Adhyāya 21

भीष्म उवाच । अथ सा स्त्री तमुक्त्वा तु विप्रमेवं भवत्विति । तैलं दिव्यमुपादाय स्नानशाटीमुपानयत् ॥

bhīṣma uvāca । atha sā strī tam uktvā tu vipram evaṁ bhavatv iti । tailaṁ divyam upādāya snānaśāṭīm upānayat ॥

अनुज्ञाता च मुनिना सा स्त्री तेन महात्मना । अथास्य तैलेनाङ्गानि सर्वाण्येवाभ्यमृक्षयत् ॥

anujñātā ca muninā sā strī tena mahātmanā । athāsya tailenāṅgāni sarvāṇy evābhyamr̥kṣayat ॥

शनैश्चोत्सादितस्तत्र स्नानशालामुपागमत् । भद्रासनं ततश्चित्रं ऋषिरन्वाविशन्नवम् ॥

śanaiś cotsāditas tatra snānaśālām upāgamat । bhadrāsanaṁ tataś citraṁ r̥ṣir anvāviśan navam ॥

अथोपविष्टश्च यदा तस्मिन्भद्रासने तदा । स्नापयामास शनकैस्तमृषिं सुखहस्तवत् । दिव्यं च विधिवच्चक्रे सोपचारं मुनेस्तदा ॥

athopaviṣṭaś ca yadā tasmin bhadrāsane tadā । snāpayām āsa śanakais tam r̥ṣiṁ sukhahastavat । divyaṁ ca vidhivac cakre sopacāraṁ munes tadā ॥

स तेन सुसुखोष्णेन तस्या हस्तसुखेन च । व्यतीतां रजनीं कृत्स्नां नाजानात्स महाव्रतः ॥

sa tena susukhoṣṇena tasyā hastasukhena ca । vyatītāṁ rajanīṁ kr̥tsnāṁ nājānāt sa mahāvrataḥ ॥

तत उत्थाय स मुनिस्तदा परमविस्मितः । पूर्वस्यां दिशि सूर्यं च सोऽपश्यदुदितं दिवि ॥

tata utthāya sa munis tadā paramavismitaḥ । pūrvasyāṁ diśi sūryaṁ ca so ’paśyad uditaṁ divi ॥

तस्य बुद्धिरियं किं नु मोहस्तत्त्वमिदं भवेत् । अथोपास्य सहस्रांशुं किं करोमीत्युवाच ताम् ॥

tasya buddhir iyaṁ kiṁ nu mohas tattvam idaṁ bhavet । athopāsya sahasrāṁśuṁ kiṁ karomīty uvāca tām ॥

सा चामृतरसप्रख्यमृषेरन्नमुपाहरत् । तस्य स्वादुतयान्नस्य न प्रभूतं चकार सः । व्यगमच्चाप्यहःशेषं ततः संध्यागमत्पुनः ॥

sā cāmr̥tarasaprakhyam r̥ṣer annam upāharat । tasya svādutayānnasya na prabhūtaṁ cakāra saḥ । vyagamac cāpy ahaḥśeṣaṁ tataḥ saṁdhyāgamat punaḥ ॥

अथ स्त्री भगवन्तं सा सुप्यतामित्यचोदयत् । तत्र वै शयने दिव्ये तस्य तस्याश्च कल्पिते ॥

atha strī bhagavantaṁ sā supyatām ity acodayat । tatra vai śayane divye tasya tasyāś ca kalpite ॥

अष्टावक्र उवाच । न भद्रे परदारेषु मनो मे संप्रसज्जति । उत्तिष्ठ भद्रे भद्रं ते स्वप वै विरमस्व च ॥

aṣṭāvakra uvāca । na bhadre paradāreṣu mano me saṁprasajjati । uttiṣṭha bhadre bhadraṁ te svapa vai viramasva ca ॥

भीष्म उवाच । सा तदा तेन विप्रेण तथा धृत्या निवर्तिता । स्वतन्त्रास्मीत्युवाचैनं न धर्मच्छलमस्ति ते ॥

bhīṣma uvāca । sā tadā tena vipreṇa tathā dhr̥tyā nivartitā । svatantrāsmīty uvācainaṁ na dharmacchalam asti te ॥

अष्टावक्र उवाच । नास्ति स्वतन्त्रता स्त्रीणामस्वतन्त्रा हि योषितः । प्रजापतिमतं ह्येतन्न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥

aṣṭāvakra uvāca । nāsti svatantratā strīṇām asvatantrā hi yoṣitaḥ । prajāpatimataṁ hy etan na strī svātantryam arhati ॥

स्त्र्युवाच । बाधते मैथुनं विप्र मम भक्तिं च पश्य वै । अधर्मं प्राप्स्यसे विप्र यन्मां त्वं नाभिनन्दसि ॥

stry uvāca । bādhate maithunaṁ vipra mama bhaktiṁ ca paśya vai । adharmaṁ prāpsyase vipra yan māṁ tvaṁ nābhinandasi ॥

अष्टावक्र उवाच । हरन्ति दोषजातानि नरं जातं यथेच्छकम् । प्रभवामि सदा धृत्या भद्रे स्वं शयनं व्रज ॥

aṣṭāvakra uvāca । haranti doṣajātāni naraṁ jātaṁ yathecchakam । prabhavāmi sadā dhr̥tyā bhadre svaṁ śayanaṁ vraja ॥

स्त्र्युवाच । शिरसा प्रणमे विप्र प्रसादं कर्तुमर्हसि । भूमौ निपतमानायाः शरणं भव मेऽनघ ॥

stry uvāca । śirasā praṇame vipra prasādaṁ kartum arhasi । bhūmau nipatamānāyāḥ śaraṇaṁ bhava me ’nagha ॥

यदि वा दोषजातं त्वं परदारेषु पश्यसि । आत्मानं स्पर्शयाम्यद्य पाणिं गृह्णीष्व मे द्विज ॥

yadi vā doṣajātaṁ tvaṁ paradāreṣu paśyasi । ātmānaṁ sparśayāmy adya pāṇiṁ gr̥hṇīṣva me dvija ॥

न दोषो भविता चैव सत्येनैतद्ब्रवीम्यहम् । स्वतन्त्रां मां विजानीहि योऽधर्मः सोऽस्तु वै मयि ॥

na doṣo bhavitā caiva satyenaitad bravīmy aham । svatantrāṁ māṁ vijānīhi yo ’dharmaḥ so ’stu vai mayi ॥

अष्टावक्र उवाच । स्वतन्त्रा त्वं कथं भद्रे ब्रूहि कारणमत्र वै । नास्ति लोके हि काचित्स्त्री या वै स्वातन्त्र्यमर्हति ॥

aṣṭāvakra uvāca । svatantrā tvaṁ kathaṁ bhadre brūhi kāraṇam atra vai । nāsti loke hi kā cit strī yā vai svātantryam arhati ॥

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने । पुत्राश्च स्थविरीभावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane । putrāś ca sthavirībhāve na strī svātantryam arhati ॥

स्त्र्युवाच । कौमारं ब्रह्मचर्यं मे कन्यैवास्मि न संशयः । कुरु मा विमतिं विप्र श्रद्धां विजहि मा मम ॥

stry uvāca । kaumāraṁ brahmacaryaṁ me kanyaivāsmi na saṁśayaḥ । kuru mā vimatiṁ vipra śraddhāṁ vijahi mā mama ॥

अष्टावक्र उवाच । यथा मम तथा तुभ्यं यथा तव तथा मम । जिज्ञासेयमृषेस्तस्य विघ्नः सत्यं नु किं भवेत् ॥

aṣṭāvakra uvāca । yathā mama tathā tubhyaṁ yathā tava tathā mama । jijñāseyam r̥ṣes tasya vighnaḥ satyaṁ nu kiṁ bhavet ॥

आश्चर्यं परमं हीदं किं नु श्रेयो हि मे भवेत् । दिव्याभरणवस्त्रा हि कन्येयं मामुपस्थिता ॥

āścaryaṁ paramaṁ hīdaṁ kiṁ nu śreyo hi me bhavet । divyābharaṇavastrā hi kanyeyaṁ mām upasthitā ॥

किं त्वस्याः परमं रूपं जीर्णमासीत्कथं पुनः । कन्यारूपमिहाद्यैव किमिहात्रोत्तरं भवेत् ॥

kiṁ tv asyāḥ paramaṁ rūpaṁ jīrṇam āsīt kathaṁ punaḥ । kanyārūpam ihādyaiva kim ihātrottaraṁ bhavet ॥

यथा परं शक्तिधृतेर्न व्युत्थास्ये कथंचन । न रोचये हि व्युत्थानं धृत्यैवं साधयाम्यहम् ॥

yathā paraṁ śaktidhr̥ter na vyutthāsye kathaṁ cana । na rocaye hi vyutthānaṁ dhr̥tyaivaṁ sādhayāmy aham ॥