Adhyāya 7

युधिष्ठिर उवाच । कर्मणां मे समस्तानां शुभानां भरतर्षभ । फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । karmaṇāṁ me samastānāṁ śubhānāṁ bharatarṣabha । phalāni mahatāṁ śreṣṭha prabrūhi paripr̥cchataḥ ॥

भीष्म उवाच । रहस्यं यदृषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर । या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥

bhīṣma uvāca । rahasyaṁ yad r̥ṣīṇāṁ tu tac chr̥ṇuṣva yudhiṣṭhira । yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve cirepsitā ॥

येन येन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः । तेन तेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥

yena yena śarīreṇa yad yat karma karoti yaḥ । tena tena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute ॥

यस्यां यस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम् । तस्यां तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥

yasyāṁ yasyām avasthāyāṁ yat karoti śubhāśubham । tasyāṁ tasyām avasthāyāṁ bhuṅkte janmani janmani ॥

न नश्यति कृतं कर्म सदा पञ्चेन्द्रियैरिह । ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च ॥

na naśyati kr̥taṁ karma sadā pañcendriyair iha । te hy asya sākṣiṇo nityaṁ ṣaṣṭha ātmā tathaiva ca ॥

चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् । अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥

cakṣur dadyān mano dadyād vācaṁ dadyāc ca sūnr̥tām । anuvrajed upāsīta sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ ॥

यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते । श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥

yo dadyād aparikliṣṭam annam adhvani vartate । śrāntāyādr̥ṣṭapūrvāya tasya puṇyaphalaṁ mahat ॥

स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि च । चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च ॥

sthaṇḍile śayamānānāṁ gr̥hāṇi śayanāni ca । cīravalkalasaṁvīte vāsāṁsy ābharaṇāni ca ॥

वाहनासनयानानि योगात्मनि तपोधने । अग्नीनुपशयानस्य राजपौरुषमुच्यते ॥

vāhanāsanayānāni yogātmani tapodhane । agnīn upaśayānasya rājapauruṣam ucyate ॥

रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यमनुगच्छति । आमिषप्रतिसंहारे पशून्पुत्रांश्च विन्दति ॥

rasānāṁ pratisaṁhāre saubhāgyam anugacchati । āmiṣapratisaṁhāre paśūn putrāṁś ca vindati ॥

अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत् । सततं चैकशायी यः स लभेतेप्सितां गतिम् ॥

avākśirās tu yo lambed udavāsaṁ ca yo vaset । satataṁ caikaśāyī yaḥ sa labhetepsitāṁ gatim ॥

पाद्यमासनमेवाथ दीपमन्नं प्रतिश्रयम् । दद्यादतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥

pādyam āsanam evātha dīpam annaṁ pratiśrayam । dadyād atithipūjārthaṁ sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ ॥

वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानमुपासतः । अक्षयास्तस्य वै लोकाः सर्वकामगमास्तथा ॥

vīrāsanaṁ vīraśayyāṁ vīrasthānam upāsataḥ । akṣayās tasya vai lokāḥ sarvakāmagamās tathā ॥

धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशां पते । उपभोगांश्च तपसा ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥

dhanaṁ labheta dānena maunenājñāṁ viśāṁ pate । upabhogāṁś ca tapasā brahmacaryeṇa jīvitam ॥

रूपमैश्वर्यमारोग्यमहिंसाफलमश्नुते । फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां तथा ॥

rūpam aiśvaryam ārogyam ahiṁsāphalam aśnute । phalamūlāśināṁ rājyaṁ svargaḥ parṇāśināṁ tathā ॥

प्रायोपवेशनाद्राज्यं सर्वत्र सुखमुच्यते । स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलमुत्तमम् ॥

prāyopaveśanād rājyaṁ sarvatra sukham ucyate । svargaṁ satyena labhate dīkṣayā kulam uttamam ॥

गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः । स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ॥

gavāḍhyaḥ śākadīkṣāyāṁ svargagāmī tr̥ṇāśanaḥ । striyas triṣavaṇaṁ snātvā vāyuṁ pītvā kratuṁ labhet ॥

सलिलाशी भवेद्यश्च सदाग्निः संस्कृतो द्विजः । मरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशके ॥

salilāśī bhaved yaś ca sadāgniḥ saṁskr̥to dvijaḥ । maruṁ sādhayato rājyaṁ nākapr̥ṣṭham anāśake ॥

उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव । कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते ॥

upavāsaṁ ca dīkṣāṁ ca abhiṣekaṁ ca pārthiva । kr̥tvā dvādaśavarṣāṇi vīrasthānād viśiṣyate ॥

अधीत्य सर्ववेदान्वै सद्यो दुःखात्प्रमुच्यते । मानसं हि चरन्धर्मं स्वर्गलोकमवाप्नुयात् ॥

adhītya sarvavedān vai sadyo duḥkhāt pramucyate । mānasaṁ hi caran dharmaṁ svargalokam avāpnuyāt ॥

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥

yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ । yo ’sau prāṇāntiko rogas tāṁ tr̥ṣṇāṁ tyajataḥ sukham ॥

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram । evaṁ pūrvakr̥taṁ karma kartāram anugacchati ॥

अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥

acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca । svakālaṁ nātivartante tathā karma purākr̥tam ॥

जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका तु न जीर्यते ॥

jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ । cakṣuḥśrotre ca jīryete tr̥ṣṇaikā tu na jīryate ॥

येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीतः प्रजापतिः । प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता । येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ॥

yena prīṇāti pitaraṁ tena prītaḥ prajāpatiḥ । prīṇāti mātaraṁ yena pr̥thivī tena pūjitā । yena prīṇāty upādhyāyaṁ tena syād brahma pūjitam ॥

सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः । अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥

sarve tasyādr̥tā dharmā yasyaite traya ādr̥tāḥ । anādr̥tās tu yasyaite sarvās tasyāphalāḥ kriyāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुंगवाः । आसन्प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तोऽभवंस्तदा ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । bhīṣmasya tad vacaḥ śrutvā vismitāḥ kurupuṁgavāḥ । āsan prahr̥ṣṭamanasaḥ prītimanto ’bhavaṁs tadā ॥

यन्मन्त्रे भवति वृथा प्रयुज्यमाने; यत्सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे । यच्चाग्नौ भवति वृथाभिहूयमाने; तत्सर्वं भवति वृथाभिधीयमाने ॥

yan mantre bhavati vr̥thā prayujyamāne; yat some bhavati vr̥thābhiṣūyamāṇe । yac cāgnau bhavati vr̥thābhihūyamāne; tat sarvaṁ bhavati vr̥thābhidhīyamāne ॥

इत्येतदृषिणा प्रोक्तमुक्तवानस्मि यद्विभो । शुभाशुभफलप्राप्तौ किमतः श्रोतुमिच्छसि ॥

ity etad r̥ṣiṇā proktam uktavān asmi yad vibho । śubhāśubhaphalaprāptau kim ataḥ śrotum icchasi ॥