūrtimatīva gaurī । madhye sthitaiṣā bhaginī dvijāgryā; cakrāyudhasyāpratimasya tasya ॥

इयं स्वसा राजचमूपतेस्तु; प्रवृद्धनीलोत्पलदामवर्णा । पस्पर्ध कृष्णेन नृपः सदा यो; वृकोदरस्यैष परिग्रहोऽग्र्यः ॥

iyaṁ svasā rājacamūpates tu; pravr̥ddhanīlotpaladāmavarṇā । paspardha kr̥ṣṇena nr̥paḥ sadā yo; vr̥kodarasyaiṣa parigraho ’gryaḥ ॥

इयं च राज्ञो मगधाधिपस्य; सुता जरासंध इति श्रुतस्य । यवीयसो माद्रवतीसुतस्य; भार्या मता चम्पकदामगौरी ॥

iyaṁ ca rājño magadhādhipasya; sutā jarāsaṁdha iti śrutasya । yavīyaso mādravatīsutasya; bhāryā matā campakadāmagaurī ॥

इन्दीवरश्यामतनुः स्थिता तु; यैषापरासन्नमहीतले च । भार्या मता माद्रवतीसुतस्य; ज्येष्ठस्य सेयं कमलायताक्षी ॥

indīvaraśyāmatanuḥ sthitā tu; yaiṣāparāsannamahītale ca । bhāryā matā mādravatīsutasya; jyeṣṭhasya seyaṁ kamalāyatākṣī ॥

इयं तु निष्टप्तसुवर्णगौरी; राज्ञो विराटस्य सुता सपुत्रा । भार्याभिमन्योर्निहतो रणे यो; द्रोणादिभिस्तैर्विरथो रथस्थैः ॥

iyaṁ tu niṣṭaptasuvarṇagaurī; rājño virāṭasya sutā saputrā । bhāryābhimanyor nihato raṇe yo; droṇādibhis tair viratho rathasthaiḥ ॥

एतास्तु सीमन्तशिरोरुहा याः; शुक्लोत्तरीया नरराजपत्न्यः । राज्ञोऽस्य वृद्धस्य परंशताख्याः; स्नुषा विवीरा हतपुत्रनाथाः ॥

etās tu sīmantaśiroruhā yāḥ; śuklottarīyā nararājapatnyaḥ । rājño ’sya vr̥ddhasya paraṁśatākhyāḥ; snuṣā vivīrā hataputranāthāḥ ॥

एता यथामुख्यमुदाहृता वो; ब्राह्मण्यभावादृजुबुद्धिसत्त्वाः । सर्वा भवद्भिः परिपृच्छ्यमाना; नरेन्द्रपत्न्यः सुविशुद्धसत्त्वाः ॥

etā yathāmukhyam udāhr̥tā vo; brāhmaṇyabhāvād r̥jubuddhisattvāḥ । sarvā bhavadbhiḥ paripr̥cchyamānā; narendrapatnyaḥ suviśuddhasattvāḥ ॥

एवं स राजा कुरुवृद्धवर्यः; समागतस्तैर्नरदेवपुत्रैः । पप्रच्छ सर्वान्कुशलं तदानीं; गतेषु सर्वेष्वथ तापसेषु ॥

evaṁ sa rājā kuruvr̥ddhavaryaḥ; samāgatas tair naradevaputraiḥ । papraccha sarvān kuśalaṁ tadānīṁ; gateṣu sarveṣv atha tāpaseṣu ॥

योधेषु चाप्याश्रममण्डलं तं; मुक्त्वा निविष्टेषु विमुच्य पत्रम् । स्त्रीवृद्धबाले च सुसंनिविष्टे; यथार्हतः कुशलं पर्यपृच्छत् ॥

yodheṣu cāpy āśramamaṇḍalaṁ taṁ; muktvā niviṣṭeṣu vimucya patram । strīvr̥ddhabāle ca susaṁniviṣṭe; yathārhataḥ kuśalaṁ paryapr̥cchat ॥