Adhyāya 139

वायुरुवाच । इमां भूमिं ब्राह्मणेभ्यो दित्सुर्वै दक्षिणां पुरा । अङ्गो नाम नृपो राजंस्ततश्चिन्तां मही ययौ ॥

vāyur uvāca । imāṁ bhūmiṁ brāhmaṇebhyo ditsur vai dakṣiṇāṁ purā । aṅgo nāma nr̥po rājaṁs tataś cintāṁ mahī yayau ॥

धारणीं सर्वभूतानामयं प्राप्य वरो नृपः । कथमिच्छति मां दातुं द्विजेभ्यो ब्रह्मणः सुताम् ॥

dhāraṇīṁ sarvabhūtānām ayaṁ prāpya varo nr̥paḥ । katham icchati māṁ dātuṁ dvijebhyo brahmaṇaḥ sutām ॥

साहं त्यक्त्वा गमिष्यामि भूमित्वं ब्रह्मणः पदम् । अयं सराष्ट्रो नृपतिर्मा भूदिति ततोऽगमत् ॥

sāhaṁ tyaktvā gamiṣyāmi bhūmitvaṁ brahmaṇaḥ padam । ayaṁ sarāṣṭro nr̥patir mā bhūd iti tato ’gamat ॥

ततस्तां कश्यपो दृष्ट्वा व्रजन्तीं पृथिवीं तदा । प्रविवेश महीं सद्यो मुक्त्वात्मानं समाहितः ॥

tatas tāṁ kaśyapo dr̥ṣṭvā vrajantīṁ pr̥thivīṁ tadā । praviveśa mahīṁ sadyo muktvātmānaṁ samāhitaḥ ॥

रुद्धा सा सर्वतो जज्ञे तृणौषधिसमन्विता । धर्मोत्तरा नष्टभया भूमिरासीत्ततो नृप ॥

ruddhā sā sarvato jajñe tr̥ṇauṣadhisamanvitā । dharmottarā naṣṭabhayā bhūmir āsīt tato nr̥pa ॥

एवं वर्षसहस्राणि दिव्यानि विपुलव्रतः । त्रिंशतं कश्यपो राजन्भूमिरासीदतन्द्रितः ॥

evaṁ varṣasahasrāṇi divyāni vipulavrataḥ । triṁśataṁ kaśyapo rājan bhūmir āsīd atandritaḥ ॥

अथागम्य महाराज नमस्कृत्य च कश्यपम् । पृथिवी काश्यपी जज्ञे सुता तस्य महात्मनः ॥

athāgamya mahārāja namaskr̥tya ca kaśyapam । pr̥thivī kāśyapī jajñe sutā tasya mahātmanaḥ ॥

एष राजन्नीदृशो वै ब्राह्मणः कश्यपोऽभवत् । अन्यं प्रब्रूहि वापि त्वं कश्यपात्क्षत्रियं वरम् ॥

eṣa rājann īdr̥śo vai brāhmaṇaḥ kaśyapo ’bhavat । anyaṁ prabrūhi vāpi tvaṁ kaśyapāt kṣatriyaṁ varam ॥

तूष्णीं बभूव नृपतिः पवनस्त्वब्रवीत्पुनः । शृणु राजन्नुतथ्यस्य जातस्याङ्गिरसे कुले ॥

tūṣṇīṁ babhūva nr̥patiḥ pavanas tv abravīt punaḥ । śr̥ṇu rājann utathyasya jātasyāṅgirase kule ॥

भद्रा सोमस्य दुहिता रूपेण परमा मता । तस्यास्तुल्यं पतिं सोम उतथ्यं समपश्यत ॥

bhadrā somasya duhitā rūpeṇa paramā matā । tasyās tulyaṁ patiṁ soma utathyaṁ samapaśyata ॥

सा च तीव्रं तपस्तेपे महाभागा यशस्विनी । उतथ्यं तु महाभागं तत्कृतेऽवरयत्तदा ॥

sā ca tīvraṁ tapas tepe mahābhāgā yaśasvinī । utathyaṁ tu mahābhāgaṁ tatkr̥te ’varayat tadā ॥

तत आहूय सोतथ्यं ददावत्र यशस्विनीम् । भार्यार्थे स च जग्राह विधिवद्भूरिदक्षिण ॥

tata āhūya sotathyaṁ dadāv atra yaśasvinīm । bhāryārthe sa ca jagrāha vidhivad bhūridakṣiṇa ॥

तां त्वकामयत श्रीमान्वरुणः पूर्वमेव ह । स चागम्य वनप्रस्थं यमुनायां जहार ताम् ॥

tāṁ tv akāmayata śrīmān varuṇaḥ pūrvam eva ha । sa cāgamya vanaprasthaṁ yamunāyāṁ jahāra tām ॥

जलेश्वरस्तु हृत्वा तामनयत्स्वपुरं प्रति । परमाद्भुतसंकाशं षट्सहस्रशतह्रदम् ॥

jaleśvaras tu hr̥tvā tām anayat svapuraṁ prati । paramādbhutasaṁkāśaṁ ṣaṭsahasraśatahradam ॥

न हि रम्यतरं किंचित्तस्मादन्यत्पुरोत्तमम् । प्रासादैरप्सरोभिश्च दिव्यैः कामैश्च शोभितम् । तत्र देवस्तया सार्धं रेमे राजञ्जलेश्वरः ॥

na hi ramyataraṁ kiṁ cit tasmād anyat purottamam । prāsādair apsarobhiś ca divyaiḥ kāmaiś ca śobhitam । tatra devas tayā sārdhaṁ reme rājañ jaleśvaraḥ ॥

अथाख्यातमुतथ्याय ततः पत्न्यवमर्दनम् ॥

athākhyātam utathyāya tataḥ patnyavamardanam ॥

तच्छ्रुत्वा नारदात्सर्वमुतथ्यो नारदं तदा । प्रोवाच गच्छ ब्रूहि त्वं वरुणं परुषं वचः । मद्वाक्यान्मुञ्च मे भार्यां कस्माद्वा हृतवानसि ॥

tac chrutvā nāradāt sarvam utathyo nāradaṁ tadā । provāca gaccha brūhi tvaṁ varuṇaṁ paruṣaṁ vacaḥ । madvākyān muñca me bhāryāṁ kasmād vā hr̥tavān asi ॥

लोकपालोऽसि लोकानां न लोकस्य विलोपकः । सोमेन दत्ता भार्या मे त्वया चापहृताद्य वै ॥

lokapālo ’si lokānāṁ na lokasya vilopakaḥ । somena dattā bhāryā me tvayā cāpahr̥tādya vai ॥

इत्युक्तो वचनात्तस्य नारदेन जलेश्वरः । मुञ्च भार्यामुतथ्यस्येत्यथ तं वरुणोऽब्रवीत् । ममैषा सुप्रिया भार्या नैनामुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥

ity ukto vacanāt tasya nāradena jaleśvaraḥ । muñca bhāryām utathyasyety atha taṁ varuṇo ’bravīt । mamaiṣā supriyā bhāryā nainām utsraṣṭum utsahe ॥

इत्युक्तो वरुणेनाथ नारदः प्राप्य तं मुनिम् । उतथ्यमब्रवीद्वाक्यं नातिहृष्टमना इव ॥

ity ukto varuṇenātha nāradaḥ prāpya taṁ munim । utathyam abravīd vākyaṁ nātihr̥ṣṭamanā iva ॥

गले गृहीत्वा क्षिप्तोऽस्मि वरुणेन महामुने । न प्रयच्छति ते भार्यां यत्ते कार्यं कुरुष्व तत् ॥

gale gr̥hītvā kṣipto ’smi varuṇena mahāmune । na prayacchati te bhāryāṁ yat te kāryaṁ kuruṣva tat ॥

नारदस्य वचः श्रुत्वा क्रुद्धः प्राज्वलदङ्गिराः । अपिबत्तेजसा वारि विष्टभ्य सुमहातपाः ॥

nāradasya vacaḥ śrutvā kruddhaḥ prājvalad aṅgirāḥ । apibat tejasā vāri viṣṭabhya sumahātapāḥ ॥

पीयमाने च सर्वस्मिंस्तोये वै सलिलेश्वरः । सुहृद्भिः क्षिप्यमाणोऽपि नैवामुञ्चत तां तदा ॥

pīyamāne ca sarvasmiṁs toye vai salileśvaraḥ । suhr̥dbhiḥ kṣipyamāṇo ’pi naivāmuñcata tāṁ tadā ॥

ततः क्रुद्धोऽब्रवीद्भूमिमुतथ्यो ब्राह्मणोत्तमः । दर्शयस्व स्थलं भद्रे षट्सहस्रशतह्रदम् ॥

tataḥ kruddho ’bravīd bhūmim utathyo brāhmaṇottamaḥ । darśayasva sthalaṁ bhadre ṣaṭsahasraśatahradam ॥

ततस्तदिरिणं जातं समुद्रश्चापसर्पितः । तस्माद्देशान्नदीं चैव प्रोवाचासौ द्विजोत्तमः ॥

tatas tad iriṇaṁ jātaṁ samudraś cāpasarpitaḥ । tasmād deśān nadīṁ caiva provācāsau dvijottamaḥ ॥

अदृश्या गच्छ भीरु त्वं सरस्वति मरुं प्रति । अपुण्य एष भवतु देशस्त्यक्तस्त्वया शुभे ॥

adr̥śyā gaccha bhīru tvaṁ sarasvati maruṁ prati । apuṇya eṣa bhavatu deśas tyaktas tvayā śubhe ॥

तस्मिन्संचूर्णिते देशे भद्रामादाय वारिपः । अददाच्छरणं गत्वा भार्यामाङ्गिरसाय वै ॥

tasmin saṁcūrṇite deśe bhadrām ādāya vāripaḥ । adadāc charaṇaṁ gatvā bhāryām āṅgirasāya vai ॥

प्रतिगृह्य तु तां भार्यामुतथ्यः सुमनाभवत् । मुमोच च जगद्दुःखाद्वरुणं चैव हैहय ॥

pratigr̥hya tu tāṁ bhāryām utathyaḥ sumanābhavat । mumoca ca jagad duḥkhād varuṇaṁ caiva haihaya ॥

ततः स लब्ध्वा तां भार्यां वरुणं प्राह धर्मवित् । उतथ्यः सुमहातेजा यत्तच्छृणु नराधिप ॥

tataḥ sa labdhvā tāṁ bhāryāṁ varuṇaṁ prāha dharmavit । utathyaḥ sumahātejā yat tac chr̥ṇu narādhipa ॥

मयैषा तपसा प्राप्ता क्रोशतस्ते जलाधिप । इत्युक्त्वा तामुपादाय स्वमेव भवनं ययौ ॥

mayaiṣā tapasā prāptā krośatas te jalādhipa । ity uktvā tām upādāya svam eva bhavanaṁ yayau ॥

एष राजन्नीदृशो वै उतथ्यो ब्राह्मणर्षभः । ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वमुतथ्यात्क्षत्रियं वरम् ॥

eṣa rājann īdr̥śo vai utathyo brāhmaṇarṣabhaḥ । bravīmy ahaṁ brūhi vā tvam utathyāt kṣatriyaṁ varam ॥