Adhyāya 17

वासुदेव उवाच । ततः स प्रयतो भूत्वा मम तात युधिष्ठिर । प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर्नामसंहारमादितः ॥

vāsudeva uvāca । tataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira । prāñjaliḥ prāha viprarṣir nāmasaṁhāram āditaḥ ॥

उपमन्युरुवाच । ब्रह्मप्रोक्तैरृषिप्रोक्तैर्वेदवेदाङ्गसंभवैः । सर्वलोकेषु विख्यातैः स्थाणुं स्तोष्यामि नामभिः ॥

upamanyur uvāca । brahmaproktair r̥ṣiproktair vedavedāṅgasaṁbhavaiḥ । sarvalokeṣu vikhyātaiḥ sthāṇuṁ stoṣyāmi nāmabhiḥ ॥

महद्भिर्विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः । ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर्देवकृतात्मना ॥

mahadbhir vihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ । r̥ṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kr̥tair devakr̥tātmanā ॥

यथोक्तैर्लोकविख्यातैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् । श्रुतैः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः ॥

yathoktair lokavikhyātair munibhis tattvadarśibhiḥ । pravaraṁ prathamaṁ svargyaṁ sarvabhūtahitaṁ śubham । śrutaiḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ ॥

यत्तद्रहस्यं परमं ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम् । वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ शृणुष्वावहितो मम ॥

yat tad rahasyaṁ paramaṁ brahmaproktaṁ sanātanam । vakṣye yadukulaśreṣṭha śr̥ṇuṣvāvahito mama ॥

परत्वेन भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् । तेन ते श्रावयिष्यामि यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥

paratvena bhavaṁ devaṁ bhaktas tvaṁ parameśvaram । tena te śrāvayiṣyāmi yat tad brahma sanātanam ॥

न शक्यं विस्तरात्कृत्स्नं वक्तुं शर्वस्य केनचित् । युक्तेनापि विभूतीनामपि वर्षशतैरपि ॥

na śakyaṁ vistarāt kr̥tsnaṁ vaktuṁ śarvasya kena cit । yuktenāpi vibhūtīnām api varṣaśatair api ॥

यस्यादिर्मध्यमन्तश्च सुरैरपि न गम्यते । कस्तस्य शक्नुयाद्वक्तुं गुणान्कार्त्स्न्येन माधव ॥

yasyādir madhyam antaś ca surair api na gamyate । kas tasya śaknuyād vaktuṁ guṇān kārtsnyena mādhava ॥

किं तु देवस्य महतः संक्षिप्तार्थपदाक्षरम् । शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात्तस्य चैव हि ॥

kiṁ tu devasya mahataḥ saṁkṣiptārthapadākṣaram । śaktitaś caritaṁ vakṣye prasādāt tasya caiva hi ॥

अप्राप्येह ततोऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुमीश्वरः । यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुवत्येव सदा भवम् ॥

aprāpyeha tato ’nujñāṁ na śakyaḥ stotum īśvaraḥ । yadā tenābhyanujñātaḥ stuvaty eva sadā bhavam ॥

अनादिनिधनस्याहं सर्वयोनेर्महात्मनः । नाम्नां कंचित्समुद्देशं वक्ष्ये ह्यव्यक्तयोनिनः ॥

anādinidhanasyāhaṁ sarvayoner mahātmanaḥ । nāmnāṁ kaṁ cit samuddeśaṁ vakṣye hy avyaktayoninaḥ ॥

वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः । शृणु नामसमुद्देशं यदुक्तं पद्मयोनिना ॥

varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ । śr̥ṇu nāmasamuddeśaṁ yad uktaṁ padmayoninā ॥

दश नामसहस्राणि यान्याह प्रपितामहः । तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ॥

daśa nāmasahasrāṇi yāny āha prapitāmahaḥ । tāni nirmathya manasā dadhno ghr̥tam ivoddhr̥tam ॥

गिरेः सारं यथा हेम पुष्पात्सारं यथा मधु । घृतात्सारं यथा मण्डस्तथैतत्सारमुद्धृतम् ॥

gireḥ sāraṁ yathā hema puṣpāt sāraṁ yathā madhu । ghr̥tāt sāraṁ yathā maṇḍas tathaitat sāram uddhr̥tam ॥

सर्वपाप्मापहमिदं चतुर्वेदसमन्वितम् । प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना । शान्तिकं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥

sarvapāpmāpaham idaṁ caturvedasamanvitam । prayatnenādhigantavyaṁ dhāryaṁ ca prayatātmanā । śāntikaṁ pauṣṭikaṁ caiva rakṣoghnaṁ pāvanaṁ mahat ॥

इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दधानास्तिकाय च । नाश्रद्दधानरूपाय नास्तिकायाजितात्मने ॥

idaṁ bhaktāya dātavyaṁ śraddadhānāstikāya ca । nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane ॥

यश्चाभ्यसूयते देवं भूतात्मानं पिनाकिनम् । स कृष्ण नरकं याति सह पूर्वैः सहानुगैः ॥

yaś cābhyasūyate devaṁ bhūtātmānaṁ pinākinam । sa kr̥ṣṇa narakaṁ yāti saha pūrvaiḥ sahānugaiḥ ॥

इदं ध्यानमिदं योगमिदं ध्येयमनुत्तमम् । इदं जप्यमिदं ज्ञानं रहस्यमिदमुत्तमम् । इदं ज्ञात्वान्तकालेऽपि गच्छेद्धि परमां गतिम् ॥

idaṁ dhyānam idaṁ yogam idaṁ dhyeyam anuttamam । idaṁ japyam idaṁ jñānaṁ rahasyam idam uttamam । idaṁ jñātvāntakāle ’pi gacched dhi paramāṁ gatim ॥

पवित्रं मङ्गलं पुण्यं कल्याणमिदमुत्तमम् । निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् ॥

pavitraṁ maṅgalaṁ puṇyaṁ kalyāṇam idam uttamam । nigadiṣye mahābāho stavānām uttamaṁ stavam ॥

इदं ब्रह्मा पुरा कृत्वा सर्वलोकपितामहः । सर्वस्तवानां दिव्यानां राजत्वे समकल्पयत् ॥

idaṁ brahmā purā kr̥tvā sarvalokapitāmahaḥ । sarvastavānāṁ divyānāṁ rājatve samakalpayat ॥

तदाप्रभृति चैवायमीश्वरस्य महात्मनः । स्तवराजेति विख्यातो जगत्यमरपूजितः । ब्रह्मलोकादयं चैव स्तवराजोऽवतारितः ॥

tadāprabhr̥ti caivāyam īśvarasya mahātmanaḥ । stavarājeti vikhyāto jagaty amarapūjitaḥ । brahmalokād ayaṁ caiva stavarājo ’vatāritaḥ ॥

यस्मात्तण्डिः पुरा प्राह तेन तण्डिकृतोऽभवत् । स्वर्गाच्चैवात्र भूलोकं तण्डिना ह्यवतारितः ॥

yasmāt taṇḍiḥ purā prāha tena taṇḍikr̥to ’bhavat । svargāc caivātra bhūlokaṁ taṇḍinā hy avatāritaḥ ॥

सर्वमङ्गलमङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् ॥

sarvamaṅgalamaṅgalyaṁ sarvapāpapraṇāśanam । nigadiṣye mahābāho stavānām uttamaṁ stavam ॥

ब्रह्मणामपि यद्ब्रह्म पराणामपि यत्परम् । तेजसामपि यत्तेजस्तपसामपि यत्तपः ॥

brahmaṇām api yad brahma parāṇām api yat param । tejasām api yat tejas tapasām api yat tapaḥ ॥

शान्तीनामपि या शान्तिर्द्युतीनामपि या द्युतिः । दान्तानामपि यो दान्तो धीमतामपि या च धीः ॥

śāntīnām api yā śāntir dyutīnām api yā dyutiḥ । dāntānām api yo dānto dhīmatām api yā ca dhīḥ ॥

देवानामपि यो देवो मुनीनामपि यो मुनिः । यज्ञानामपि यो यज्ञः शिवानामपि यः शिवः ॥

devānām api yo devo munīnām api yo muniḥ । yajñānām api yo yajñaḥ śivānām api yaḥ śivaḥ ॥

रुद्राणामपि यो रुद्रः प्रभुः प्रभवतामपि । योगिनामपि यो योगी कारणानां च कारणम् ॥

rudrāṇām api yo rudraḥ prabhuḥ prabhavatām api । yoginām api yo yogī kāraṇānāṁ ca kāraṇam ॥

यतो लोकाः संभवन्ति न भवन्ति यतः पुनः । सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः ॥

yato lokāḥ saṁbhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ । sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmitatejasaḥ ॥

अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे शृणु । यच्छ्रुत्वा मनुजश्रेष्ठ सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥

aṣṭottarasahasraṁ tu nāmnāṁ śarvasya me śr̥ṇu । yac chrutvā manujaśreṣṭha sarvān kāmān avāpsyasi ॥

स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः । सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥

sthiraḥ sthāṇuḥ prabhur bhānuḥ pravaro varado varaḥ । sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ ॥

जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः । हरिश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥

jaṭī carmī śikhaṇḍī ca sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ । hariś ca hariṇākṣaś ca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ ॥

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः । श्मशानचारी भगवान्खचरो गोचरोऽर्दनः ॥

pravr̥ttiś ca nivr̥ttiś ca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ । śmaśānacārī bhagavān khacaro gocaro ’rdanaḥ ॥

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः । उन्मत्तवेशप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥

abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ । unmattaveśapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ ॥

महारूपो महाकायः सर्वरूपो महायशाः । महात्मा सर्वभूतश्च विरूपो वामनो मनुः ॥

mahārūpo mahākāyaḥ sarvarūpo mahāyaśāḥ । mahātmā sarvabhūtaś ca virūpo vāmano manuḥ ॥

लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः । पवित्रश्च महांश्चैव नियमो नियमाश्रयः ॥

lokapālo ’ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ । pavitraś ca mahāṁś caiva niyamo niyamāśrayaḥ ॥

सर्वकर्मा स्वयंभूश्च आदिरादिकरो निधिः । सहस्राक्षो विरूपाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥

sarvakarmā svayaṁbhūś ca ādir ādikaro nidhiḥ । sahasrākṣo virūpākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ ॥

चन्द्रसूर्यगतिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः । अद्रिरद्र्यालयः कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥

candrasūryagatiḥ ketur graho grahapatir varaḥ । adrir adryālayaḥ kartā mr̥gabāṇārpaṇo ’naghaḥ ॥

महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः । संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥

mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ । saṁvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṁ paramaṁ tapaḥ ॥

योगी योज्यो महाबीजो महारेता महातपाः । सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः ॥

yogī yojyo mahābījo mahāretā mahātapāḥ । suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo vr̥ṣavāhanaḥ ॥

दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः । विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥

daśabāhus tv animiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ । viśvarūpaḥ svayaṁśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ ॥

गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम्य एव च । पवित्रं परमं मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥

gaṇakartā gaṇapatir digvāsāḥ kāmya eva ca । pavitraṁ paramaṁ mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ ॥

कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् । अशनी शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥

kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān । aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān ॥

स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः । उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥

sruvahastaḥ surūpaś ca tejas tejaskaro nidhiḥ । uṣṇīṣī ca suvaktraś ca udagro vinatas tathā ॥

दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च । सृगालरूपः सर्वार्थो मुण्डः कुण्डी कमण्डलुः ॥

dīrghaś ca harikeśaś ca sutīrthaḥ kr̥ṣṇa eva ca । sr̥gālarūpaḥ sarvārtho muṇḍaḥ kuṇḍī kamaṇḍaluḥ ॥

अजश्च मृगरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि । ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभस्तलः ॥

ajaś ca mr̥garūpaś ca gandhadhārī kapardy api । ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhastalaḥ ॥

त्रिजटश्चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः । अहश्चरोऽथ नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥

trijaṭaś cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ । ahaścaro ’tha naktaṁ ca tigmamanyuḥ suvarcasaḥ ॥

गजहा दैत्यहा लोको लोकधाता गुणाकरः । सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥

gajahā daityahā loko lokadhātā guṇākaraḥ । siṁhaśārdūlarūpaś ca ārdracarmāmbarāvr̥taḥ ॥

कालयोगी महानादः सर्ववासश्चतुष्पथः । निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥

kālayogī mahānādaḥ sarvavāsaś catuṣpathaḥ । niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ ॥

बहुभूतो बहुधनः सर्वाधारोऽमितो गतिः । नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलासकः ॥

bahubhūto bahudhanaḥ sarvādhāro ’mito gatiḥ । nr̥tyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalāsakaḥ ॥

घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिचरो नभः । सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यनिन्दितः ॥

ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giricaro nabhaḥ । sahasrahasto vijayo vyavasāyo hy aninditaḥ ॥

अमर्षणो मर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशनः । दक्षयज्ञापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥

amarṣaṇo marṣaṇātmā yajñahā kāmanāśanaḥ । dakṣayajñāpahārī ca susaho madhyamas tathā ॥

तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थो जितो वरः । गम्भीरघोषो गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥

tejopahārī balahā mudito ’rtho jito varaḥ । gambhīraghoṣo gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ ॥

न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षकर्णस्थितिर्विभुः । तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥

nyagrodharūpo nyagrodho vr̥kṣakarṇasthitir vibhuḥ । tīkṣṇatāpaś ca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit ॥

विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः । हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥

viṣṇuprasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ । hutāśanasahāyaś ca praśāntātmā hutāśanaḥ ॥

उग्रतेजा महातेजा जयो विजयकालवित् । ज्योतिषामयनं सिद्धिः संधिर्विग्रह एव च ॥

ugratejā mahātejā jayo vijayakālavit । jyotiṣām ayanaṁ siddhiḥ saṁdhir vigraha eva ca ॥

शिखी दण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली । वैणवी पणवी ताली कालः कालकटंकटः ॥

śikhī daṇḍī jaṭī jvālī mūrtijo mūrdhago balī । vaiṇavī paṇavī tālī kālaḥ kālakaṭaṁkaṭaḥ ॥

नक्षत्रविग्रहविधिर्गुणवृद्धिर्लयोऽगमः । प्रजापतिर्दिशाबाहुर्विभागः सर्वतोमुखः ॥

nakṣatravigrahavidhir guṇavr̥ddhir layo ’gamaḥ । prajāpatir diśābāhur vibhāgaḥ sarvatomukhaḥ ॥

विमोचनः सुरगणो हिरण्यकवचोद्भवः । मेढ्रजो बलचारी च महाचारी स्तुतस्तथा ॥

vimocanaḥ suragaṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ । meḍhrajo balacārī ca mahācārī stutas tathā ॥

सर्वतूर्यनिनादी च सर्ववाद्यपरिग्रहः । व्यालरूपो बिलावासी हेममाली तरंगवित् ॥

sarvatūryaninādī ca sarvavādyaparigrahaḥ । vyālarūpo bilāvāsī hemamālī taraṁgavit ॥

त्रिदशस्त्रिकालधृक्कर्मसर्वबन्धविमोचनः । बन्धनस्त्वसुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः ॥

tridaśas trikāladhr̥k karmasarvabandhavimocanaḥ । bandhanas tv asurendrāṇāṁ yudhi śatruvināśanaḥ ॥

सांख्यप्रसादो दुर्वासाः सर्वसाधुनिषेवितः । प्रस्कन्दनो विभागश्च अतुल्यो यज्ञभागवित् ॥

sāṁkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ । praskandano vibhāgaś ca atulyo yajñabhāgavit ॥

सर्वावासः सर्वचारी दुर्वासा वासवोऽमरः । हेमो हेमकरो यज्ञः सर्वधारी धरोत्तमः ॥

sarvāvāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo ’maraḥ । hemo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ ॥

लोहिताक्षो महाक्षश्च विजयाक्षो विशारदः । संग्रहो निग्रहः कर्ता सर्पचीरनिवासनः ॥

lohitākṣo mahākṣaś ca vijayākṣo viśāradaḥ । saṁgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ ॥

मुख्योऽमुख्यश्च देहश्च देहर्द्धिः सर्वकामदः । सर्वकालप्रसादश्च सुबलो बलरूपधृक् ॥

mukhyo ’mukhyaś ca dehaś ca deharddhiḥ sarvakāmadaḥ । sarvakālaprasādaś ca subalo balarūpadhr̥k ॥

आकाशनिधिरूपश्च निपाती उरगः खगः । रौद्ररूपोंऽशुरादित्यो वसुरश्मिः सुवर्चसी ॥

ākāśanidhirūpaś ca nipātī uragaḥ khagaḥ । raudrarūpo ’ṁśur ādityo vasuraśmiḥ suvarcasī ॥

वसुवेगो महावेगो मनोवेगो निशाचरः । सर्वावासी श्रियावासी उपदेशकरो हरः ॥

vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ । sarvāvāsī śriyāvāsī upadeśakaro haraḥ ॥

मुनिरात्मपतिर्लोके संभोज्यश्च सहस्रदः । पक्षी च पक्षिरूपी च अतिदीप्तो विशां पतिः ॥

munir ātmapatir loke saṁbhojyaś ca sahasradaḥ । pakṣī ca pakṣirūpī ca atidīpto viśāṁ patiḥ ॥

उन्मादो मदनाकारो अर्थार्थकररोमशः । वामदेवश्च वामश्च प्राग्दक्षिण्यश्च वामनः ॥

unmādo madanākāro arthārthakararomaśaḥ । vāmadevaś ca vāmaś ca prāgdakṣiṇyaś ca vāmanaḥ ॥

सिद्धयोगापहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः । भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च विषाणी मृदुरव्ययः ॥

siddhayogāpahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ । bhikṣuś ca bhikṣurūpaś ca viṣāṇī mr̥dur avyayaḥ ॥

महासेनो विशाखश्च षष्टिभागो गवां पतिः । वज्रहस्तश्च विष्कम्भी चमूस्तम्भन एव च ॥

mahāseno viśākhaś ca ṣaṣṭibhāgo gavāṁ patiḥ । vajrahastaś ca viṣkambhī camūstambhana eva ca ॥

ऋतुरृतुकरः कालो मधुर्मधुकरोऽचलः । वानस्पत्यो वाजसेनो नित्यमाश्रमपूजितः ॥

r̥tur r̥tukaraḥ kālo madhur madhukaro ’calaḥ । vānaspatyo vājaseno nityam āśramapūjitaḥ ॥

ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी सुचारवित् । ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी पिनाकधृक् ॥

brahmacārī lokacārī sarvacārī sucāravit । īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī pinākadhr̥k ॥

नन्दीश्वरश्च नन्दी च नन्दनो नन्दिवर्धनः । भगस्याक्षिनिहन्ता च कालो ब्रह्मविदां वरः ॥

nandīśvaraś ca nandī ca nandano nandivardhanaḥ । bhagasyākṣinihantā ca kālo brahmavidāṁ varaḥ ॥

चतुर्मुखो महालिङ्गश्चारुलिङ्गस्तथैव च । लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो लोकाध्यक्षो युगावहः ॥

caturmukho mahāliṅgaś cāruliṅgas tathaiva ca । liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo lokādhyakṣo yugāvahaḥ ॥

बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अध्यात्मानुगतो बलः । इतिहासकरः कल्पो गौतमोऽथ जलेश्वरः ॥

bījādhyakṣo bījakartā adhyātmānugato balaḥ । itihāsakaraḥ kalpo gautamo ’tha jaleśvaraḥ ॥

दम्भो ह्यदम्भो वैदम्भो वश्यो वश्यकरः कविः । लोककर्ता पशुपतिर्महाकर्ता महौषधिः ॥

dambho hy adambho vaidambho vaśyo vaśyakaraḥ kaviḥ । lokakartā paśupatir mahākartā mahauṣadhiḥ ॥

अक्षरं परमं ब्रह्म बलवाञ्शक्र एव च । नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो मनोगतिः ॥

akṣaraṁ paramaṁ brahma balavāñ śakra eva ca । nītir hy anītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo manogatiḥ ॥

बहुप्रसादः स्वपनो दर्पणोऽथ त्वमित्रजित् । वेदकारः सूत्रकारो विद्वान्समरमर्दनः ॥

bahuprasādaḥ svapano darpaṇo ’tha tv amitrajit । vedakāraḥ sūtrakāro vidvān samaramardanaḥ ॥

महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः । अग्निज्वालो महाज्वालो अतिधूम्रो हुतो हविः ॥

mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ । agnijvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ ॥

वृषणः शंकरो नित्यो वर्चस्वी धूमकेतनः । नीलस्तथाङ्गलुब्धश्च शोभनो निरवग्रहः ॥

vr̥ṣaṇaḥ śaṁkaro nityo varcasvī dhūmaketanaḥ । nīlas tathāṅgalubdhaś ca śobhano niravagrahaḥ ॥

स्वस्तिदः स्वस्तिभावश्च भागी भागकरो लघुः । उत्सङ्गश्च महाङ्गश्च महागर्भः परो युवा ॥

svastidaḥ svastibhāvaś ca bhāgī bhāgakaro laghuḥ । utsaṅgaś ca mahāṅgaś ca mahāgarbhaḥ paro yuvā ॥

कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियः सर्वदेहिनाम् । महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ॥

kr̥ṣṇavarṇaḥ suvarṇaś ca indriyaḥ sarvadehinām । mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ ॥

महामूर्धा महामात्रो महानेत्रो दिगालयः । महादन्तो महाकर्णो महामेढ्रो महाहनुः ॥

mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro digālayaḥ । mahādanto mahākarṇo mahāmeḍhro mahāhanuḥ ॥

महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानधृक् । महावक्षा महोरस्को अन्तरात्मा मृगालयः ॥

mahānāso mahākambur mahāgrīvaḥ śmaśānadhr̥k । mahāvakṣā mahorasko antarātmā mr̥gālayaḥ ॥

लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः । महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ॥

lambano lambitoṣṭhaś ca mahāmāyaḥ payonidhiḥ । mahādanto mahādaṁṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ ॥

महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः । असपत्नः प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ॥

mahānakho mahāromā mahākeśo mahājaṭaḥ । asapatnaḥ prasādaś ca pratyayo girisādhanaḥ ॥

स्नेहनोऽस्नेहनश्चैव अजितश्च महामुनिः । वृक्षाकारो वृक्षकेतुरनलो वायुवाहनः ॥

snehano ’snehanaś caiva ajitaś ca mahāmuniḥ । vr̥kṣākāro vr̥kṣaketur analo vāyuvāhanaḥ ॥

मण्डली मेरुधामा च देवदानवदर्पहा । अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रामितेक्षणः ॥

maṇḍalī merudhāmā ca devadānavadarpahā । atharvaśīrṣaḥ sāmāsya r̥ksahasrāmitekṣaṇaḥ ॥

यजुःपादभुजो गुह्यः प्रकाशो जङ्गमस्तथा । अमोघार्थः प्रसादश्च अभिगम्यः सुदर्शनः ॥

yajuḥpādabhujo guhyaḥ prakāśo jaṅgamas tathā । amoghārthaḥ prasādaś ca abhigamyaḥ sudarśanaḥ ॥

उपहारप्रियः शर्वः कनकः काञ्चनः स्थिरः । नाभिर्नन्दिकरो भाव्यः पुष्करस्थपतिः स्थिरः ॥

upahārapriyaḥ śarvaḥ kanakaḥ kāñcanaḥ sthiraḥ । nābhir nandikaro bhāvyaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ ॥

द्वादशस्त्रासनश्चाद्यो यज्ञो यज्ञसमाहितः । नक्तं कलिश्च कालश्च मकरः कालपूजितः ॥

dvādaśas trāsanaś cādyo yajño yajñasamāhitaḥ । naktaṁ kaliś ca kālaś ca makaraḥ kālapūjitaḥ ॥

सगणो गणकारश्च भूतभावनसारथिः । भस्मशायी भस्मगोप्ता भस्मभूतस्तरुर्गणः ॥

sagaṇo gaṇakāraś ca bhūtabhāvanasārathiḥ । bhasmaśāyī bhasmagoptā bhasmabhūtas tarur gaṇaḥ ॥

अगणश्चैव लोपश्च महात्मा सर्वपूजितः । शङ्कुस्त्रिशङ्कुः संपन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः ॥

agaṇaś caiva lopaś ca mahātmā sarvapūjitaḥ । śaṅkus triśaṅkuḥ saṁpannaḥ śucir bhūtaniṣevitaḥ ॥

आश्रमस्थः कपोतस्थो विश्वकर्मा पतिर्वरः । शाखो विशाखस्ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चयः ॥

āśramasthaḥ kapotastho viśvakarmā patir varaḥ । śākho viśākhas tāmroṣṭho hy ambujālaḥ suniścayaḥ ॥

कपिलोऽकपिलः शूर आयुश्चैव परोऽपरः । गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुसारथिः ॥

kapilo ’kapilaḥ śūra āyuś caiva paro ’paraḥ । gandharvo hy aditis tārkṣyaḥ suvijñeyaḥ susārathiḥ ॥

परश्वधायुधो देव अर्थकारी सुबान्धवः । तुम्बवीणी महाकोप ऊर्ध्वरेता जलेशयः ॥

paraśvadhāyudho deva arthakārī subāndhavaḥ । tumbavīṇī mahākopa ūrdhvaretā jaleśayaḥ ॥

उग्रो वंशकरो वंशो वंशनादो ह्यनिन्दितः । सर्वाङ्गरूपो मायावी सुहृदो ह्यनिलोऽनलः ॥

ugro vaṁśakaro vaṁśo vaṁśanādo hy aninditaḥ । sarvāṅgarūpo māyāvī suhr̥do hy anilo ’nalaḥ ॥

बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः । स यज्ञारिः स कामारिर्महादंष्ट्रो महायुधः ॥

bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ । sa yajñāriḥ sa kāmārir mahādaṁṣṭro mahāyudhaḥ ॥

बाहुस्त्वनिन्दितः शर्वः शंकरः शंकरोऽधनः । अमरेशो महादेवो विश्वदेवः सुरारिहा ॥

bāhus tv aninditaḥ śarvaḥ śaṁkaraḥ śaṁkaro ’dhanaḥ । amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā ॥

अहिर्बुध्नो निरृतिश्च चेकितानो हरिस्तथा । अजैकपाच्च कापाली त्रिशङ्कुरजितः शिवः ॥

ahirbudhno nirr̥tiś ca cekitāno haris tathā । ajaikapāc ca kāpālī triśaṅkur ajitaḥ śivaḥ ॥

धन्वन्तरिर्धूमकेतुः स्कन्दो वैश्रवणस्तथा । धाता शक्रश्च विष्णुश्च मित्रस्त्वष्टा ध्रुवो धरः ॥

dhanvantarir dhūmaketuḥ skando vaiśravaṇas tathā । dhātā śakraś ca viṣṇuś ca mitras tvaṣṭā dhruvo dharaḥ ॥

प्रभावः सर्वगो वायुरर्यमा सविता रविः । उदग्रश्च विधाता च मान्धाता भूतभावनः ॥

prabhāvaḥ sarvago vāyur aryamā savitā raviḥ । udagraś ca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ ॥

रतितीर्थश्च वाग्मी च सर्वकामगुणावहः । पद्मगर्भो महागर्भश्चन्द्रवक्त्रो मनोरमः ॥

ratitīrthaś ca vāgmī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ । padmagarbho mahāgarbhaś candravaktro manoramaḥ ॥

बलवांश्चोपशान्तश्च पुराणः पुण्यचञ्चुरी । कुरुकर्ता कालरूपी कुरुभूतो महेश्वरः ॥

balavāṁś copaśāntaś ca purāṇaḥ puṇyacañcurī । kurukartā kālarūpī kurubhūto maheśvaraḥ ॥

सर्वाशयो दर्भशायी सर्वेषां प्राणिनां पतिः । देवदेवमुखोऽसक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ॥

sarvāśayo darbhaśāyī sarveṣāṁ prāṇināṁ patiḥ । devadevamukho ’saktaḥ sad asat sarvaratnavit ॥

कैलासशिखरावासी हिमवद्गिरिसंश्रयः । कूलहारी कूलकर्ता बहुविद्यो बहुप्रदः ॥

kailāsaśikharāvāsī himavadgirisaṁśrayaḥ । kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ ॥

वणिजो वर्धनो वृक्षो नकुलश्चन्दनश्छदः । सारग्रीवो महाजत्रुरलोलश्च महौषधः ॥

vaṇijo vardhano vr̥kṣo nakulaś candanaś chadaḥ । sāragrīvo mahājatrur alolaś ca mahauṣadhaḥ ॥

सिद्धार्थकारी सिद्धार्थश्छन्दोव्याकरणोत्तरः । सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहगः सिंहवाहनः ॥

siddhārthakārī siddhārthaś chandovyākaraṇottaraḥ । siṁhanādaḥ siṁhadaṁṣṭraḥ siṁhagaḥ siṁhavāhanaḥ ॥

प्रभावात्मा जगत्कालस्तालो लोकहितस्तरुः । सारङ्गो नवचक्राङ्गः केतुमाली सभावनः ॥

prabhāvātmā jagatkālas tālo lokahitas taruḥ । sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ ॥

भूतालयो भूतपतिरहोरात्रमनिन्दितः । वाहिता सर्वभूतानां निलयश्च विभुर्भवः ॥

bhūtālayo bhūtapatir ahorātram aninditaḥ । vāhitā sarvabhūtānāṁ nilayaś ca vibhur bhavaḥ ॥

अमोघः संयतो ह्यश्वो भोजनः प्राणधारणः । धृतिमान्मतिमान्दक्षः सत्कृतश्च युगाधिपः ॥

amoghaḥ saṁyato hy aśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ । dhr̥timān matimān dakṣaḥ satkr̥taś ca yugādhipaḥ ॥

गोपालिर्गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरः । हिरण्यबाहुश्च तथा गुहापालः प्रवेशिनाम् ॥

gopālir gopatir grāmo gocarmavasano haraḥ । hiraṇyabāhuś ca tathā guhāpālaḥ praveśinām ॥

प्रतिष्ठायी महाहर्षो जितकामो जितेन्द्रियः । गन्धारश्च सुरालश्च तपःकर्मरतिर्धनुः ॥

pratiṣṭhāyī mahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ । gandhāraś ca surālaś ca tapaḥkarmaratir dhanuḥ ॥

महागीतो महानृत्तो ह्यप्सरोगणसेवितः । महाकेतुर्धनुर्धातुर्नैकसानुचरश्चलः ॥

mahāgīto mahānr̥tto hy apsarogaṇasevitaḥ । mahāketur dhanur dhātur naikasānucaraś calaḥ ॥

आवेदनीय आवेशः सर्वगन्धसुखावहः । तोरणस्तारणो वायुः परिधावति चैकतः ॥

āvedanīya āveśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ । toraṇas tāraṇo vāyuḥ paridhāvati caikataḥ ॥

संयोगो वर्धनो वृद्धो महावृद्धो गणाधिपः । नित्य आत्मसहायश्च देवासुरपतिः पतिः ॥

saṁyogo vardhano vr̥ddho mahāvr̥ddho gaṇādhipaḥ । nitya ātmasahāyaś ca devāsurapatiḥ patiḥ ॥

युक्तश्च युक्तबाहुश्च द्विविधश्च सुपर्वणः । आषाढश्च सुषाढश्च ध्रुवो हरिहणो हरः ॥

yuktaś ca yuktabāhuś ca dvividhaś ca suparvaṇaḥ । āṣāḍhaś ca suṣāḍhaś ca dhruvo harihaṇo haraḥ ॥

वपुरावर्तमानेभ्यो वसुश्रेष्ठो महापथः । शिरोहारी विमर्षश्च सर्वलक्षणभूषितः ॥

vapur āvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ । śirohārī vimarṣaś ca sarvalakṣaṇabhūṣitaḥ ॥

अक्षश्च रथयोगी च सर्वयोगी महाबलः । समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः ॥

akṣaś ca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ । samāmnāyo ’samāmnāyas tīrthadevo mahārathaḥ ॥

निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः । रत्नप्रभूतो रक्ताङ्गो महार्णवनिपानवित् ॥

nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ । ratnaprabhūto raktāṅgo mahārṇavanipānavit ॥

मूलो विशालो ह्यमृतो व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः । आरोहणो निरोहश्च शैलहारी महातपाः ॥

mūlo viśālo hy amr̥to vyaktāvyaktas taponidhiḥ । ārohaṇo nirohaś ca śailahārī mahātapāḥ ॥

सेनाकल्पो महाकल्पो युगायुगकरो हरिः । युगरूपो महारूपः पवनो गहनो नगः ॥

senākalpo mahākalpo yugāyugakaro hariḥ । yugarūpo mahārūpaḥ pavano gahano nagaḥ ॥

न्यायनिर्वापणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः । बहुमालो महामालः सुमालो बहुलोचनः ॥

nyāyanirvāpaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hy acalopamaḥ । bahumālo mahāmālaḥ sumālo bahulocanaḥ ॥

विस्तारो लवणः कूपः कुसुमः सफलोदयः । वृषभो वृषभाङ्काङ्गो मणिबिल्वो जटाधरः ॥

vistāro lavaṇaḥ kūpaḥ kusumaḥ saphalodayaḥ । vr̥ṣabho vr̥ṣabhāṅkāṅgo maṇibilvo jaṭādharaḥ ॥

इन्दुर्विसर्गः सुमुखः सुरः सर्वायुधः सहः । निवेदनः सुधाजातः सुगन्धारो महाधनुः ॥

indur visargaḥ sumukhaḥ suraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ । nivedanaḥ sudhājātaḥ sugandhāro mahādhanuḥ ॥

गन्धमाली च भगवानुत्थानः सर्वकर्मणाम् । मन्थानो बहुलो बाहुः सकलः सर्वलोचनः ॥

gandhamālī ca bhagavān utthānaḥ sarvakarmaṇām । manthāno bahulo bāhuḥ sakalaḥ sarvalocanaḥ ॥

तरस्ताली करस्ताली ऊर्ध्वसंहननो वहः । छत्रं सुच्छत्रो विख्यातः सर्वलोकाश्रयो महान् ॥

tarastālī karastālī ūrdhvasaṁhanano vahaḥ । chatraṁ succhatro vikhyātaḥ sarvalokāśrayo mahān ॥

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डिमुण्डो विकुर्वणः । हर्यक्षः ककुभो वज्री दीप्तजिह्वः सहस्रपात् ॥

muṇḍo virūpo vikr̥to daṇḍimuṇḍo vikurvaṇaḥ । haryakṣaḥ kakubho vajrī dīptajihvaḥ sahasrapāt ॥

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः । सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् ॥

sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ । sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakr̥t ॥

पवित्रं त्रिमधुर्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः । ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नी शतपाशधृक् ॥

pavitraṁ trimadhur mantraḥ kaniṣṭhaḥ kr̥ṣṇapiṅgalaḥ । brahmadaṇḍavinirmātā śataghnī śatapāśadhr̥k ॥

पद्मगर्भो महागर्भो ब्रह्मगर्भो जलोद्भवः । गभस्तिर्ब्रह्मकृद्ब्रह्मा ब्रह्मविद्ब्राह्मणो गतिः ॥

padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ । gabhastir brahmakr̥d brahmā brahmavid brāhmaṇo gatiḥ ॥

अनन्तरूपो नैकात्मा तिग्मतेजाः स्वयंभुवः । ऊर्ध्वगात्मा पशुपतिर्वातरंहा मनोजवः ॥

anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayaṁbhuvaḥ । ūrdhvagātmā paśupatir vātaraṁhā manojavaḥ ॥

चन्दनी पद्ममालाग्र्यः सुरभ्युत्तरणो नरः । कर्णिकारमहास्रग्वी नीलमौलिः पिनाकधृक् ॥

candanī padmamālāgryaḥ surabhyuttaraṇo naraḥ । karṇikāramahāsragvī nīlamauliḥ pinākadhr̥k ॥

उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृगुमाधवः । वरो वराहो वरदो वरेशः सुमहास्वनः ॥

umāpatir umākānto jāhnavīdhr̥g umādhavaḥ । varo varāho varado vareśaḥ sumahāsvanaḥ ॥

महाप्रसादो दमनः शत्रुहा श्वेतपिङ्गलः । प्रीतात्मा प्रयतात्मा च संयतात्मा प्रधानधृक् ॥

mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ । prītātmā prayatātmā ca saṁyatātmā pradhānadhr̥k ॥

सर्वपार्श्वसुतस्तार्क्ष्यो धर्मसाधारणो वरः । चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा सुवृषो गोवृषेश्वरः ॥

sarvapārśvasutas tārkṣyo dharmasādhāraṇo varaḥ । carācarātmā sūkṣmātmā suvr̥ṣo govr̥ṣeśvaraḥ ॥

साध्यर्षिर्वसुरादित्यो विवस्वान्सविता मृडः । व्यासः सर्वस्य संक्षेपो विस्तरः पर्ययो नयः ॥

sādhyarṣir vasur ādityo vivasvān savitā mr̥ḍaḥ । vyāsaḥ sarvasya saṁkṣepo vistaraḥ paryayo nayaḥ ॥

ऋतुः संवत्सरो मासः पक्षः संख्यासमापनः । कला काष्ठा लवो मात्रा मुहूर्तोऽहः क्षपाः क्षणाः ॥

r̥tuḥ saṁvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṁkhyāsamāpanaḥ । kalā kāṣṭhā lavo mātrā muhūrto ’haḥ kṣapāḥ kṣaṇāḥ ॥

विश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्त्वनिन्दितः । सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः ॥

viśvakṣetraṁ prajābījaṁ liṅgam ādyas tv aninditaḥ । sad asad vyaktam avyaktaṁ pitā mātā pitāmahaḥ ॥

स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् । निर्वाणं ह्लादनं चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः ॥

svargadvāraṁ prajādvāraṁ mokṣadvāraṁ triviṣṭapam । nirvāṇaṁ hlādanaṁ caiva brahmalokaḥ parā gatiḥ ॥

देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः । देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः ॥

devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ । devāsuragurur devo devāsuranamaskr̥taḥ ॥

देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रयः । देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः ॥

devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ । devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ ॥

देवातिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः । देवासुरेश्वरो देवो देवासुरमहेश्वरः ॥

devātidevo devarṣir devāsuravarapradaḥ । devāsureśvaro devo devāsuramaheśvaraḥ ॥

सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः । उद्भिदस्त्रिक्रमो वैद्यो विरजो विरजोम्बरः ॥

sarvadevamayo ’cintyo devatātmātmasaṁbhavaḥ । udbhidas trikramo vaidyo virajo virajombaraḥ ॥

ईड्यो हस्ती सुरव्याघ्रो देवसिंहो नरर्षभः । विबुधाग्रवरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः ॥

īḍyo hastī suravyāghro devasiṁho nararṣabhaḥ । vibudhāgravaraḥ śreṣṭhaḥ sarvadevottamottamaḥ ॥

प्रयुक्तः शोभनो वज्र ईशानः प्रभुरव्ययः । गुरुः कान्तो निजः सर्गः पवित्रः सर्ववाहनः ॥

prayuktaḥ śobhano vajra īśānaḥ prabhur avyayaḥ । guruḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraḥ sarvavāhanaḥ ॥

शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः । अभिरामः सुरगणो विरामः सर्वसाधनः ॥

śr̥ṅgī śr̥ṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ । abhirāmaḥ suragaṇo virāmaḥ sarvasādhanaḥ ॥

ललाटाक्षो विश्वदेहो हरिणो ब्रह्मवर्चसः । स्थावराणां पतिश्चैव नियमेन्द्रियवर्धनः ॥

lalāṭākṣo viśvadeho hariṇo brahmavarcasaḥ । sthāvarāṇāṁ patiś caiva niyamendriyavardhanaḥ ॥

सिद्धार्थः सर्वभूतार्थोऽचिन्त्यः सत्यव्रतः शुचिः । व्रताधिपः परं ब्रह्म मुक्तानां परमा गतिः ॥

siddhārthaḥ sarvabhūtārtho ’cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ । vratādhipaḥ paraṁ brahma muktānāṁ paramā gatiḥ ॥

विमुक्तो मुक्ततेजाश्च श्रीमाञ्श्रीवर्धनो जगत् । यथाप्रधानं भगवानिति भक्त्या स्तुतो मया ॥

vimukto muktatejāś ca śrīmāñ śrīvardhano jagat । yathāpradhānaṁ bhagavān iti bhaktyā stuto mayā ॥

यं न ब्रह्मादयो देवा विदुर्यं न महर्षयः । तं स्तव्यमर्च्यं वन्द्यं च कः स्तोष्यति जगत्पतिम् ॥

yaṁ na brahmādayo devā vidur yaṁ na maharṣayaḥ । taṁ stavyam arcyaṁ vandyaṁ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim ॥

भक्तिमेव पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्वसुः । ततोऽभ्यनुज्ञां प्राप्यैव स्तुतो मतिमतां वरः ॥

bhaktim eva puraskr̥tya mayā yajñapatir vasuḥ । tato ’bhyanujñāṁ prāpyaiva stuto matimatāṁ varaḥ ॥

शिवमेभिः स्तुवन्देवं नामभिः पुष्टिवर्धनैः । नित्ययुक्तः शुचिर्भूत्वा प्राप्नोत्यात्मानमात्मना ॥

śivam ebhiḥ stuvan devaṁ nāmabhiḥ puṣṭivardhanaiḥ । nityayuktaḥ śucir bhūtvā prāpnoty ātmānam ātmanā ॥

एतद्धि परमं ब्रह्म स्वयं गीतं स्वयंभुवा । ऋषयश्चैव देवाश्च स्तुवन्त्येतेन तत्परम् ॥

etad dhi paramaṁ brahma svayaṁ gītaṁ svayaṁbhuvā । r̥ṣayaś caiva devāś ca stuvanty etena tatparam ॥

स्तूयमानो महादेवः प्रीयते चात्मनामभिः । भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थान्करोति तान् ॥

stūyamāno mahādevaḥ prīyate cātmanāmabhiḥ । bhaktānukampī bhagavān ātmasaṁsthān karoti tān ॥

तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्याः प्रधानतः । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च बहुभिर्जन्मभिः स्तवैः ॥

tathaiva ca manuṣyeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ । āstikāḥ śraddadhānāś ca bahubhir janmabhiḥ stavaiḥ ॥

जाग्रतश्च स्वपन्तश्च व्रजन्तः पथि संस्थिताः । स्तुवन्ति स्तूयमानाश्च तुष्यन्ति च रमन्ति च । जन्मकोटिसहस्रेषु नानासंसारयोनिषु ॥

jāgrataś ca svapantaś ca vrajantaḥ pathi saṁsthitāḥ । stuvanti stūyamānāś ca tuṣyanti ca ramanti ca । janmakoṭisahasreṣu nānāsaṁsārayoniṣu ॥

जन्तोर्विशुद्धपापस्य भवे भक्तिः प्रजायते । उत्पन्ना च भवे भक्तिरनन्या सर्वभावतः ॥

jantor viśuddhapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate । utpannā ca bhave bhaktir ananyā sarvabhāvataḥ ॥

कारणं भावितं तस्य सर्वमुक्तस्य सर्वतः । एतद्देवेषु दुष्प्रापं मनुष्येषु न लभ्यते ॥

kāraṇaṁ bhāvitaṁ tasya sarvamuktasya sarvataḥ । etad deveṣu duṣprāpaṁ manuṣyeṣu na labhyate ॥

निर्विघ्ना निश्चला रुद्रे भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव च प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नृणाम् । यया यान्ति परां सिद्धिं तद्भावगतचेतसः ॥

nirvighnā niścalā rudre bhaktir avyabhicāriṇī । tasyaiva ca prasādena bhaktir utpadyate nr̥ṇām । yayā yānti parāṁ siddhiṁ tadbhāvagatacetasaḥ ॥

ये सर्वभावोपगताः परत्वेनाभवन्नराः । प्रपन्नवत्सलो देवः संसारात्तान्समुद्धरेत् ॥

ye sarvabhāvopagatāḥ paratvenābhavan narāḥ । prapannavatsalo devaḥ saṁsārāt tān samuddharet ॥

एवमन्ये न कुर्वन्ति देवाः संसारमोचनम् । मनुष्याणां महादेवादन्यत्रापि तपोबलात् ॥

evam anye na kurvanti devāḥ saṁsāramocanam । manuṣyāṇāṁ mahādevād anyatrāpi tapobalāt ॥

इति तेनेन्द्रकल्पेन भगवान्सदसत्पतिः । कृत्तिवासाः स्तुतः कृष्ण तण्डिना शुद्धबुद्धिना ॥

iti tenendrakalpena bhagavān sadasatpatiḥ । kr̥ttivāsāḥ stutaḥ kr̥ṣṇa taṇḍinā śuddhabuddhinā ॥

स्तवमेतं भगवतो ब्रह्मा स्वयमधारयत् । ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्रः प्रोवाच मृत्यवे ॥

stavam etaṁ bhagavato brahmā svayam adhārayat । brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mr̥tyave ॥

मृत्युः प्रोवाच रुद्राणां रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् । महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसद्मनि ॥

mr̥tyuḥ provāca rudrāṇāṁ rudrebhyas taṇḍim āgamat । mahatā tapasā prāptas taṇḍinā brahmasadmani ॥

तण्डिः प्रोवाच शुक्राय गौतमायाह भार्गवः । वैवस्वताय मनवे गौतमः प्राह माधव ॥

taṇḍiḥ provāca śukrāya gautamāyāha bhārgavaḥ । vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava ॥

नारायणाय साध्याय मनुरिष्टाय धीमते । यमाय प्राह भगवान्साध्यो नारायणोऽच्युतः ॥

nārāyaṇāya sādhyāya manur iṣṭāya dhīmate । yamāya prāha bhagavān sādhyo nārāyaṇo ’cyutaḥ ॥

नाचिकेताय भगवानाह वैवस्वतो यमः । मार्कण्डेयाय वार्ष्णेय नाचिकेतोऽभ्यभाषत ॥

nāciketāya bhagavān āha vaivasvato yamaḥ । mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo ’bhyabhāṣata ॥

मार्कण्डेयान्मया प्राप्तं नियमेन जनार्दन । तवाप्यहममित्रघ्न स्तवं दद्म्यद्य विश्रुतम् । स्वर्ग्यमारोग्यमायुष्यं धन्यं बल्यं तथैव च ॥

mārkaṇḍeyān mayā prāptaṁ niyamena janārdana । tavāpy aham amitraghna stavaṁ dadmy adya viśrutam । svargyam ārogyam āyuṣyaṁ dhanyaṁ balyaṁ tathaiva ca ॥

न तस्य विघ्नं कुर्वन्ति दानवा यक्षराक्षसाः । पिशाचा यातुधानाश्च गुह्यका भुजगा अपि ॥

na tasya vighnaṁ kurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ । piśācā yātudhānāś ca guhyakā bhujagā api ॥

यः पठेत शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । अभग्नयोगो वर्षं तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥

yaḥ paṭheta śucir bhūtvā brahmacārī jitendriyaḥ । abhagnayogo varṣaṁ tu so ’śvamedhaphalaṁ labhet ॥