Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §87–89 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । किं स्विद्दत्तं पितृभ्यो वै भवत्यक्षयमीश्वर । किं हविश्चिररात्राय किमानन्त्याय कल्पते ॥
yudhiṣṭhira uvāca । kiṁ svid dattaṁ pitr̥bhyo vai bhavaty akṣayam īśvara । kiṁ haviś cirarātrāya kim ānantyāya kalpate ॥
भीष्म उवाच । हवींषि श्राद्धकल्पे तु यानि श्राद्धविदो विदुः । तानि मे शृणु काम्यानि फलं चैषां युधिष्ठिर ॥
bhīṣma uvāca । havīṁṣi śrāddhakalpe tu yāni śrāddhavido viduḥ । tāni me śr̥ṇu kāmyāni phalaṁ caiṣāṁ yudhiṣṭhira ॥
तिलैर्व्रीहियवैर्माषैरद्भिर्मूलफलैस्तथा । दत्तेन मासं प्रीयन्ते श्राद्धेन पितरो नृप ॥
tilair vrīhiyavair māṣair adbhir mūlaphalais tathā । dattena māsaṁ prīyante śrāddhena pitaro nr̥pa ॥
वर्धमानतिलं श्राद्धमक्षयं मनुरब्रवीत् । सर्वेष्वेव तु भोज्येषु तिलाः प्राधान्यतः स्मृताः ॥
vardhamānatilaṁ śrāddham akṣayaṁ manur abravīt । sarveṣv eva tu bhojyeṣu tilāḥ prādhānyataḥ smr̥tāḥ ॥
द्वौ मासौ तु भवेत्तृप्तिर्मत्स्यैः पितृगणस्य ह । त्रीन्मासानाविकेनाहुश्चातुर्मास्यं शशेन तु ॥
dvau māsau tu bhavet tr̥ptir matsyaiḥ pitr̥gaṇasya ha । trīn māsān āvikenāhuś cāturmāsyaṁ śaśena tu ॥
आजेन मासान्प्रीयन्ते पञ्चैव पितरो नृप । वाराहेण तु षण्मासान्सप्त वै शाकुनेन तु ॥
ājena māsān prīyante pañcaiva pitaro nr̥pa । vārāheṇa tu ṣaṇmāsān sapta vai śākunena tu ॥
मासानष्टौ पार्षतेन रौरवेण नवैव तु । गवयस्य तु मांसेन तृप्तिः स्याद्दशमासिकी ॥
māsān aṣṭau pārṣatena rauraveṇa navaiva tu । gavayasya tu māṁsena tr̥ptiḥ syād daśamāsikī ॥
मासानेकादश प्रीतिः पितॄणां माहिषेण तु । गव्येन दत्ते श्राद्धे तु संवत्सरमिहोच्यते ॥
māsān ekādaśa prītiḥ pitr̥̄ṇāṁ māhiṣeṇa tu । gavyena datte śrāddhe tu saṁvatsaram ihocyate ॥
यथा गव्यं तथा युक्तं पायसं सर्पिषा सह । वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥
yathā gavyaṁ tathā yuktaṁ pāyasaṁ sarpiṣā saha । vādhrīṇasasya māṁsena tr̥ptir dvādaśavārṣikī ॥
आनन्त्याय भवेद्दत्तं खड्गमांसं पितृक्षये । कालशाकं च लौहं चाप्यानन्त्यं छाग उच्यते ॥
ānantyāya bhaved dattaṁ khaḍgamāṁsaṁ pitr̥kṣaye । kālaśākaṁ ca lauhaṁ cāpy ānantyaṁ chāga ucyate ॥
गाथाश्चाप्यत्र गायन्ति पितृगीता युधिष्ठिर । सनत्कुमारो भगवान्पुरा मय्यभ्यभाषत ॥
gāthāś cāpy atra gāyanti pitr̥gītā yudhiṣṭhira । sanatkumāro bhagavān purā mayy abhyabhāṣata ॥
अपि नः स कुले जायाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम् । मघासु सर्पिषा युक्तं पायसं दक्षिणायने ॥
api naḥ sa kule jāyād yo no dadyāt trayodaśīm । maghāsu sarpiṣā yuktaṁ pāyasaṁ dakṣiṇāyane ॥
आजेन वापि लौहेन मघास्वेव यतव्रतः । हस्तिच्छायासु विधिवत्कर्णव्यजनवीजितम् ॥
ājena vāpi lauhena maghāsv eva yatavrataḥ । hasticchāyāsu vidhivat karṇavyajanavījitam ॥
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् । यत्रासौ प्रथितो लोकेष्वक्षय्यकरणो वटः ॥
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yady eko ’pi gayāṁ vrajet । yatrāsau prathito lokeṣv akṣayyakaraṇo vaṭaḥ ॥
आपो मूलं फलं मांसमन्नं वापि पितृक्षये । यत्किंचिन्मधुसंमिश्रं तदानन्त्याय कल्पते ॥
āpo mūlaṁ phalaṁ māṁsam annaṁ vāpi pitr̥kṣaye । yat kiṁ cin madhusaṁmiśraṁ tad ānantyāya kalpate ॥