149.1MBH-13-149-1
युधिष्ठिर उवाच । नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि । भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति ॥
yudhiṣṭhira uvāca । nābhāgadheyaḥ prāpnoti dhanaṁ subalavān api । bhāgadheyānvitas tv arthān kr̥śo bālaś ca vindati ॥
Anuśāsana Parva · Adhyaya 13.149
Adhyāya 149
अध्यायः 149
Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §164–166 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
149.2MBH-13-149-2
नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति । लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम् । कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः ॥
nālābhakāle labhate prayatne ’pi kr̥te sati । lābhakāle ’prayatnena labhate vipulaṁ dhanam । kr̥tayatnāphalāś caiva dr̥śyante śataśo narāḥ ॥
149.3MBH-13-149-3
यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात् । नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम ॥
yadi yatno bhaven martyaḥ sa sarvaṁ phalam āpnuyāt । nālabhyaṁ copalabhyeta nr̥ṇāṁ bharatasattama ॥
149.4MBH-13-149-4
यदा प्रयत्नं कृतवान्दृश्यते ह्यफलो नरः । मार्गन्नयशतैरर्थानमार्गंश्चापरः सुखी ॥
yadā prayatnaṁ kr̥tavān dr̥śyate hy aphalo naraḥ । mārgan nayaśatair arthān amārgaṁś cāparaḥ sukhī ॥
149.5MBH-13-149-5
अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः । धनयुक्तास्त्वधर्मस्था दृश्यन्ते चापरे जनाः ॥
akāryam asakr̥t kr̥tvā dr̥śyante hy adhanā narāḥ । dhanayuktās tv adharmasthā dr̥śyante cāpare janāḥ ॥
149.6MBH-13-149-6
अधीत्य नीतिं यस्माच्च नीतियुक्तो न दृश्यते । अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना । विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्गतस्तथा ॥
adhītya nītiṁ yasmāc ca nītiyukto na dr̥śyate । anabhijñaś ca sācivyaṁ gamitaḥ kena hetunā । vidyāyukto hy avidyaś ca dhanavān durgatas tathā ॥
149.7MBH-13-149-7
यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात् । न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत् ॥
yadi vidyām upāśritya naraḥ sukham avāpnuyāt । na vidvān vidyayā hīnaṁ vr̥ttyartham upasaṁśrayet ॥
149.8MBH-13-149-8
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम् । दृष्टार्थो विद्ययाप्येवमविद्यां प्रजहेन्नरः ॥
yathā pipāsāṁ jayati puruṣaḥ prāpya vai jalam । dr̥ṣṭārtho vidyayāpy evam avidyāṁ prajahen naraḥ ॥
149.9MBH-13-149-9
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि । तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥
nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatair api । tr̥ṇāgreṇāpi saṁspr̥ṣṭaḥ prāptakālo na jīvati ॥
149.10MBH-13-149-10
भीष्म उवाच । ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् । उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति ॥
bhīṣma uvāca । īhamānaḥ samārambhān yadi nāsādayed dhanam । ugraṁ tapaḥ samārohen na hy anuptaṁ prarohati ॥
149.11MBH-13-149-11
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया । अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः ॥
dānena bhogī bhavati medhāvī vr̥ddhasevayā । ahiṁsayā ca dīrghāyur iti prāhur manīṣiṇaḥ ॥
149.12MBH-13-149-12
तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि । स्वाभाषी प्रियकृच्छुद्धः सर्वसत्त्वाविहिंसकः ॥
tasmād dadyān na yāceta pūjayed dhārmikān api । svābhāṣī priyakr̥c chuddhaḥ sarvasattvāvihiṁsakaḥ ॥
149.13MBH-13-149-13
यदा प्रमाणप्रभवः स्वभावश्च सुखासुखे । मशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥
yadā pramāṇaprabhavaḥ svabhāvaś ca sukhāsukhe । maśakīṭapipīlānāṁ sthiro bhava yudhiṣṭhira ॥