Adhyāya 3

वैशंपायन उवाच । स राजा सुमहातेजा वृद्धः कुरुकुलोद्वहः । नापश्यत तदा किंचिदप्रियं पाण्डुनन्दने ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa rājā sumahātejā vr̥ddhaḥ kurukulodvahaḥ । nāpaśyata tadā kiṁ cid apriyaṁ pāṇḍunandane ॥

वर्तमानेषु सद्वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु । प्रीतिमानभवद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥

vartamāneṣu sadvr̥ttiṁ pāṇḍaveṣu mahātmasu । prītimān abhavad rājā dhr̥tarāṣṭro ’mbikāsutaḥ ॥

सौबलेयी च गान्धारी पुत्रशोकमपास्य तम् । सदैव प्रीतिमत्यासीत्तनयेषु निजेष्विव ॥

saubaleyī ca gāndhārī putraśokam apāsya tam । sadaiva prītimaty āsīt tanayeṣu nijeṣv iva ॥

प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्वह । वैचित्रवीर्ये नृपतौ समाचरति नित्यदा ॥

priyāṇy eva tu kauravyo nāpriyāṇi kurūdvaha । vaicitravīrye nr̥patau samācarati nityadā ॥

यद्यद्ब्रूते च किंचित्स धृतराष्ट्रो नराधिपः । गुरु वा लघु वा कार्यं गान्धारी च यशस्विनी ॥

yad yad brūte ca kiṁ cit sa dhr̥tarāṣṭro narādhipaḥ । guru vā laghu vā kāryaṁ gāndhārī ca yaśasvinī ॥

तत्स राजा महाराज पाण्डवानां धुरंधरः । पूजयित्वा वचस्तत्तदकार्षीत्परवीरहा ॥

tat sa rājā mahārāja pāṇḍavānāṁ dhuraṁdharaḥ । pūjayitvā vacas tat tad akārṣīt paravīrahā ॥

तेन तस्याभवत्प्रीतो वृत्तेन स नराधिपः । अन्वतप्यच्च संस्मृत्य पुत्रं मन्दमचेतसम् ॥

tena tasyābhavat prīto vr̥ttena sa narādhipaḥ । anvatapyac ca saṁsmr̥tya putraṁ mandam acetasam ॥

सदा च प्रातरुत्थाय कृतजप्यः शुचिर्नृपः । आशास्ते पाण्डुपुत्राणां समरेष्वपराजयम् ॥

sadā ca prātar utthāya kr̥tajapyaḥ śucir nr̥paḥ । āśāste pāṇḍuputrāṇāṁ samareṣv aparājayam ॥

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च हुत्वा चैव हुताशनम् । आयुष्यं पाण्डुपुत्राणामाशास्ते स नराधिपः ॥

brāhmaṇān vācayitvā ca hutvā caiva hutāśanam । āyuṣyaṁ pāṇḍuputrāṇām āśāste sa narādhipaḥ ॥

न तां प्रीतिं परामाप पुत्रेभ्यः स महीपतिः । यां प्रीतिं पाण्डुपुत्रेभ्यः समवाप तदा नृपः ॥

na tāṁ prītiṁ parām āpa putrebhyaḥ sa mahīpatiḥ । yāṁ prītiṁ pāṇḍuputrebhyaḥ samavāpa tadā nr̥paḥ ॥

ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च भारत । तथा विट्शूद्रसंघानामभवत्सुप्रियस्तदा ॥

brāhmaṇānāṁ ca vr̥ddhānāṁ kṣatriyāṇāṁ ca bhārata । tathā viṭśūdrasaṁghānām abhavat supriyas tadā ॥

यच्च किंचित्पुरा पापं धृतराष्ट्रसुतैः कृतम् । अकृत्वा हृदि तद्राजा तं नृपं सोऽन्ववर्तत ॥

yac ca kiṁ cit purā pāpaṁ dhr̥tarāṣṭrasutaiḥ kr̥tam । akr̥tvā hr̥di tad rājā taṁ nr̥paṁ so ’nvavartata ॥

यश्च कश्चिन्नरः किंचिदप्रियं चाम्बिकासुते । कुरुते द्वेष्यतामेति स कौन्तेयस्य धीमतः ॥

yaś ca kaś cin naraḥ kiṁ cid apriyaṁ cāmbikāsute । kurute dveṣyatām eti sa kaunteyasya dhīmataḥ ॥

न राज्ञो धृतराष्ट्रस्य न च दुर्योधनस्य वै । उवाच दुष्कृतं किंचिद्युधिष्ठिरभयान्नरः ॥

na rājño dhr̥tarāṣṭrasya na ca duryodhanasya vai । uvāca duṣkr̥taṁ kiṁ cid yudhiṣṭhirabhayān naraḥ ॥

धृत्या तुष्टो नरेन्द्रस्य गान्धारी विदुरस्तथा । शौचेन चाजातशत्रोर्न तु भीमस्य शत्रुहन् ॥

dhr̥tyā tuṣṭo narendrasya gāndhārī viduras tathā । śaucena cājātaśatror na tu bhīmasya śatruhan ॥

अन्ववर्तत भीमोऽपि निष्टनन्धर्मजं नृपम् । धृतराष्ट्रं च संप्रेक्ष्य सदा भवति दुर्मनाः ॥

anvavartata bhīmo ’pi niṣṭanan dharmajaṁ nr̥pam । dhr̥tarāṣṭraṁ ca saṁprekṣya sadā bhavati durmanāḥ ॥

राजानमनुवर्तन्तं धर्मपुत्रं महामतिम् । अन्ववर्तत कौरव्यो हृदयेन पराङ्मुखः ॥

rājānam anuvartantaṁ dharmaputraṁ mahāmatim । anvavartata kauravyo hr̥dayena parāṅmukhaḥ ॥