Adhyāya 20

अष्टावक्र उवाच । तथास्तु साधयिष्यामि तत्र यास्याम्यसंशयम् । यत्र त्वं वदसे साधो भवान्भवतु सत्यवाक् ॥

aṣṭāvakra uvāca । tathāstu sādhayiṣyāmi tatra yāsyāmy asaṁśayam । yatra tvaṁ vadase sādho bhavān bhavatu satyavāk ॥

भीष्म उवाच । ततोऽगच्छत्स भगवानुत्तरामुत्तमां दिशम् । हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम् ॥

bhīṣma uvāca । tato ’gacchat sa bhagavān uttarām uttamāṁ diśam । himavantaṁ giriśreṣṭhaṁ siddhacāraṇasevitam ॥

स गत्वा द्विजशार्दूलो हिमवन्तं महागिरिम् । अभ्यगच्छन्नदीं पुण्यां बाहुदां धर्मदायिनीम् ॥

sa gatvā dvijaśārdūlo himavantaṁ mahāgirim । abhyagacchan nadīṁ puṇyāṁ bāhudāṁ dharmadāyinīm ॥

अशोके विमले तीर्थे स्नात्वा तर्प्य च देवताः । तत्र वासाय शयने कौश्ये सुखमुवास ह ॥

aśoke vimale tīrthe snātvā tarpya ca devatāḥ । tatra vāsāya śayane kauśye sukham uvāsa ha ॥

ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरुत्थाय स द्विजः । स्नात्वा प्रादुश्चकाराग्निं हुत्वा चैव विधानतः ॥

tato rātryāṁ vyatītāyāṁ prātar utthāya sa dvijaḥ । snātvā prāduścakārāgniṁ hutvā caiva vidhānataḥ ॥

रुद्राणीकूपमासाद्य ह्रदे तत्र समाश्वसत् । विश्रान्तश्च समुत्थाय कैलासमभितो ययौ ॥

rudrāṇīkūpam āsādya hrade tatra samāśvasat । viśrāntaś ca samutthāya kailāsam abhito yayau ॥

सोऽपश्यत्काञ्चनद्वारं दीप्यमानमिव श्रिया । मन्दाकिनीं च नलिनीं धनदस्य महात्मनः ॥

so ’paśyat kāñcanadvāraṁ dīpyamānam iva śriyā । mandākinīṁ ca nalinīṁ dhanadasya mahātmanaḥ ॥

अथ ते राक्षसाः सर्वे येऽभिरक्षन्ति पद्मिनीम् । प्रत्युत्थिता भगवन्तं मणिभद्रपुरोगमाः ॥

atha te rākṣasāḥ sarve ye ’bhirakṣanti padminīm । pratyutthitā bhagavantaṁ maṇibhadrapurogamāḥ ॥

स तान्प्रत्यर्चयामास राक्षसान्भीमविक्रमान् । निवेदयत मां क्षिप्रं धनदायेति चाब्रवीत् ॥

sa tān pratyarcayām āsa rākṣasān bhīmavikramān । nivedayata māṁ kṣipraṁ dhanadāyeti cābravīt ॥

ते राक्षसास्तदा राजन्भगवन्तमथाब्रुवन् । असौ वैश्रवणो राजा स्वयमायाति तेऽन्तिकम् ॥

te rākṣasās tadā rājan bhagavantam athābruvan । asau vaiśravaṇo rājā svayam āyāti te ’ntikam ॥

विदितो भगवानस्य कार्यमागमने च यत् । पश्यैनं त्वं महाभागं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥

vidito bhagavān asya kāryam āgamane ca yat । paśyainaṁ tvaṁ mahābhāgaṁ jvalantam iva tejasā ॥

ततो वैश्रवणोऽभ्येत्य अष्टावक्रमनिन्दितम् । विधिवत्कुशलं पृष्ट्वा ततो ब्रह्मर्षिमब्रवीत् ॥

tato vaiśravaṇo ’bhyetya aṣṭāvakram aninditam । vidhivat kuśalaṁ pr̥ṣṭvā tato brahmarṣim abravīt ॥

सुखं प्राप्तो भवान्कच्चित्किं वा मत्तश्चिकीर्षसि । ब्रूहि सर्वं करिष्यामि यन्मां त्वं वक्ष्यसि द्विज ॥

sukhaṁ prāpto bhavān kaccit kiṁ vā mattaś cikīrṣasi । brūhi sarvaṁ kariṣyāmi yan māṁ tvaṁ vakṣyasi dvija ॥

भवनं प्रविश त्वं मे यथाकामं द्विजोत्तम । सत्कृतः कृतकार्यश्च भवान्यास्यत्यविघ्नतः ॥

bhavanaṁ praviśa tvaṁ me yathākāmaṁ dvijottama । satkr̥taḥ kr̥takāryaś ca bhavān yāsyaty avighnataḥ ॥

प्राविशद्भवनं स्वं वै गृहीत्वा तं द्विजोत्तमम् । आसनं स्वं ददौ चैव पाद्यमर्घ्यं तथैव च ॥

prāviśad bhavanaṁ svaṁ vai gr̥hītvā taṁ dvijottamam । āsanaṁ svaṁ dadau caiva pādyam arghyaṁ tathaiva ca ॥

अथोपविष्टयोस्तत्र मणिभद्रपुरोगमाः । निषेदुस्तत्र कौबेरा यक्षगन्धर्वराक्षसाः ॥

athopaviṣṭayos tatra maṇibhadrapurogamāḥ । niṣedus tatra kauberā yakṣagandharvarākṣasāḥ ॥

ततस्तेषां निषण्णानां धनदो वाक्यमब्रवीत् । भवच्छन्दं समाज्ञाय नृत्येरन्नप्सरोगणाः ॥

tatas teṣāṁ niṣaṇṇānāṁ dhanado vākyam abravīt । bhavacchandaṁ samājñāya nr̥tyerann apsarogaṇāḥ ॥

आतिथ्यं परमं कार्यं शुश्रूषा भवतस्तथा । संवर्ततामित्युवाच मुनिर्मधुरया गिरा ॥

ātithyaṁ paramaṁ kāryaṁ śuśrūṣā bhavatas tathā । saṁvartatām ity uvāca munir madhurayā girā ॥

अथोर्वरा मिश्रकेशी रम्भा चैवोर्वशी तथा । अलम्बुसा घृताची च चित्रा चित्राङ्गदा रुचिः ॥

athorvarā miśrakeśī rambhā caivorvaśī tathā । alambusā ghr̥tācī ca citrā citrāṅgadā ruciḥ ॥

मनोहरा सुकेशी च सुमुखी हासिनी प्रभा । विद्युता प्रशमा दान्ता विद्योता रतिरेव च ॥

manoharā sukeśī ca sumukhī hāsinī prabhā । vidyutā praśamā dāntā vidyotā ratir eva ca ॥

एताश्चान्याश्च वै बह्व्यः प्रनृत्ताप्सरसः शुभाः । अवादयंश्च गन्धर्वा वाद्यानि विविधानि च ॥

etāś cānyāś ca vai bahvyaḥ pranr̥ttāpsarasaḥ śubhāḥ । avādayaṁś ca gandharvā vādyāni vividhāni ca ॥

अथ प्रवृत्ते गान्धर्वे दिव्ये ऋषिरुपावसत् । दिव्यं संवत्सरं तत्र रमन्वै सुमहातपाः ॥

atha pravr̥tte gāndharve divye r̥ṣir upāvasat । divyaṁ saṁvatsaraṁ tatra raman vai sumahātapāḥ ॥

ततो वैश्रवणो राजा भगवन्तमुवाच ह । साग्रः संवत्सरो यातस्तव विप्रेह पश्यतः ॥

tato vaiśravaṇo rājā bhagavantam uvāca ha । sāgraḥ saṁvatsaro yātas tava vipreha paśyataḥ ॥

हार्योऽयं विषयो ब्रह्मन्गान्धर्वो नाम नामतः । छन्दतो वर्ततां विप्र यथा वदति वा भवान् ॥

hāryo ’yaṁ viṣayo brahman gāndharvo nāma nāmataḥ । chandato vartatāṁ vipra yathā vadati vā bhavān ॥

अतिथिः पूजनीयस्त्वमिदं च भवतो गृहम् । सर्वमाज्ञाप्यतामाशु परवन्तो वयं त्वयि ॥

atithiḥ pūjanīyas tvam idaṁ ca bhavato gr̥ham । sarvam ājñāpyatām āśu paravanto vayaṁ tvayi ॥

अथ वैश्रवणं प्रीतो भगवान्प्रत्यभाषत । अर्चितोऽस्मि यथान्यायं गमिष्यामि धनेश्वर ॥

atha vaiśravaṇaṁ prīto bhagavān pratyabhāṣata । arcito ’smi yathānyāyaṁ gamiṣyāmi dhaneśvara ॥

प्रीतोऽस्मि सदृशं चैव तव सर्वं धनाधिप । तव प्रसादाद्भगवन्महर्षेश्च महात्मनः । नियोगादद्य यास्यामि वृद्धिमानृद्धिमान्भव ॥

prīto ’smi sadr̥śaṁ caiva tava sarvaṁ dhanādhipa । tava prasādād bhagavan maharṣeś ca mahātmanaḥ । niyogād adya yāsyāmi vr̥ddhimān r̥ddhimān bhava ॥

अथ निष्क्रम्य भगवान्प्रययावुत्तरामुखः । कैलासं मन्दरं हैमं सर्वाननुचचार ह ॥

atha niṣkramya bhagavān prayayāv uttarāmukhaḥ । kailāsaṁ mandaraṁ haimaṁ sarvān anucacāra ha ॥

तानतीत्य महाशैलान्कैरातं स्थानमुत्तमम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे प्रयतः शिरसा नमन् । धरणीमवतीर्याथ पूतात्मासौ तदाभवत् ॥

tān atītya mahāśailān kairātaṁ sthānam uttamam । pradakṣiṇaṁ tataś cakre prayataḥ śirasā naman । dharaṇīm avatīryātha pūtātmāsau tadābhavat ॥

स तं प्रदक्षिणं कृत्वा त्रिः शैलं चोत्तरामुखः । समेन भूमिभागेन ययौ प्रीतिपुरस्कृतः ॥

sa taṁ pradakṣiṇaṁ kr̥tvā triḥ śailaṁ cottarāmukhaḥ । samena bhūmibhāgena yayau prītipuraskr̥taḥ ॥

ततोऽपरं वनोद्देशं रमणीयमपश्यत । सर्वर्तुभिर्मूलफलैः पक्षिभिश्च समन्वितम् । रमणीयैर्वनोद्देशैस्तत्र तत्र विभूषितम् ॥

tato ’paraṁ vanoddeśaṁ ramaṇīyam apaśyata । sarvartubhir mūlaphalaiḥ pakṣibhiś ca samanvitam । ramaṇīyair vanoddeśais tatra tatra vibhūṣitam ॥

तत्राश्रमपदं दिव्यं ददर्श भगवानथ । शैलांश्च विविधाकारान्काञ्चनान्रत्नभूषितान् । मणिभूमौ निविष्टाश्च पुष्करिण्यस्तथैव च ॥

tatrāśramapadaṁ divyaṁ dadarśa bhagavān atha । śailāṁś ca vividhākārān kāñcanān ratnabhūṣitān । maṇibhūmau niviṣṭāś ca puṣkariṇyas tathaiva ca ॥

अन्यान्यपि सुरम्याणि ददर्श सुबहून्यथ । भृशं तस्य मनो रेमे महर्षेर्भावितात्मनः ॥

anyāny api suramyāṇi dadarśa subahūny atha । bhr̥śaṁ tasya mano reme maharṣer bhāvitātmanaḥ ॥

स तत्र काञ्चनं दिव्यं सर्वरत्नमयं गृहम् । ददर्शाद्भुतसंकाशं धनदस्य गृहाद्वरम् ॥

sa tatra kāñcanaṁ divyaṁ sarvaratnamayaṁ gr̥ham । dadarśādbhutasaṁkāśaṁ dhanadasya gr̥hād varam ॥

महान्तो यत्र विविधाः प्रासादाः पर्वतोपमाः । विमानानि च रम्याणि रत्नानि विविधानि च ॥

mahānto yatra vividhāḥ prāsādāḥ parvatopamāḥ । vimānāni ca ramyāṇi ratnāni vividhāni ca ॥

मन्दारपुष्पैः संकीर्णा तथा मन्दाकिनी नदी । स्वयंप्रभाश्च मणयो वज्रैर्भूमिश्च भूषिता ॥

mandārapuṣpaiḥ saṁkīrṇā tathā mandākinī nadī । svayaṁprabhāś ca maṇayo vajrair bhūmiś ca bhūṣitā ॥

नानाविधैश्च भवनैर्विचित्रमणितोरणैः । मुक्ताजालपरिक्षिप्तैर्मणिरत्नविभूषितैः । मनोदृष्टिहरै रम्यैः सर्वतः संवृतं शुभैः ॥

nānāvidhaiś ca bhavanair vicitramaṇitoraṇaiḥ । muktājālaparikṣiptair maṇiratnavibhūṣitaiḥ । manodr̥ṣṭiharai ramyaiḥ sarvataḥ saṁvr̥taṁ śubhaiḥ ॥

ऋषिः समन्ततोऽपश्यत्तत्र तत्र मनोरमम् । ततोऽभवत्तस्य चिन्ता क्व मे वासो भवेदिति ॥

r̥ṣiḥ samantato ’paśyat tatra tatra manoramam । tato ’bhavat tasya cintā kva me vāso bhaved iti ॥

अथ द्वारं समभितो गत्वा स्थित्वा ततोऽब्रवीत् । अतिथिं मामनुप्राप्तमनुजानन्तु येऽत्र वै ॥

atha dvāraṁ samabhito gatvā sthitvā tato ’bravīt । atithiṁ mām anuprāptam anujānantu ye ’tra vai ॥

अथ कन्यापरिवृता गृहात्तस्माद्विनिःसृताः । नानारूपाः सप्त विभो कन्याः सर्वा मनोहराः ॥

atha kanyāparivr̥tā gr̥hāt tasmād viniḥsr̥tāḥ । nānārūpāḥ sapta vibho kanyāḥ sarvā manoharāḥ ॥

यां यामपश्यत्कन्यां स सा सा तस्य मनोऽहरत् । नाशक्नुवद्धारयितुं मनोऽथास्यावसीदति ॥

yāṁ yām apaśyat kanyāṁ sa sā sā tasya mano ’harat । nāśaknuvad dhārayituṁ mano ’thāsyāvasīdati ॥

ततो धृतिः समुत्पन्ना तस्य विप्रस्य धीमतः । अथ तं प्रमदाः प्राहुर्भगवान्प्रविशत्विति ॥

tato dhr̥tiḥ samutpannā tasya viprasya dhīmataḥ । atha taṁ pramadāḥ prāhur bhagavān praviśatv iti ॥

स च तासां सुरूपाणां तस्यैव भवनस्य च । कौतूहलसमाविष्टः प्रविवेश गृहं द्विजः ॥

sa ca tāsāṁ surūpāṇāṁ tasyaiva bhavanasya ca । kautūhalasamāviṣṭaḥ praviveśa gr̥haṁ dvijaḥ ॥

तत्रापश्यज्जरायुक्तामरजोम्बरधारिणीम् । वृद्धां पर्यङ्कमासीनां सर्वाभरणभूषिताम् ॥

tatrāpaśyaj jarāyuktām arajombaradhāriṇīm । vr̥ddhāṁ paryaṅkam āsīnāṁ sarvābharaṇabhūṣitām ॥

स्वस्तीति चाथ तेनोक्ता सा स्त्री प्रत्यवदत्तदा । प्रत्युत्थाय च तं विप्रमास्यतामित्युवाच ह ॥

svastīti cātha tenoktā sā strī pratyavadat tadā । pratyutthāya ca taṁ vipram āsyatām ity uvāca ha ॥

अष्टावक्र उवाच । सर्वाः स्वानालयान्यान्तु एका मामुपतिष्ठतु । सुप्रज्ञाता सुप्रशान्ता शेषा गच्छन्तु च्छन्दतः ॥

aṣṭāvakra uvāca । sarvāḥ svān ālayān yāntu ekā mām upatiṣṭhatu । suprajñātā supraśāntā śeṣā gacchantu cchandataḥ ॥

ततः प्रदक्षिणीकृत्य कन्यास्तास्तमृषिं तदा । निराक्रामन्गृहात्तस्मात्सा वृद्धाथ व्यतिष्ठत ॥

tataḥ pradakṣiṇīkr̥tya kanyās tās tam r̥ṣiṁ tadā । nirākrāman gr̥hāt tasmāt sā vr̥ddhātha vyatiṣṭhata ॥

अथ तां संविशन्प्राह शयने भास्वरे तदा । त्वयापि सुप्यतां भद्रे रजनी ह्यतिवर्तते ॥

atha tāṁ saṁviśan prāha śayane bhāsvare tadā । tvayāpi supyatāṁ bhadre rajanī hy ativartate ॥

संलापात्तेन विप्रेण तथा सा तत्र भाषिता । द्वितीये शयने दिव्ये संविवेश महाप्रभे ॥

saṁlāpāt tena vipreṇa tathā sā tatra bhāṣitā । dvitīye śayane divye saṁviveśa mahāprabhe ॥

अथ सा वेपमानाङ्गी निमित्तं शीतजं तदा । व्यपदिश्य महर्षेर्वै शयनं चाध्यरोहत ॥

atha sā vepamānāṅgī nimittaṁ śītajaṁ tadā । vyapadiśya maharṣer vai śayanaṁ cādhyarohata ॥

स्वागतं स्वागतेनास्तु भगवांस्तामभाषत । सोपागूहद्भुजाभ्यां तु ऋषिं प्रीत्या नरर्षभ ॥

svāgataṁ svāgatenāstu bhagavāṁs tām abhāṣata । sopāgūhad bhujābhyāṁ tu r̥ṣiṁ prītyā nararṣabha ॥

निर्विकारमृषिं चापि काष्ठकुड्योपमं तदा । दुःखिता प्रेक्ष्य संजल्पमकार्षीदृषिणा सह ॥

nirvikāram r̥ṣiṁ cāpi kāṣṭhakuḍyopamaṁ tadā । duḥkhitā prekṣya saṁjalpam akārṣīd r̥ṣiṇā saha ॥

ब्रह्मन्न कामकारोऽस्ति स्त्रीणां पुरुषतो धृतिः । कामेन मोहिता चाहं त्वां भजन्तीं भजस्व माम् ॥

brahman na kāmakāro ’sti strīṇāṁ puruṣato dhr̥tiḥ । kāmena mohitā cāhaṁ tvāṁ bhajantīṁ bhajasva mām ॥

प्रहृष्टो भव विप्रर्षे समागच्छ मया सह । उपगूह च मां विप्र कामार्ताहं भृशं त्वयि ॥

prahr̥ṣṭo bhava viprarṣe samāgaccha mayā saha । upagūha ca māṁ vipra kāmārtāhaṁ bhr̥śaṁ tvayi ॥

एतद्धि तव धर्मात्मंस्तपसः पूज्यते फलम् । प्रार्थितं दर्शनादेव भजमानां भजस्व माम् ॥

etad dhi tava dharmātmaṁs tapasaḥ pūjyate phalam । prārthitaṁ darśanād eva bhajamānāṁ bhajasva mām ॥

सद्म चेदं वनं चेदं यच्चान्यदपि पश्यसि । प्रभुत्वं तव सर्वत्र मयि चैव न संशयः ॥

sadma cedaṁ vanaṁ cedaṁ yac cānyad api paśyasi । prabhutvaṁ tava sarvatra mayi caiva na saṁśayaḥ ॥

सर्वान्कामान्विधास्यामि रमस्व सहितो मया । रमणीये वने विप्र सर्वकामफलप्रदे ॥

sarvān kāmān vidhāsyāmi ramasva sahito mayā । ramaṇīye vane vipra sarvakāmaphalaprade ॥

त्वद्वशाहं भविष्यामि रंस्यसे च मया सह । सर्वान्कामानुपाश्नानो ये दिव्या ये च मानुषाः ॥

tvadvaśāhaṁ bhaviṣyāmi raṁsyase ca mayā saha । sarvān kāmān upāśnāno ye divyā ye ca mānuṣāḥ ॥

नातः परं हि नारीणां कार्यं किंचन विद्यते । यथा पुरुषसंसर्गः परमेतद्धि नः फलम् ॥

nātaḥ paraṁ hi nārīṇāṁ kāryaṁ kiṁ cana vidyate । yathā puruṣasaṁsargaḥ param etad dhi naḥ phalam ॥

आत्मच्छन्देन वर्तन्ते नार्यो मन्मथचोदिताः । न च दह्यन्ति गच्छन्त्यः सुतप्तैरपि पांसुभिः ॥

ātmacchandena vartante nāryo manmathacoditāḥ । na ca dahyanti gacchantyaḥ sutaptair api pāṁsubhiḥ ॥

अष्टावक्र उवाच । परदारानहं भद्रे न गच्छेयं कथंचन । दूषितं धर्मशास्त्रेषु परदाराभिमर्शनम् ॥

aṣṭāvakra uvāca । paradārān ahaṁ bhadre na gaccheyaṁ kathaṁ cana । dūṣitaṁ dharmaśāstreṣu paradārābhimarśanam ॥

भद्रे निवेष्टुकामं मां विद्धि सत्येन वै शपे । विषयेष्वनभिज्ञोऽहं धर्मार्थं किल संततिः ॥

bhadre niveṣṭukāmaṁ māṁ viddhi satyena vai śape । viṣayeṣv anabhijño ’haṁ dharmārthaṁ kila saṁtatiḥ ॥

एवं लोकान्गमिष्यामि पुत्रैरिति न संशयः । भद्रे धर्मं विजानीष्व ज्ञात्वा चोपरमस्व ह ॥

evaṁ lokān gamiṣyāmi putrair iti na saṁśayaḥ । bhadre dharmaṁ vijānīṣva jñātvā coparamasva ha ॥

स्त्र्युवाच । नानिलोऽग्निर्न वरुणो न चान्ये त्रिदशा द्विज । प्रियाः स्त्रीणां यथा कामो रतिशीला हि योषितः ॥

stry uvāca । nānilo ’gnir na varuṇo na cānye tridaśā dvija । priyāḥ strīṇāṁ yathā kāmo ratiśīlā hi yoṣitaḥ ॥

सहस्रैका यता नारी प्राप्नोतीह कदाचन । तथा शतसहस्रेषु यदि काचित्पतिव्रता ॥

sahasraikā yatā nārī prāpnotīha kadā cana । tathā śatasahasreṣu yadi kā cit pativratā ॥

नैता जानन्ति पितरं न कुलं न च मातरम् । न भ्रातॄन्न च भर्तारं न पुत्रान्न च देवरान् ॥

naitā jānanti pitaraṁ na kulaṁ na ca mātaram । na bhrātr̥̄n na ca bhartāraṁ na putrān na ca devarān ॥

लीलायन्त्यः कुलं घ्नन्ति कूलानीव सरिद्वराः । दोषांश्च मन्दान्मन्दासु प्रजापतिरभाषत ॥

līlāyantyaḥ kulaṁ ghnanti kūlānīva saridvarāḥ । doṣāṁś ca mandān mandāsu prajāpatir abhāṣata ॥

भीष्म उवाच । ततः स ऋषिरेकाग्रस्तां स्त्रियं प्रत्यभाषत । आस्यतां रुचिरं छन्दः किं वा कार्यं ब्रवीहि मे ॥

bhīṣma uvāca । tataḥ sa r̥ṣir ekāgras tāṁ striyaṁ pratyabhāṣata । āsyatāṁ ruciraṁ chandaḥ kiṁ vā kāryaṁ bravīhi me ॥

सा स्त्री प्रोवाच भगवन्द्रक्ष्यसे देशकालतः । वस तावन्महाप्राज्ञ कृतकृत्यो गमिष्यसि ॥

sā strī provāca bhagavan drakṣyase deśakālataḥ । vasa tāvan mahāprājña kr̥takr̥tyo gamiṣyasi ॥

ब्रह्मर्षिस्तामथोवाच स तथेति युधिष्ठिर । वत्स्येऽहं यावदुत्साहो भवत्या नात्र संशयः ॥

brahmarṣis tām athovāca sa tatheti yudhiṣṭhira । vatsye ’haṁ yāvad utsāho bhavatyā nātra saṁśayaḥ ॥

अथर्षिरभिसंप्रेक्ष्य स्त्रियं तां जरयान्विताम् । चिन्तां परमिकां भेजे संतप्त इव चाभवत् ॥

atharṣir abhisaṁprekṣya striyaṁ tāṁ jarayānvitām । cintāṁ paramikāṁ bheje saṁtapta iva cābhavat ॥

यद्यदङ्गं हि सोऽपश्यत्तस्या विप्रर्षभस्तदा । नारमत्तत्र तत्रास्य दृष्टी रूपपराजिता ॥

yad yad aṅgaṁ hi so ’paśyat tasyā viprarṣabhas tadā । nāramat tatra tatrāsya dr̥ṣṭī rūpaparājitā ॥

देवतेयं गृहस्यास्य शापान्नूनं विरूपिता । अस्याश्च कारणं वेत्तुं न युक्तं सहसा मया ॥

devateyaṁ gr̥hasyāsya śāpān nūnaṁ virūpitā । asyāś ca kāraṇaṁ vettuṁ na yuktaṁ sahasā mayā ॥

इति चिन्ताविषक्तस्य तमर्थं ज्ञातुमिच्छतः । व्यगमत्तदहःशेषं मनसा व्याकुलेन तु ॥

iti cintāviṣaktasya tam arthaṁ jñātum icchataḥ । vyagamat tad ahaḥśeṣaṁ manasā vyākulena tu ॥

अथ सा स्त्री तदोवाच भगवन्पश्य वै रवेः । रूपं संध्याभ्रसंयुक्तं किमुपस्थाप्यतां तव ॥

atha sā strī tadovāca bhagavan paśya vai raveḥ । rūpaṁ saṁdhyābhrasaṁyuktaṁ kim upasthāpyatāṁ tava ॥

स उवाच तदा तां स्त्रीं स्नानोदकमिहानय । उपासिष्ये ततः संध्यां वाग्यतो नियतेन्द्रियः ॥

sa uvāca tadā tāṁ strīṁ snānodakam ihānaya । upāsiṣye tataḥ saṁdhyāṁ vāgyato niyatendriyaḥ ॥