Adhyāya 29

वैशंपायन उवाच । एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा मातृनन्दनाः । स्मरन्तो मातरं वीरा बभूवुर्भृशदुःखिताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ te puruṣavyāghrāḥ pāṇḍavā mātr̥nandanāḥ । smaranto mātaraṁ vīrā babhūvur bhr̥śaduḥkhitāḥ ॥

ये राजकार्येषु पुरा व्यासक्ता नित्यशोऽभवन् । ते राजकार्याणि तदा नाकार्षुः सर्वतः पुरे ॥

ye rājakāryeṣu purā vyāsaktā nityaśo ’bhavan । te rājakāryāṇi tadā nākārṣuḥ sarvataḥ pure ॥

आविष्टा इव शोकेन नाभ्यनन्दन्त किंचन । संभाष्यमाणा अपि ते न किंचित्प्रत्यपूजयन् ॥

āviṣṭā iva śokena nābhyanandanta kiṁ cana । saṁbhāṣyamāṇā api te na kiṁ cit pratyapūjayan ॥

ते स्म वीरा दुराधर्षा गाम्भीर्ये सागरोपमाः । शोकोपहतविज्ञाना नष्टसंज्ञा इवाभवन् ॥

te sma vīrā durādharṣā gāmbhīrye sāgaropamāḥ । śokopahatavijñānā naṣṭasaṁjñā ivābhavan ॥

अनुस्मरन्तो जननीं ततस्ते कुरुनन्दनाः । कथं नु वृद्धमिथुनं वहत्यद्य पृथा कृशा ॥

anusmaranto jananīṁ tatas te kurunandanāḥ । kathaṁ nu vr̥ddhamithunaṁ vahaty adya pr̥thā kr̥śā ॥

कथं च स महीपालो हतपुत्रो निराश्रयः । पत्न्या सह वसत्येको वने श्वापदसेविते ॥

kathaṁ ca sa mahīpālo hataputro nirāśrayaḥ । patnyā saha vasaty eko vane śvāpadasevite ॥

सा च देवी महाभागा गान्धारी हतबान्धवा । पतिमन्धं कथं वृद्धमन्वेति विजने वने ॥

sā ca devī mahābhāgā gāndhārī hatabāndhavā । patim andhaṁ kathaṁ vr̥ddham anveti vijane vane ॥

एवं तेषां कथयतामौत्सुक्यमभवत्तदा । गमने चाभवद्बुद्धिर्धृतराष्ट्रदिदृक्षया ॥

evaṁ teṣāṁ kathayatām autsukyam abhavat tadā । gamane cābhavad buddhir dhr̥tarāṣṭradidr̥kṣayā ॥

सहदेवस्तु राजानं प्रणिपत्येदमब्रवीत् । अहो मे भवतो दृष्टं हृदयं गमनं प्रति ॥

sahadevas tu rājānaṁ praṇipatyedam abravīt । aho me bhavato dr̥ṣṭaṁ hr̥dayaṁ gamanaṁ prati ॥

न हि त्वा गौरवेणाहमशकं वक्तुमात्मना । गमनं प्रति राजेन्द्र तदिदं समुपस्थितम् ॥

na hi tvā gauraveṇāham aśakaṁ vaktum ātmanā । gamanaṁ prati rājendra tad idaṁ samupasthitam ॥

दिष्ट्या द्रक्ष्यामि तां कुन्तीं वर्तयन्तीं तपस्विनीम् । जटिलां तापसीं वृद्धां कुशकाशपरिक्षताम् ॥

diṣṭyā drakṣyāmi tāṁ kuntīṁ vartayantīṁ tapasvinīm । jaṭilāṁ tāpasīṁ vr̥ddhāṁ kuśakāśaparikṣatām ॥

प्रासादहर्म्यसंवृद्धामत्यन्तसुखभागिनीम् । कदा नु जननीं श्रान्तां द्रक्ष्यामि भृशदुःखिताम् ॥

prāsādaharmyasaṁvr̥ddhām atyantasukhabhāginīm । kadā nu jananīṁ śrāntāṁ drakṣyāmi bhr̥śaduḥkhitām ॥

अनित्याः खलु मर्त्यानां गतयो भरतर्षभ । कुन्ती राजसुता यत्र वसत्यसुखिनी वने ॥

anityāḥ khalu martyānāṁ gatayo bharatarṣabha । kuntī rājasutā yatra vasaty asukhinī vane ॥

सहदेववचः श्रुत्वा द्रौपदी योषितां वरा । उवाच देवी राजानमभिपूज्याभिनन्द्य च ॥

sahadevavacaḥ śrutvā draupadī yoṣitāṁ varā । uvāca devī rājānam abhipūjyābhinandya ca ॥

कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं यदि जीवति सा पृथा । जीवन्त्या ह्यद्य नः प्रीतिर्भविष्यति नराधिप ॥

kadā drakṣyāmi tāṁ devīṁ yadi jīvati sā pr̥thā । jīvantyā hy adya naḥ prītir bhaviṣyati narādhipa ॥

एषा तेऽस्तु मतिर्नित्यं धर्मे ते रमतां मनः । योऽद्य त्वमस्मान्राजेन्द्र श्रेयसा योजयिष्यसि ॥

eṣā te ’stu matir nityaṁ dharme te ramatāṁ manaḥ । yo ’dya tvam asmān rājendra śreyasā yojayiṣyasi ॥

अग्रपादस्थितं चेमं विद्धि राजन्वधूजनम् । काङ्क्षन्तं दर्शनं कुन्त्या गान्धार्याः श्वशुरस्य च ॥

agrapādasthitaṁ cemaṁ viddhi rājan vadhūjanam । kāṅkṣantaṁ darśanaṁ kuntyā gāndhāryāḥ śvaśurasya ca ॥

इत्युक्तः स नृपो देव्या पाञ्चाल्या भरतर्षभ । सेनाध्यक्षान्समानाय्य सर्वानिदमथाब्रवीत् ॥

ity uktaḥ sa nr̥po devyā pāñcālyā bharatarṣabha । senādhyakṣān samānāyya sarvān idam athābravīt ॥

निर्यातयत मे सेनां प्रभूतरथकुञ्जराम् । द्रक्ष्यामि वनसंस्थं च धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥

niryātayata me senāṁ prabhūtarathakuñjarām । drakṣyāmi vanasaṁsthaṁ ca dhr̥tarāṣṭraṁ mahīpatim ॥

स्त्र्यध्यक्षांश्चाब्रवीद्राजा यानानि विविधानि मे । सज्जीक्रियन्तां सर्वाणि शिबिकाश्च सहस्रशः ॥

stryadhyakṣāṁś cābravīd rājā yānāni vividhāni me । sajjīkriyantāṁ sarvāṇi śibikāś ca sahasraśaḥ ॥

शकटापणवेशाश्च कोशशिल्पिन एव च । निर्यान्तु कोशपालाश्च कुरुक्षेत्राश्रमं प्रति ॥

śakaṭāpaṇaveśāś ca kośaśilpina eva ca । niryāntu kośapālāś ca kurukṣetrāśramaṁ prati ॥

यश्च पौरजनः कश्चिद्द्रष्टुमिच्छति पार्थिवम् । अनावृतः सुविहितः स च यातु सुरक्षितः ॥

yaś ca paurajanaḥ kaś cid draṣṭum icchati pārthivam । anāvr̥taḥ suvihitaḥ sa ca yātu surakṣitaḥ ॥

सूदाः पौरोगवाश्चैव सर्वं चैव महानसम् । विविधं भक्ष्यभोज्यं च शकटैरुह्यतां मम ॥

sūdāḥ paurogavāś caiva sarvaṁ caiva mahānasam । vividhaṁ bhakṣyabhojyaṁ ca śakaṭair uhyatāṁ mama ॥

प्रयाणं घुष्यतां चैव श्वोभूत इति मा चिरम् । क्रियन्तां पथि चाप्यद्य वेश्मानि विविधानि च ॥

prayāṇaṁ ghuṣyatāṁ caiva śvobhūta iti mā ciram । kriyantāṁ pathi cāpy adya veśmāni vividhāni ca ॥

एवमाज्ञाप्य राजा स भ्रातृभिः सह पाण्डवः । श्वोभूते निर्ययौ राजा सस्त्रीबालपुरस्कृतः ॥

evam ājñāpya rājā sa bhrātr̥bhiḥ saha pāṇḍavaḥ । śvobhūte niryayau rājā sastrībālapuraskr̥taḥ ॥

स बहिर्दिवसानेवं जनौघं परिपालयन् । न्यवसन्नृपतिः पञ्च ततोऽगच्छद्वनं प्रति ॥

sa bahir divasān evaṁ janaughaṁ paripālayan । nyavasan nr̥patiḥ pañca tato ’gacchad vanaṁ prati ॥