Adhyāya 8

सूत उवाच । स चापि च्यवनो ब्रह्मन्भार्गवोऽजनयत्सुतम् । सुकन्यायां महात्मानं प्रमतिं दीप्ततेजसम् ॥

sūta uvāca । sa cāpi cyavano brahman bhārgavo ’janayat sutam । sukanyāyāṁ mahātmānaṁ pramatiṁ dīptatejasam ॥

प्रमतिस्तु रुरुं नाम घृताच्यां समजीजनत् । रुरुः प्रमद्वरायां तु शुनकं समजीजनत् ॥

pramatis tu ruruṁ nāma ghr̥tācyāṁ samajījanat । ruruḥ pramadvarāyāṁ tu śunakaṁ samajījanat ॥

तस्य ब्रह्मन्रुरोः सर्वं चरितं भूरितेजसः । विस्तरेण प्रवक्ष्यामि तच्छृणु त्वमशेषतः ॥

tasya brahman ruroḥ sarvaṁ caritaṁ bhūritejasaḥ । vistareṇa pravakṣyāmi tac chr̥ṇu tvam aśeṣataḥ ॥

ऋषिरासीन्महान्पूर्वं तपोविद्यासमन्वितः । स्थूलकेश इति ख्यातः सर्वभूतहिते रतः ॥

r̥ṣir āsīn mahān pūrvaṁ tapovidyāsamanvitaḥ । sthūlakeśa iti khyātaḥ sarvabhūtahite rataḥ ॥

एतस्मिन्नेव काले तु मेनकायां प्रजज्ञिवान् । गन्धर्वराजो विप्रर्षे विश्वावसुरिति श्रुतः ॥

etasminn eva kāle tu menakāyāṁ prajajñivān । gandharvarājo viprarṣe viśvāvasur iti śrutaḥ ॥

अथाप्सरा मेनका सा तं गर्भं भृगुनन्दन । उत्ससर्ज यथाकालं स्थूलकेशाश्रमं प्रति ॥

athāpsarā menakā sā taṁ garbhaṁ bhr̥gunandana । utsasarja yathākālaṁ sthūlakeśāśramaṁ prati ॥

उत्सृज्य चैव तं गर्भं नद्यास्तीरे जगाम ह । कन्याममरगर्भाभां ज्वलन्तीमिव च श्रिया ॥

utsr̥jya caiva taṁ garbhaṁ nadyās tīre jagāma ha । kanyām amaragarbhābhāṁ jvalantīm iva ca śriyā ॥

तां ददर्श समुत्सृष्टां नदीतीरे महानृषिः । स्थूलकेशः स तेजस्वी विजने बन्धुवर्जिताम् ॥

tāṁ dadarśa samutsr̥ṣṭāṁ nadītīre mahān r̥ṣiḥ । sthūlakeśaḥ sa tejasvī vijane bandhuvarjitām ॥

स तां दृष्ट्वा तदा कन्यां स्थूलकेशो द्विजोत्तमः । जग्राहाथ मुनिश्रेष्ठः कृपाविष्टः पुपोष च । ववृधे सा वरारोहा तस्याश्रमपदे शुभा ॥

sa tāṁ dr̥ṣṭvā tadā kanyāṁ sthūlakeśo dvijottamaḥ । jagrāhātha muniśreṣṭhaḥ kr̥pāviṣṭaḥ pupoṣa ca । vavr̥dhe sā varārohā tasyāśramapade śubhā ॥

प्रमदाभ्यो वरा सा तु सर्वरूपगुणान्विता । ततः प्रमद्वरेत्यस्या नाम चक्रे महानृषिः ॥

pramadābhyo varā sā tu sarvarūpaguṇānvitā । tataḥ pramadvarety asyā nāma cakre mahān r̥ṣiḥ ॥

तामाश्रमपदे तस्य रुरुर्दृष्ट्वा प्रमद्वराम् । बभूव किल धर्मात्मा मदनानुगतात्मवान् ॥

tām āśramapade tasya rurur dr̥ṣṭvā pramadvarām । babhūva kila dharmātmā madanānugatātmavān ॥

पितरं सखिभिः सोऽथ वाचयामास भार्गवः । प्रमतिश्चाभ्ययाच्छ्रुत्वा स्थूलकेशं यशस्विनम् ॥

pitaraṁ sakhibhiḥ so ’tha vācayām āsa bhārgavaḥ । pramatiś cābhyayāc chrutvā sthūlakeśaṁ yaśasvinam ॥

ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम् । विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते ॥

tataḥ prādāt pitā kanyāṁ rurave tāṁ pramadvarām । vivāhaṁ sthāpayitvāgre nakṣatre bhagadaivate ॥

ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते । सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्या वरवर्णिनी ॥

tataḥ katipayāhasya vivāhe samupasthite । sakhībhiḥ krīḍatī sārdhaṁ sā kanyā varavarṇinī ॥

नापश्यत प्रसुप्तं वै भुजगं तिर्यगायतम् । पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता ॥

nāpaśyata prasuptaṁ vai bhujagaṁ tiryag āyatam । padā cainaṁ samākrāman mumūrṣuḥ kālacoditā ॥

स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा । विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत् ॥

sa tasyāḥ saṁpramattāyāś coditaḥ kāladharmaṇā । viṣopaliptān daśanān bhr̥śam aṅge nyapātayat ॥

सा दष्टा सहसा भूमौ पतिता गतचेतना । व्यसुरप्रेक्षणीयापि प्रेक्षणीयतमाकृतिः ॥

sā daṣṭā sahasā bhūmau patitā gatacetanā । vyasur aprekṣaṇīyāpi prekṣaṇīyatamākr̥tiḥ ॥

प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता । भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा ॥

prasuptevābhavac cāpi bhuvi sarpaviṣārditā । bhūyo manoharatarā babhūva tanumadhyamā ॥

ददर्श तां पिता चैव ते चैवान्ये तपस्विनः । विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम् ॥

dadarśa tāṁ pitā caiva te caivānye tapasvinaḥ । viceṣṭamānāṁ patitāṁ bhūtale padmavarcasam ॥

ततः सर्वे द्विजवराः समाजग्मुः कृपान्विताः । स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः ॥

tataḥ sarve dvijavarāḥ samājagmuḥ kr̥pānvitāḥ । svastyātreyo mahājānuḥ kuśikaḥ śaṅkhamekhalaḥ ॥

भारद्वाजः कौणकुत्स आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः । प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः ॥

bhāradvājaḥ kauṇakutsa ārṣṭiṣeṇo ’tha gautamaḥ । pramatiḥ saha putreṇa tathānye vanavāsinaḥ ॥

तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजगस्य विषार्दिताम् । रुरुदुः कृपयाविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ ॥

tāṁ te kanyāṁ vyasuṁ dr̥ṣṭvā bhujagasya viṣārditām । ruruduḥ kr̥payāviṣṭā rurus tv ārto bahir yayau ॥