Adhyāya 98

युधिष्ठिर उवाच । एवं तदा प्रयाचन्तं भास्करं मुनिसत्तमः । जमदग्निर्महातेजाः किं कार्यं प्रत्यपद्यत ॥

yudhiṣṭhira uvāca । evaṁ tadā prayācantaṁ bhāskaraṁ munisattamaḥ । jamadagnir mahātejāḥ kiṁ kāryaṁ pratyapadyata ॥

भीष्म उवाच । तथा प्रयाचमानस्य मुनिरग्निसमप्रभः । जमदग्निः शमं नैव जगाम कुरुनन्दन ॥

bhīṣma uvāca । tathā prayācamānasya munir agnisamaprabhaḥ । jamadagniḥ śamaṁ naiva jagāma kurunandana ॥

ततः सूर्यो मधुरया वाचा तमिदमब्रवीत् । कृताञ्जलिर्विप्ररूपी प्रणम्येदं विशां पते ॥

tataḥ sūryo madhurayā vācā tam idam abravīt । kr̥tāñjalir viprarūpī praṇamyedaṁ viśāṁ pate ॥

चलं निमित्तं विप्रर्षे सदा सूर्यस्य गच्छतः । कथं चलं वेत्स्यसि त्वं सदा यान्तं दिवाकरम् ॥

calaṁ nimittaṁ viprarṣe sadā sūryasya gacchataḥ । kathaṁ calaṁ vetsyasi tvaṁ sadā yāntaṁ divākaram ॥

जमदग्निरुवाच । स्थिरं वापि चलं वापि जाने त्वां ज्ञानचक्षुषा । अवश्यं विनयाधानं कार्यमद्य मया तव ॥

jamadagnir uvāca । sthiraṁ vāpi calaṁ vāpi jāne tvāṁ jñānacakṣuṣā । avaśyaṁ vinayādhānaṁ kāryam adya mayā tava ॥

अपराह्णे निमेषार्धं तिष्ठसि त्वं दिवाकर । तत्र वेत्स्यामि सूर्य त्वां न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥

aparāhṇe nimeṣārdhaṁ tiṣṭhasi tvaṁ divākara । tatra vetsyāmi sūrya tvāṁ na me ’trāsti vicāraṇā ॥

सूर्य उवाच । असंशयं मां विप्रर्षे वेत्स्यसे धन्विनां वर । अपकारिणं तु मां विद्धि भगवञ्शरणागतम् ॥

sūrya uvāca । asaṁśayaṁ māṁ viprarṣe vetsyase dhanvināṁ vara । apakāriṇaṁ tu māṁ viddhi bhagavañ śaraṇāgatam ॥

भीष्म उवाच । ततः प्रहस्य भगवाञ्जमदग्निरुवाच तम् । न भीः सूर्य त्वया कार्या प्रणिपातगतो ह्यसि ॥

bhīṣma uvāca । tataḥ prahasya bhagavāñ jamadagnir uvāca tam । na bhīḥ sūrya tvayā kāryā praṇipātagato hy asi ॥

ब्राह्मणेष्वार्जवं यच्च स्थैर्यं च धरणीतले । सौम्यतां चैव सोमस्य गाम्भीर्यं वरुणस्य च ॥

brāhmaṇeṣv ārjavaṁ yac ca sthairyaṁ ca dharaṇītale । saumyatāṁ caiva somasya gāmbhīryaṁ varuṇasya ca ॥

दीप्तिमग्नेः प्रभां मेरोः प्रतापं तपनस्य च । एतान्यतिक्रमेद्यो वै स हन्याच्छरणागतम् ॥

dīptim agneḥ prabhāṁ meroḥ pratāpaṁ tapanasya ca । etāny atikramed yo vai sa hanyāc charaṇāgatam ॥

भवेत्स गुरुतल्पी च ब्रह्महा च तथा भवेत् । सुरापानं च कुर्यात्स यो हन्याच्छरणागतम् ॥

bhavet sa gurutalpī ca brahmahā ca tathā bhavet । surāpānaṁ ca kuryāt sa yo hanyāc charaṇāgatam ॥

एतस्य त्वपनीतस्य समाधिं तात चिन्तय । यथा सुखगमः पन्था भवेत्त्वद्रश्मितापितः ॥

etasya tv apanītasya samādhiṁ tāta cintaya । yathā sukhagamaḥ panthā bhavet tvadraśmitāpitaḥ ॥

भीष्म उवाच । एतावदुक्त्वा स तदा तूष्णीमासीद्भृगूद्वहः । अथ सूर्यो ददौ तस्मै छत्रोपानहमाशु वै ॥

bhīṣma uvāca । etāvad uktvā sa tadā tūṣṇīm āsīd bhr̥gūdvahaḥ । atha sūryo dadau tasmai chatropānaham āśu vai ॥

सूर्य उवाच । महर्षे शिरसस्त्राणं छत्रं मद्रश्मिवारणम् । प्रतिगृह्णीष्व पद्भ्यां च त्राणार्थं चर्मपादुके ॥

sūrya uvāca । maharṣe śirasas trāṇaṁ chatraṁ madraśmivāraṇam । pratigr̥hṇīṣva padbhyāṁ ca trāṇārthaṁ carmapāduke ॥

अद्यप्रभृति चैवैतल्लोके संप्रचरिष्यति । पुण्यदानेषु सर्वेषु परमक्षय्यमेव च ॥

adyaprabhr̥ti caivaital loke saṁpracariṣyati । puṇyadāneṣu sarveṣu param akṣayyam eva ca ॥

भीष्म उवाच । उपानच्छत्रमेतद्वै सूर्येणेह प्रवर्तितम् । पुण्यमेतदभिख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत ॥

bhīṣma uvāca । upānacchatram etad vai sūryeṇeha pravartitam । puṇyam etad abhikhyātaṁ triṣu lokeṣu bhārata ॥

तस्मात्प्रयच्छ विप्रेभ्यश्छत्रोपानहमुत्तमम् । धर्मस्ते सुमहान्भावी न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥

tasmāt prayaccha viprebhyaś chatropānaham uttamam । dharmas te sumahān bhāvī na me ’trāsti vicāraṇā ॥

छत्रं हि भरतश्रेष्ठ यः प्रदद्याद्द्विजातये । शुभ्रं शतशलाकं वै स प्रेत्य सुखमेधते ॥

chatraṁ hi bharataśreṣṭha yaḥ pradadyād dvijātaye । śubhraṁ śataśalākaṁ vai sa pretya sukham edhate ॥

स शक्रलोके वसति पूज्यमानो द्विजातिभिः । अप्सरोभिश्च सततं देवैश्च भरतर्षभ ॥

sa śakraloke vasati pūjyamāno dvijātibhiḥ । apsarobhiś ca satataṁ devaiś ca bharatarṣabha ॥

दह्यमानाय विप्राय यः प्रयच्छत्युपानहौ । स्नातकाय महाबाहो संशिताय द्विजातये ॥

dahyamānāya viprāya yaḥ prayacchaty upānahau । snātakāya mahābāho saṁśitāya dvijātaye ॥

सोऽपि लोकानवाप्नोति दैवतैरभिपूजितान् । गोलोके स मुदा युक्तो वसति प्रेत्य भारत ॥

so ’pi lokān avāpnoti daivatair abhipūjitān । goloke sa mudā yukto vasati pretya bhārata ॥

एतत्ते भरतश्रेष्ठ मया कार्त्स्न्येन कीर्तितम् । छत्रोपानहदानस्य फलं भरतसत्तम ॥

etat te bharataśreṣṭha mayā kārtsnyena kīrtitam । chatropānahadānasya phalaṁ bharatasattama ॥