Adhyāya 105

युधिष्ठिर उवाच । एको लोकः सुकृतिनां सर्वे त्वाहो पितामह । उत तत्रापि नानात्वं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥

yudhiṣṭhira uvāca । eko lokaḥ sukr̥tināṁ sarve tv āho pitāmaha । uta tatrāpi nānātvaṁ tan me brūhi pitāmaha ॥

भीष्म उवाच । कर्मभिः पार्थ नानात्वं लोकानां यान्ति मानवाः । पुण्यान्पुण्यकृतो यान्ति पापान्पापकृतो जनाः ॥

bhīṣma uvāca । karmabhiḥ pārtha nānātvaṁ lokānāṁ yānti mānavāḥ । puṇyān puṇyakr̥to yānti pāpān pāpakr̥to janāḥ ॥

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गौतमस्य मुनेस्तात संवादं वासवस्य च ॥

atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । gautamasya munes tāta saṁvādaṁ vāsavasya ca ॥

ब्राह्मणो गौतमः कश्चिन्मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियः । महावने हस्तिशिशुं परिद्यूनममातृकम् ॥

brāhmaṇo gautamaḥ kaś cin mr̥dur dānto jitendriyaḥ । mahāvane hastiśiśuṁ paridyūnam amātr̥kam ॥

तं दृष्ट्वा जीवयामास सानुक्रोशो धृतव्रतः । स तु दीर्घेण कालेन बभूवातिबलो महान् ॥

taṁ dr̥ṣṭvā jīvayām āsa sānukrośo dhr̥tavrataḥ । sa tu dīrgheṇa kālena babhūvātibalo mahān ॥

तं प्रभिन्नं महानागं प्रस्रुतं सर्वतो मदम् । धृतराष्ट्रस्य रूपेण शक्रो जग्राह हस्तिनम् ॥

taṁ prabhinnaṁ mahānāgaṁ prasrutaṁ sarvato madam । dhr̥tarāṣṭrasya rūpeṇa śakro jagrāha hastinam ॥

ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा गौतमः संशितव्रतः । अभ्यभाषत राजानं धृतराष्ट्रं महातपाः ॥

hriyamāṇaṁ tu taṁ dr̥ṣṭvā gautamaḥ saṁśitavrataḥ । abhyabhāṣata rājānaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ mahātapāḥ ॥

मा मे हार्षीर्हस्तिनं पुत्रमेनं; दुःखात्पुष्टं धृतराष्ट्राकृतज्ञ । मित्रं सतां सप्तपदं वदन्ति; मित्रद्रोहो नैव राजन्स्पृशेत्त्वाम् ॥

mā me hārṣīr hastinaṁ putram enaṁ; duḥkhāt puṣṭaṁ dhr̥tarāṣṭrākr̥tajña । mitraṁ satāṁ saptapadaṁ vadanti; mitradroho naiva rājan spr̥śet tvām ॥

इध्मोदकप्रदातारं शून्यपालकमाश्रमे । विनीतमाचार्यकुले सुयुक्तं गुरुकर्मणि ॥

idhmodakapradātāraṁ śūnyapālakam āśrame । vinītam ācāryakule suyuktaṁ gurukarmaṇi ॥

शिष्टं दान्तं कृतज्ञं च प्रियं च सततं मम । न मे विक्रोशतो राजन्हर्तुमर्हसि कुञ्जरम् ॥

śiṣṭaṁ dāntaṁ kr̥tajñaṁ ca priyaṁ ca satataṁ mama । na me vikrośato rājan hartum arhasi kuñjaram ॥

धृतराष्ट्र उवाच । गवां सहस्रं भवते ददामि; दासीशतं निष्कशतानि पञ्च । अन्यच्च वित्तं विविधं महर्षे; किं ब्राह्मणस्येह गजेन कृत्यम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । gavāṁ sahasraṁ bhavate dadāmi; dāsīśataṁ niṣkaśatāni pañca । anyac ca vittaṁ vividhaṁ maharṣe; kiṁ brāhmaṇasyeha gajena kr̥tyam ॥

गौतम उवाच । त्वामेव गावोऽभि भवन्तु राज;न्दास्यः सनिष्का विविधं च रत्नम् । अन्यच्च वित्तं विविधं नरेन्द्र; किं ब्राह्मणस्येह धनेन कृत्यम् ॥

gautama uvāca । tvām eva gāvo ’bhi bhavantu rājan; dāsyaḥ saniṣkā vividhaṁ ca ratnam । anyac ca vittaṁ vividhaṁ narendra; kiṁ brāhmaṇasyeha dhanena kr̥tyam ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ब्राह्मणानां हस्तिभिर्नास्ति कृत्यं; राजन्यानां नागकुलानि विप्र । स्वं वाहनं नयतो नास्त्यधर्मो; नागश्रेष्ठाद्गौतमास्मान्निवर्त ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । brāhmaṇānāṁ hastibhir nāsti kr̥tyaṁ; rājanyānāṁ nāgakulāni vipra । svaṁ vāhanaṁ nayato nāsty adharmo; nāgaśreṣṭhād gautamāsmān nivarta ॥

गौतम उवाच । यत्र प्रेतो नन्दति पुण्यकर्मा; यत्र प्रेतः शोचति पापकर्मा । वैवस्वतस्य सदने महात्मन;स्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । yatra preto nandati puṇyakarmā; yatra pretaḥ śocati pāpakarmā । vaivasvatasya sadane mahātmanas; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये निष्क्रिया नास्तिकाः श्रद्दधानाः; पापात्मान इन्द्रियार्थे निविष्टाः । यमस्य ते यातनां प्राप्नुवन्ति; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye niṣkriyā nāstikāḥ śraddadhānāḥ; pāpātmāna indriyārthe niviṣṭāḥ । yamasya te yātanāṁ prāpnuvanti; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । वैवस्वती संयमनी जनानां; यत्रानृतं नोच्यते यत्र सत्यम् । यत्राबला बलिनं यातयन्ति; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । vaivasvatī saṁyamanī janānāṁ; yatrānr̥taṁ nocyate yatra satyam । yatrābalā balinaṁ yātayanti; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ज्येष्ठां स्वसारं पितरं मातरं च; गुरुं यथा मानयन्तश्चरन्ति । तथाविधानामेष लोको महर्षे; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । jyeṣṭhāṁ svasāraṁ pitaraṁ mātaraṁ ca; guruṁ yathā mānayantaś caranti । tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । मन्दाकिनी वैश्रवणस्य राज्ञो; महाभोगा भोगिजनप्रवेश्या । गन्धर्वयक्षैरप्सरोभिश्च जुष्टा; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । mandākinī vaiśravaṇasya rājño; mahābhogā bhogijanapraveśyā । gandharvayakṣair apsarobhiś ca juṣṭā; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अतिथिव्रताः सुव्रता ये जना वै; प्रतिश्रयं ददति ब्राह्मणेभ्यः । शिष्टाशिनः संविभज्याश्रितांश्च; मन्दाकिनीं तेऽपि विभूषयन्ति ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । atithivratāḥ suvratā ye janā vai; pratiśrayaṁ dadati brāhmaṇebhyaḥ । śiṣṭāśinaḥ saṁvibhajyāśritāṁś ca; mandākinīṁ te ’pi vibhūṣayanti ॥

गौतम उवाच । मेरोरग्रे यद्वनं भाति रम्यं; सुपुष्पितं किंनरगीतजुष्टम् । सुदर्शना यत्र जम्बूर्विशाला; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । meror agre yad vanaṁ bhāti ramyaṁ; supuṣpitaṁ kiṁnaragītajuṣṭam । sudarśanā yatra jambūr viśālā; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये ब्राह्मणा मृदवः सत्यशीला; बहुश्रुताः सर्वभूताभिरामाः । येऽधीयन्ते सेतिहासं पुराणं; मध्वाहुत्या जुह्वति च द्विजेभ्यः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye brāhmaṇā mr̥davaḥ satyaśīlā; bahuśrutāḥ sarvabhūtābhirāmāḥ । ye ’dhīyante setihāsaṁ purāṇaṁ; madhvāhutyā juhvati ca dvijebhyaḥ ॥

तथाविधानामेष लोको महर्षे; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र । यद्विद्यते विदितं स्थानमस्ति; तद्ब्रूहि त्वं त्वरितो ह्येष यामि ॥

tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra । yad vidyate viditaṁ sthānam asti; tad brūhi tvaṁ tvarito hy eṣa yāmi ॥

गौतम उवाच । सुपुष्पितं किंनरराजजुष्टं; प्रियं वनं नन्दनं नारदस्य । गन्धर्वाणामप्सरसां च सद्म; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । supuṣpitaṁ kiṁnararājajuṣṭaṁ; priyaṁ vanaṁ nandanaṁ nāradasya । gandharvāṇām apsarasāṁ ca sadma; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये नृत्तगीतकुशला जनाः सदा; ह्ययाचमानाः सहिताश्चरन्ति । तथाविधानामेष लोको महर्षे; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye nr̥ttagītakuśalā janāḥ sadā; hy ayācamānāḥ sahitāś caranti । tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । यत्रोत्तराः कुरवो भान्ति रम्या; देवैः सार्धं मोदमाना नरेन्द्र । यत्राग्नियौनाश्च वसन्ति विप्रा; ह्ययोनयः पर्वतयोनयश्च ॥

gautama uvāca । yatrottarāḥ kuravo bhānti ramyā; devaiḥ sārdhaṁ modamānā narendra । yatrāgniyaunāś ca vasanti viprā; hy ayonayaḥ parvatayonayaś ca ॥

यत्र शक्रो वर्षति सर्वकामा;न्यत्र स्त्रियः कामचाराश्चरन्ति । यत्र चेर्ष्या नास्ति नारीनराणां; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

yatra śakro varṣati sarvakāmān; yatra striyaḥ kāmacārāś caranti । yatra cerṣyā nāsti nārīnarāṇāṁ; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये सर्वभूतेषु निवृत्तकामा; अमांसादा न्यस्तदण्डाश्चरन्ति । न हिंसन्ति स्थावरं जङ्गमं च; भूतानां ये सर्वभूतात्मभूताः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye sarvabhūteṣu nivr̥ttakāmā; amāṁsādā nyastadaṇḍāś caranti । na hiṁsanti sthāvaraṁ jaṅgamaṁ ca; bhūtānāṁ ye sarvabhūtātmabhūtāḥ ॥

निराशिषो निर्ममा वीतरागा; लाभालाभे तुल्यनिन्दाप्रशंसाः । तथाविधानामेष लोको महर्षे; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

nirāśiṣo nirmamā vītarāgā; lābhālābhe tulyanindāpraśaṁsāḥ । tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । ततः परं भान्ति लोकाः सनातनाः; सुपुण्यगन्धा निर्मला वीतशोकाः । सोमस्य राज्ञः सदने महात्मन;स्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । tataḥ paraṁ bhānti lokāḥ sanātanāḥ; supuṇyagandhā nirmalā vītaśokāḥ । somasya rājñaḥ sadane mahātmanas; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये दानशीला न प्रतिगृह्णते सदा; न चाप्यर्थानाददते परेभ्यः । येषामदेयमर्हते नास्ति किंचि;त्सर्वातिथ्याः सुप्रसादा जनाश्च ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye dānaśīlā na pratigr̥hṇate sadā; na cāpy arthān ādadate parebhyaḥ । yeṣām adeyam arhate nāsti kiṁ cit; sarvātithyāḥ suprasādā janāś ca ॥

ये क्षन्तारो नाभिजल्पन्ति चान्या;ञ्शक्ता भूत्वा सततं पुण्यशीलाः । तथाविधानामेष लोको महर्षे; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

ye kṣantāro nābhijalpanti cānyāñ; śaktā bhūtvā satataṁ puṇyaśīlāḥ । tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । ततः परं भान्ति लोकाः सनातना; विरजसो वितमस्का विशोकाः । आदित्यस्य सुमहान्तः सुवृत्ता;स्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । tataḥ paraṁ bhānti lokāḥ sanātanā; virajaso vitamaskā viśokāḥ । ādityasya sumahāntaḥ suvr̥ttās; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । स्वाध्यायशीला गुरुशुश्रूषणे रता;स्तपस्विनः सुव्रताः सत्यसंधाः । आचार्याणामप्रतिकूलभाषिणो; नित्योत्थिता गुरुकर्मस्वचोद्याः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । svādhyāyaśīlā guruśuśrūṣaṇe ratās; tapasvinaḥ suvratāḥ satyasaṁdhāḥ । ācāryāṇām apratikūlabhāṣiṇo; nityotthitā gurukarmasv acodyāḥ ॥

तथाविधानामेष लोको महर्षे; विशुद्धानां भावितवाङ्मतीनाम् । सत्ये स्थितानां वेदविदां महात्मनां; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

tathāvidhānām eṣa loko maharṣe; viśuddhānāṁ bhāvitavāṅmatīnām । satye sthitānāṁ vedavidāṁ mahātmanāṁ; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । ततः परे भान्ति लोकाः सनातनाः; सुपुण्यगन्धा विरजा विशोकाः । वरुणस्य राज्ञः सदने महात्मन;स्तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । tataḥ pare bhānti lokāḥ sanātanāḥ; supuṇyagandhā virajā viśokāḥ । varuṇasya rājñaḥ sadane mahātmanas; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । चातुर्मास्यैर्ये यजन्ते जनाः सदा; तथेष्टीनां दशशतं प्राप्नुवन्ति । ये चाग्निहोत्रं जुह्वति श्रद्दधाना; यथान्यायं त्रीणि वर्षाणि विप्राः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । cāturmāsyair ye yajante janāḥ sadā; tatheṣṭīnāṁ daśaśataṁ prāpnuvanti । ye cāgnihotraṁ juhvati śraddadhānā; yathānyāyaṁ trīṇi varṣāṇi viprāḥ ॥

स्वदारिणां धर्मधुरे महात्मनां; यथोचिते वर्त्मनि सुस्थितानाम् । धर्मात्मनामुद्वहतां गतिं तां; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

svadāriṇāṁ dharmadhure mahātmanāṁ; yathocite vartmani susthitānām । dharmātmanām udvahatāṁ gatiṁ tāṁ; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । इन्द्रस्य लोका विरजा विशोका; दुरन्वयाः काङ्क्षिता मानवानाम् । तस्याहं ते भवने भूरितेजसो; राजन्निमं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । indrasya lokā virajā viśokā; duranvayāḥ kāṅkṣitā mānavānām । tasyāhaṁ te bhavane bhūritejaso; rājann imaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । शतवर्षजीवी यश्च शूरो मनुष्यो; वेदाध्यायी यश्च यज्वाप्रमत्तः । एते सर्वे शक्रलोकं व्रजन्ति; परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । śatavarṣajīvī yaś ca śūro manuṣyo; vedādhyāyī yaś ca yajvāpramattaḥ । ete sarve śakralokaṁ vrajanti; paraṁ gantā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । प्राजापत्याः सन्ति लोका महान्तो; नाकस्य पृष्ठे पुष्कला वीतशोकाः । मनीषिताः सर्वलोकोद्भवानां; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । prājāpatyāḥ santi lokā mahānto; nākasya pr̥ṣṭhe puṣkalā vītaśokāḥ । manīṣitāḥ sarvalokodbhavānāṁ; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । ये राजानो राजसूयाभिषिक्ता; धर्मात्मानो रक्षितारः प्रजानाम् । ये चाश्वमेधावभृथाप्लुताङ्गा;स्तेषां लोका धृतराष्ट्रो न तत्र ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ye rājāno rājasūyābhiṣiktā; dharmātmāno rakṣitāraḥ prajānām । ye cāśvamedhāvabhr̥thāplutāṅgās; teṣāṁ lokā dhr̥tarāṣṭro na tatra ॥

गौतम उवाच । ततः परं भान्ति लोकाः सनातनाः; सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः । तस्मिन्नहं दुर्लभे त्वाप्रधृष्ये; गवां लोके हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । tataḥ paraṁ bhānti lokāḥ sanātanāḥ; supuṇyagandhā virajā vītaśokāḥ । tasminn ahaṁ durlabhe tvāpradhr̥ṣye; gavāṁ loke hastinaṁ yātayiṣye ॥

धृतराष्ट्र उवाच । यो गोसहस्री शतदः समां समां; यो गोशती दश दद्याच्च शक्त्या । तथा दशभ्यो यश्च दद्यादिहैकां; पञ्चभ्यो वा दानशीलस्तथैकाम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । yo gosahasrī śatadaḥ samāṁ samāṁ; yo gośatī daśa dadyāc ca śaktyā । tathā daśabhyo yaś ca dadyād ihaikāṁ; pañcabhyo vā dānaśīlas tathaikām ॥

ये जीर्यन्ते ब्रह्मचर्येण विप्रा; ब्राह्मीं वाचं परिरक्षन्ति चैव । मनस्विनस्तीर्थयात्रापरायणा;स्ते तत्र मोदन्ति गवां विमाने ॥

ye jīryante brahmacaryeṇa viprā; brāhmīṁ vācaṁ parirakṣanti caiva । manasvinas tīrthayātrāparāyaṇās; te tatra modanti gavāṁ vimāne ॥

प्रभासं मानसं पुण्यं पुष्कराणि महत्सरः । पुण्यं च नैमिषं तीर्थं बाहुदां करतोयिनीम् ॥

prabhāsaṁ mānasaṁ puṇyaṁ puṣkarāṇi mahat saraḥ । puṇyaṁ ca naimiṣaṁ tīrthaṁ bāhudāṁ karatoyinīm ॥

गयां गयशिरश्चैव विपाशां स्थूलवालुकाम् । तूष्णींगङ्गां दशगङ्गां महाह्रदमथापि च ॥

gayāṁ gayaśiraś caiva vipāśāṁ sthūlavālukām । tūṣṇīṁgaṅgāṁ daśagaṅgāṁ mahāhradam athāpi ca ॥

गौतमीं कौशिकीं पाकां महात्मानो धृतव्रताः । सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां ये प्रयान्ति च ॥

gautamīṁ kauśikīṁ pākāṁ mahātmāno dhr̥tavratāḥ । sarasvatīdr̥ṣadvatyau yamunāṁ ye prayānti ca ॥

तत्र ते दिव्यसंस्थाना दिव्यमाल्यधराः शिवाः । प्रयान्ति पुण्यगन्धाढ्या धृतराष्ट्रो न तत्र वै ॥

tatra te divyasaṁsthānā divyamālyadharāḥ śivāḥ । prayānti puṇyagandhāḍhyā dhr̥tarāṣṭro na tatra vai ॥

गौतम उवाच । यत्र शीतभयं नास्ति न चोष्णभयमण्वपि । न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न दुःखं न सुखं तथा ॥

gautama uvāca । yatra śītabhayaṁ nāsti na coṣṇabhayam aṇv api । na kṣutpipāse na glānir na duḥkhaṁ na sukhaṁ tathā ॥

न द्वेष्यो न प्रियः कश्चिन्न बन्धुर्न रिपुस्तथा । न जरामरणे वापि न पुण्यं न च पातकम् ॥

na dveṣyo na priyaḥ kaś cin na bandhur na ripus tathā । na jarāmaraṇe vāpi na puṇyaṁ na ca pātakam ॥

तस्मिन्विरजसि स्फीते प्रज्ञासत्त्वव्यवस्थिते । स्वयंभुभवने पुण्ये हस्तिनं मे यतिष्यति ॥

tasmin virajasi sphīte prajñāsattvavyavasthite । svayaṁbhubhavane puṇye hastinaṁ me yatiṣyati ॥

धृतराष्ट्र उवाच । निर्मुक्ताः सर्वसङ्गेभ्यो कृतात्मानो यतव्रताः । अध्यात्मयोगसंस्थाने युक्ताः स्वर्गगतिं गताः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । nirmuktāḥ sarvasaṅgebhyo kr̥tātmāno yatavratāḥ । adhyātmayogasaṁsthāne yuktāḥ svargagatiṁ gatāḥ ॥

ते ब्रह्मभवनं पुण्यं प्राप्नुवन्तीह सात्त्विकाः । न तत्र धृतराष्ट्रस्ते शक्यो द्रष्टुं महामुने ॥

te brahmabhavanaṁ puṇyaṁ prāpnuvantīha sāttvikāḥ । na tatra dhr̥tarāṣṭras te śakyo draṣṭuṁ mahāmune ॥

गौतम उवाच । रथन्तरं यत्र बृहच्च गीयते; यत्र वेदी पुण्डरीकैः स्तृणोति । यत्रोपयाति हरिभिः सोमपीथी; तत्र त्वाहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥

gautama uvāca । rathantaraṁ yatra br̥hac ca gīyate; yatra vedī puṇḍarīkaiḥ str̥ṇoti । yatropayāti haribhiḥ somapīthī; tatra tvāhaṁ hastinaṁ yātayiṣye ॥

बुध्यामि त्वां वृत्रहणं शतक्रतुं; व्यतिक्रमन्तं भुवनानि विश्वा । कच्चिन्न वाचा वृजिनं कदाचि;दकार्षं ते मनसोऽभिषङ्गात् ॥

budhyāmi tvāṁ vr̥trahaṇaṁ śatakratuṁ; vyatikramantaṁ bhuvanāni viśvā । kaccin na vācā vr̥jinaṁ kadā cid; akārṣaṁ te manaso ’bhiṣaṅgāt ॥

शक्र उवाच । यस्मादिमं लोकपथं प्रजाना;मन्वागमं पदवादे गजस्य । तस्माद्भवान्प्रणतं मानुशास्तु; ब्रवीषि यत्तत्करवाणि सर्वम् ॥

śakra uvāca । yasmād imaṁ lokapathaṁ prajānām; anvāgamaṁ padavāde gajasya । tasmād bhavān praṇataṁ mānuśāstu; bravīṣi yat tat karavāṇi sarvam ॥

गौतम उवाच । श्वेतं करेणुं मम पुत्रनागं; यं मेऽहार्षीर्दशवर्षाणि बालम् । यो मे वने वसतोऽभूद्द्वितीय;स्तमेव मे देहि सुरेन्द्र नागम् ॥

gautama uvāca । śvetaṁ kareṇuṁ mama putranāgaṁ; yaṁ me ’hārṣīr daśavarṣāṇi bālam । yo me vane vasato ’bhūd dvitīyas; tam eva me dehi surendra nāgam ॥

शक्र उवाच । अयं सुतस्ते द्विजमुख्य नाग;श्चाघ्रायते त्वामभिवीक्षमाणः । पादौ च ते नासिकयोपजिघ्रते; श्रेयो मम ध्याहि नमश्च तेऽस्तु ॥

śakra uvāca । ayaṁ sutas te dvijamukhya nāgaś; cāghrāyate tvām abhivīkṣamāṇaḥ । pādau ca te nāsikayopajighrate; śreyo mama dhyāhi namaś ca te ’stu ॥

गौतम उवाच । शिवं सदैवेह सुरेन्द्र तुभ्यं; ध्यायामि पूजां च सदा प्रयुञ्जे । ममापि त्वं शक्र शिवं ददस्व; त्वया दत्तं प्रतिगृह्णामि नागम् ॥

gautama uvāca । śivaṁ sadaiveha surendra tubhyaṁ; dhyāyāmi pūjāṁ ca sadā prayuñje । mamāpi tvaṁ śakra śivaṁ dadasva; tvayā dattaṁ pratigr̥hṇāmi nāgam ॥

शक्र उवाच । येषां वेदा निहिता वै गुहायां; मनीषिणां सत्त्ववतां महात्मनाम् । तेषां त्वयैकेन महात्मनास्मि; बुद्धस्तस्मात्प्रीतिमांस्तेऽहमद्य ॥

śakra uvāca । yeṣāṁ vedā nihitā vai guhāyāṁ; manīṣiṇāṁ sattvavatāṁ mahātmanām । teṣāṁ tvayaikena mahātmanāsmi; buddhas tasmāt prītimāṁs te ’ham adya ॥

हन्तैहि ब्राह्मण क्षिप्रं सह पुत्रेण हस्तिना । प्राप्नुहि त्वं शुभाँल्लोकानह्नाय च चिराय च ॥

hantaihi brāhmaṇa kṣipraṁ saha putreṇa hastinā । prāpnuhi tvaṁ śubhām̐l lokān ahnāya ca cirāya ca ॥

भीष्म उवाच । स गौतमं पुरस्कृत्य सह पुत्रेण हस्तिना । दिवमाचक्रमे वज्री सद्भिः सह दुरासदम् ॥

bhīṣma uvāca । sa gautamaṁ puraskr̥tya saha putreṇa hastinā । divam ācakrame vajrī sadbhiḥ saha durāsadam ॥