Adhyāya 21

वैशंपायन उवाच । ततः प्रभाते राजा स धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः । आहूय पाण्डवान्वीरान्वनवासकृतक्षणः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ prabhāte rājā sa dhr̥tarāṣṭro ’mbikāsutaḥ । āhūya pāṇḍavān vīrān vanavāsakr̥takṣaṇaḥ ॥

गान्धारीसहितो धीमानभिनन्द्य यथाविधि । कार्त्तिक्यां कारयित्वेष्टिं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥

gāndhārīsahito dhīmān abhinandya yathāvidhi । kārttikyāṁ kārayitveṣṭiṁ brāhmaṇair vedapāragaiḥ ॥

अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य वल्कलाजिनसंवृतः । वधूपरिवृतो राजा निर्ययौ भवनात्ततः ॥

agnihotraṁ puraskr̥tya valkalājinasaṁvr̥taḥ । vadhūparivr̥to rājā niryayau bhavanāt tataḥ ॥

ततः स्त्रियः कौरवपाण्डवानां; याश्चाप्यन्याः कौरवराजवंश्याः । तासां नादः प्रादुरासीत्तदानीं; वैचित्रवीर्ये नृपतौ प्रयाते ॥

tataḥ striyaḥ kauravapāṇḍavānāṁ; yāś cāpy anyāḥ kauravarājavaṁśyāḥ । tāsāṁ nādaḥ prādurāsīt tadānīṁ; vaicitravīrye nr̥patau prayāte ॥

ततो लाजैः सुमनोभिश्च राजा; विचित्राभिस्तद्गृहं पूजयित्वा । संयोज्यार्थैर्भृत्यजनं च सर्वं; ततः समुत्सृज्य ययौ नरेन्द्रः ॥

tato lājaiḥ sumanobhiś ca rājā; vicitrābhis tad gr̥haṁ pūjayitvā । saṁyojyārthair bhr̥tyajanaṁ ca sarvaṁ; tataḥ samutsr̥jya yayau narendraḥ ॥

ततो राजा प्राञ्जलिर्वेपमानो; युधिष्ठिरः सस्वनं बाष्पकण्ठः । विलप्योच्चैर्हा महाराज साधो; क्व गन्तासीत्यपतत्तात भूमौ ॥

tato rājā prāñjalir vepamāno; yudhiṣṭhiraḥ sasvanaṁ bāṣpakaṇṭhaḥ । vilapyoccair hā mahārāja sādho; kva gantāsīty apatat tāta bhūmau ॥

तथार्जुनस्तीव्रदुःखाभितप्तो; मुहुर्मुहुर्निःश्वसन्भारताग्र्यः । युधिष्ठिरं मैवमित्येवमुक्त्वा; निगृह्याथोदीधरत्सीदमानः ॥

tathārjunas tīvraduḥkhābhitapto; muhur muhur niḥśvasan bhāratāgryaḥ । yudhiṣṭhiraṁ maivam ity evam uktvā; nigr̥hyāthodīdharat sīdamānaḥ ॥

वृकोदरः फल्गुनश्चैव वीरौ; माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च । वैश्यापुत्रः सहितो गौतमेन; धौम्यो विप्राश्चान्वयुर्बाष्पकण्ठाः ॥

vr̥kodaraḥ phalgunaś caiva vīrau; mādrīputrau viduraḥ saṁjayaś ca । vaiśyāputraḥ sahito gautamena; dhaumyo viprāś cānvayur bāṣpakaṇṭhāḥ ॥

कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं; स्कन्धासक्तं हस्तमथोद्वहन्ती । राजा गान्धार्याः स्कन्धदेशेऽवसज्य; पाणिं ययौ धृतराष्ट्रः प्रतीतः ॥

kuntī gāndhārīṁ baddhanetrāṁ vrajantīṁ; skandhāsaktaṁ hastam athodvahantī । rājā gāndhāryāḥ skandhadeśe ’vasajya; pāṇiṁ yayau dhr̥tarāṣṭraḥ pratītaḥ ॥

तथा कृष्णा द्रौपदी यादवी च; बालापत्या चोत्तरा कौरवी च । चित्राङ्गदा याश्च काश्चित्स्त्रियोऽन्याः; सार्धं राज्ञा प्रस्थितास्ता वधूभिः ॥

tathā kr̥ṣṇā draupadī yādavī ca; bālāpatyā cottarā kauravī ca । citrāṅgadā yāś ca kāś cit striyo ’nyāḥ; sārdhaṁ rājñā prasthitās tā vadhūbhiḥ ॥

तासां नादो रुदतीनां तदासी;द्राजन्दुःखात्कुररीणामिवोच्चैः । ततो निष्पेतुर्ब्राह्मणक्षत्रियाणां; विट्शूद्राणां चैव नार्यः समन्तात् ॥

tāsāṁ nādo rudatīnāṁ tadāsīd; rājan duḥkhāt kurarīṇām ivoccaiḥ । tato niṣpetur brāhmaṇakṣatriyāṇāṁ; viṭśūdrāṇāṁ caiva nāryaḥ samantāt ॥

तन्निर्याणे दुःखितः पौरवर्गो; गजाह्वयेऽतीव बभूव राजन् । यथा पूर्वं गच्छतां पाण्डवानां; द्यूते राजन्कौरवाणां सभायाम् ॥

tanniryāṇe duḥkhitaḥ pauravargo; gajāhvaye ’tīva babhūva rājan । yathā pūrvaṁ gacchatāṁ pāṇḍavānāṁ; dyūte rājan kauravāṇāṁ sabhāyām ॥

या नापश्यच्चन्द्रमा नैव सूर्यो; रामाः कदाचिदपि तस्मिन्नरेन्द्रे । महावनं गच्छति कौरवेन्द्रे; शोकेनार्ता राजमार्गं प्रपेदुः ॥

yā nāpaśyac candramā naiva sūryo; rāmāḥ kadā cid api tasmin narendre । mahāvanaṁ gacchati kauravendre; śokenārtā rājamārgaṁ prapeduḥ ॥