Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §105–107 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । यथा ज्येष्ठः कनिष्ठेषु वर्तते भरतर्षभ । कनिष्ठाश्च यथा ज्येष्ठे वर्तेरंस्तद्ब्रवीहि मे ॥
yudhiṣṭhira uvāca । yathā jyeṣṭhaḥ kaniṣṭheṣu vartate bharatarṣabha । kaniṣṭhāś ca yathā jyeṣṭhe varteraṁs tad bravīhi me ॥
भीष्म उवाच । ज्येष्ठवत्तात वर्तस्व ज्येष्ठो हि सततं भवान् । गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या चेच्छिष्यस्य भारत ॥
bhīṣma uvāca । jyeṣṭhavat tāta vartasva jyeṣṭho hi satataṁ bhavān । guror garīyasī vr̥ttir yā cec chiṣyasya bhārata ॥
न गुरावकृतप्रज्ञे शक्यं शिष्येण वर्तितुम् । गुरोर्हि दीर्घदर्शित्वं यत्तच्छिष्यस्य भारत ॥
na gurāv akr̥taprajñe śakyaṁ śiṣyeṇa vartitum । guror hi dīrghadarśitvaṁ yat tac chiṣyasya bhārata ॥
अन्धः स्यादन्धवेलायां जडः स्यादपि वा बुधः । परिहारेण तद्ब्रूयाद्यस्तेषां स्याद्व्यतिक्रमः ॥
andhaḥ syād andhavelāyāṁ jaḍaḥ syād api vā budhaḥ । parihāreṇa tad brūyād yas teṣāṁ syād vyatikramaḥ ॥
प्रत्यक्षं भिन्नहृदया भेदयेयुः कृतं नराः । श्रियाभितप्ताः कौन्तेय भेदकामास्तथारयः ॥
pratyakṣaṁ bhinnahr̥dayā bhedayeyuḥ kr̥taṁ narāḥ । śriyābhitaptāḥ kaunteya bhedakāmās tathārayaḥ ॥
ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः । हन्ति सर्वमपि ज्येष्ठः कुलं यत्रावजायते ॥
jyeṣṭhaḥ kulaṁ vardhayati vināśayati vā punaḥ । hanti sarvam api jyeṣṭhaḥ kulaṁ yatrāvajāyate ॥
अथ यो विनिकुर्वीत ज्येष्ठो भ्राता यवीयसः । अज्येष्ठः स्यादभागश्च नियम्यो राजभिश्च सः ॥
atha yo vinikurvīta jyeṣṭho bhrātā yavīyasaḥ । ajyeṣṭhaḥ syād abhāgaś ca niyamyo rājabhiś ca saḥ ॥
निकृती हि नरो लोकान्पापान्गच्छत्यसंशयम् । विदुलस्येव तत्पुष्पं मोघं जनयितुः स्मृतम् ॥
nikr̥tī hi naro lokān pāpān gacchaty asaṁśayam । vidulasyeva tat puṣpaṁ moghaṁ janayituḥ smr̥tam ॥
सर्वानर्थः कुले यत्र जायते पापपूरुषः । अकीर्तिं जनयत्येव कीर्तिमन्तर्दधाति च ॥
sarvānarthaḥ kule yatra jāyate pāpapūruṣaḥ । akīrtiṁ janayaty eva kīrtim antardadhāti ca ॥
सर्वे चापि विकर्मस्था भागं नार्हन्ति सोदराः । नाप्रदाय कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत यौतकम् ॥
sarve cāpi vikarmasthā bhāgaṁ nārhanti sodarāḥ । nāpradāya kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam ॥
अनुजं हि पितुर्दायो जङ्घाश्रमफलोऽध्वगः । स्वयमीहितलब्धं तु नाकामो दातुमर्हति ॥
anujaṁ hi pitur dāyo jaṅghāśramaphalo ’dhvagaḥ । svayam īhitalabdhaṁ tu nākāmo dātum arhati ॥
भ्रातॄणामविभक्तानामुत्थानमपि चेत्सह । न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कथंचन ॥
bhrātr̥̄ṇām avibhaktānām utthānam api cet saha । na putrabhāgaṁ viṣamaṁ pitā dadyāt kathaṁ cana ॥
न ज्येष्ठानवमन्येत दुष्कृतः सुकृतोऽपि वा । यदि स्त्री यद्यवरजः श्रेयः पश्येत्तथाचरेत् । धर्मं हि श्रेय इत्याहुरिति धर्मविदो विदुः ॥
na jyeṣṭhān avamanyeta duṣkr̥taḥ sukr̥to ’pi vā । yadi strī yady avarajaḥ śreyaḥ paśyet tathācaret । dharmaṁ hi śreya ity āhur iti dharmavido viduḥ ॥
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश । दश चैव पितॄन्माता सर्वां वा पृथिवीमपि ॥
daśācāryān upādhyāya upādhyāyān pitā daśa । daśa caiva pitr̥̄n mātā sarvāṁ vā pr̥thivīm api ॥
गौरवेणाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः । माता गरीयसी यच्च तेनैतां मन्यते जनः ॥
gauraveṇābhibhavati nāsti mātr̥samo guruḥ । mātā garīyasī yac ca tenaitāṁ manyate janaḥ ॥
ज्येष्ठो भ्राता पितृसमो मृते पितरि भारत । स ह्येषां वृत्तिदाता स्यात्स चैतान्परिपालयेत् ॥
jyeṣṭho bhrātā pitr̥samo mr̥te pitari bhārata । sa hy eṣāṁ vr̥ttidātā syāt sa caitān paripālayet ॥
कनिष्ठास्तं नमस्येरन्सर्वे छन्दानुवर्तिनः । तमेव चोपजीवेरन्यथैव पितरं तथा ॥
kaniṣṭhās taṁ namasyeran sarve chandānuvartinaḥ । tam eva copajīveran yathaiva pitaraṁ tathā ॥
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत । आचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा ॥
śarīram etau sr̥jataḥ pitā mātā ca bhārata । ācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā ॥
ज्येष्ठा मातृसमा चापि भगिनी भरतर्षभ । भ्रातुर्भार्या च तद्वत्स्याद्यस्या बाल्ये स्तनं पिबेत् ॥
jyeṣṭhā mātr̥samā cāpi bhaginī bharatarṣabha । bhrātur bhāryā ca tadvat syād yasyā bālye stanaṁ pibet ॥