Adhyāya 79

वैशंपायन उवाच । जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव ह । पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । jarāṁ prāpya yayātis tu svapuraṁ prāpya caiva ha । putraṁ jyeṣṭhaṁ variṣṭhaṁ ca yadum ity abravīd vacaḥ ॥

जरा वली च मां तात पलितानि च पर्यगुः । काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥

jarā valī ca māṁ tāta palitāni ca paryaguḥ । kāvyasyośanasaḥ śāpān na ca tr̥pto ’smi yauvane ॥

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम् ॥

tvaṁ yado pratipadyasva pāpmānaṁ jarayā saha । yauvanena tvadīyena careyaṁ viṣayān aham ॥

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम् । दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥

pūrṇe varṣasahasre tu punas te yauvanaṁ tv aham । dattvā svaṁ pratipatsyāmi pāpmānaṁ jarayā saha ॥

यदुरुवाच । सितश्मश्रुशिरा दीनो जरया शिथिलीकृतः । वलीसंततगात्रश्च दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः ॥

yadur uvāca । sitaśmaśruśirā dīno jarayā śithilīkr̥taḥ । valīsaṁtatagātraś ca durdarśo durbalaḥ kr̥śaḥ ॥

अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवनैः । सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये ॥

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtaḥ sa yauvanaiḥ । sahopajīvibhiś caiva tāṁ jarāṁ nābhikāmaye ॥

ययातिरुवाच । यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा ते वै भविष्यति ॥

yayātir uvāca । yat tvaṁ me hr̥dayāj jāto vayaḥ svaṁ na prayacchasi । tasmād arājyabhāk tāta prajā te vai bhaviṣyati ॥

तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक ॥

turvaso pratipadyasva pāpmānaṁ jarayā saha । yauvanena careyaṁ vai viṣayāṁs tava putraka ॥

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् । स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥

pūrṇe varṣasahasre tu punar dāsyāmi yauvanam । svaṁ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṁ jarayā saha ॥

तुर्वसुरुवाच । न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् । बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणविनाशिनीम् ॥

turvasur uvāca । na kāmaye jarāṁ tāta kāmabhogapraṇāśinīm । balarūpāntakaraṇīṁ buddhiprāṇavināśinīm ॥

ययातिरुवाच । यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ॥

yayātir uvāca । yat tvaṁ me hr̥dayāj jāto vayaḥ svaṁ na prayacchasi । tasmāt prajā samucchedaṁ turvaso tava yāsyati ॥

संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च । पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि ॥

saṁkīrṇācāradharmeṣu pratilomacareṣu ca । piśitāśiṣu cāntyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi ॥

गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । पशुधर्मिषु पापेषु म्लेच्छेषु प्रभविष्यसि ॥

gurudāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu ca । paśudharmiṣu pāpeṣu mleccheṣu prabhaviṣyasi ॥

वैशंपायन उवाच । एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः । शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ sa turvasuṁ śaptvā yayātiḥ sutam ātmanaḥ । śarmiṣṭhāyāḥ sutaṁ druhyum idaṁ vacanam abravīt ॥

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् । जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च ॥

druhyo tvaṁ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm । jarāṁ varṣasahasraṁ me yauvanaṁ svaṁ dadasva ca ॥

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम् । स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह ॥

pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam । svaṁ cādāsyāmi bhūyo ’haṁ pāpmānaṁ jarayā saha ॥

द्रुह्युरुवाच । न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् । वाग्भङ्गश्चास्य भवति तज्जरां नाभिकामये ॥

druhyur uvāca । na gajaṁ na rathaṁ nāśvaṁ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam । vāgbhaṅgaś cāsya bhavati taj jarāṁ nābhikāmaye ॥

ययातिरुवाच । यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित् ॥

yayātir uvāca । yat tvaṁ me hr̥dayāj jāto vayaḥ svaṁ na prayacchasi । tasmād druhyo priyaḥ kāmo na te saṁpatsyate kva cit ॥

उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति । अराजा भोजशब्दं त्वं तत्रावाप्स्यसि सान्वयः ॥

uḍupaplavasaṁtāro yatra nityaṁ bhaviṣyati । arājā bhojaśabdaṁ tvaṁ tatrāvāpsyasi sānvayaḥ ॥

अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते ॥

ano tvaṁ pratipadyasva pāpmānaṁ jarayā saha । ekaṁ varṣasahasraṁ tu careyaṁ yauvanena te ॥

अनुरुवाच । जीर्णः शिशुवदादत्तेऽकालेऽन्नमशुचिर्यथा । न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये ॥

anur uvāca । jīrṇaḥ śiśuvad ādatte ’kāle ’nnam aśucir yathā । na juhoti ca kāle ’gniṁ tāṁ jarāṁ nābhikāmaye ॥

ययातिरुवाच । यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । जरादोषस्त्वयोक्तोऽयं तस्मात्त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥

yayātir uvāca । yat tvaṁ me hr̥dayāj jāto vayaḥ svaṁ na prayacchasi । jarādoṣas tvayokto ’yaṁ tasmāt tvaṁ pratipatsyase ॥

प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव । अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि ॥

prajāś ca yauvanaprāptā vinaśiṣyanty ano tava । agnipraskandanaparas tvaṁ cāpy evaṁ bhaviṣyasi ॥

पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि । जरा वली च मे तात पलितानि च पर्यगुः । काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥

pūro tvaṁ me priyaḥ putras tvaṁ varīyān bhaviṣyasi । jarā valī ca me tāta palitāni ca paryaguḥ । kāvyasyośanasaḥ śāpān na ca tr̥pto ’smi yauvane ॥

पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसा तव ॥

pūro tvaṁ pratipadyasva pāpmānaṁ jarayā saha । kaṁ cit kālaṁ careyaṁ vai viṣayān vayasā tava ॥

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम् । स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥

pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam । svaṁ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṁ jarayā saha ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमञ्जसा । यथात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaram añjasā । yathāttha māṁ mahārāja tat kariṣyāmi te vacaḥ ॥

प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह । गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान् ॥

pratipatsyāmi te rājan pāpmānaṁ jarayā saha । gr̥hāṇa yauvanaṁ mattaś cara kāmān yathepsitān ॥

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव । यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थ माम् ॥

jarayāhaṁ praticchanno vayorūpadharas tava । yauvanaṁ bhavate dattvā cariṣyāmi yathāttha mām ॥

ययातिरुवाच । पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते । सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ॥

yayātir uvāca । pūro prīto ’smi te vatsa prītaś cedaṁ dadāmi te । sarvakāmasamr̥ddhā te prajā rājye bhaviṣyati ॥