Adhyāya 33

सूत उवाच । मातुः सकाशात्तं शापं श्रुत्वा पन्नगसत्तमः । वासुकिश्चिन्तयामास शापोऽयं न भवेत्कथम् ॥

sūta uvāca । mātuḥ sakāśāt taṁ śāpaṁ śrutvā pannagasattamaḥ । vāsukiś cintayām āsa śāpo ’yaṁ na bhavet katham ॥

ततः स मन्त्रयामास भ्रातृभिः सह सर्वशः । ऐरावतप्रभृतिभिर्ये स्म धर्मपरायणाः ॥

tataḥ sa mantrayām āsa bhrātr̥bhiḥ saha sarvaśaḥ । airāvataprabhr̥tibhir ye sma dharmaparāyaṇāḥ ॥

वासुकिरुवाच । अयं शापो यथोद्दिष्टो विदितं वस्तथानघाः । तस्य शापस्य मोक्षार्थं मन्त्रयित्वा यतामहे ॥

vāsukir uvāca । ayaṁ śāpo yathoddiṣṭo viditaṁ vas tathānaghāḥ । tasya śāpasya mokṣārthaṁ mantrayitvā yatāmahe ॥

सर्वेषामेव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते । न तु मात्राभिशप्तानां मोक्षो विद्येत पन्नगाः ॥

sarveṣām eva śāpānāṁ pratighāto hi vidyate । na tu mātrābhiśaptānāṁ mokṣo vidyeta pannagāḥ ॥

अव्ययस्याप्रमेयस्य सत्यस्य च तथाग्रतः । शप्ता इत्येव मे श्रुत्वा जायते हृदि वेपथुः ॥

avyayasyāprameyasya satyasya ca tathāgrataḥ । śaptā ity eva me śrutvā jāyate hr̥di vepathuḥ ॥

नूनं सर्वविनाशोऽयमस्माकं समुदाहृतः । न ह्येनां सोऽव्ययो देवः शपन्तीं प्रत्यषेधयत् ॥

nūnaṁ sarvavināśo ’yam asmākaṁ samudāhr̥taḥ । na hy enāṁ so ’vyayo devaḥ śapantīṁ pratyaṣedhayat ॥

तस्मात्संमन्त्रयामोऽत्र भुजगानामनामयम् । यथा भवेत सर्वेषां मा नः कालोऽत्यगादयम् ॥

tasmāt saṁmantrayāmo ’tra bhujagānām anāmayam । yathā bhaveta sarveṣāṁ mā naḥ kālo ’tyagād ayam ॥

अपि मन्त्रयमाणा हि हेतुं पश्याम मोक्षणे । यथा नष्टं पुरा देवा गूढमग्निं गुहागतम् ॥

api mantrayamāṇā hi hetuṁ paśyāma mokṣaṇe । yathā naṣṭaṁ purā devā gūḍham agniṁ guhāgatam ॥

यथा स यज्ञो न भवेद्यथा वापि पराभवेत् । जनमेजयस्य सर्पाणां विनाशकरणाय हि ॥

yathā sa yajño na bhaved yathā vāpi parābhavet । janamejayasya sarpāṇāṁ vināśakaraṇāya hi ॥

सूत उवाच । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे काद्रवेयाः समागताः । समयं चक्रिरे तत्र मन्त्रबुद्धिविशारदाः ॥

sūta uvāca । tathety uktvā tu te sarve kādraveyāḥ samāgatāḥ । samayaṁ cakrire tatra mantrabuddhiviśāradāḥ ॥

एके तत्राब्रुवन्नागा वयं भूत्वा द्विजर्षभाः । जनमेजयं तं भिक्षामो यज्ञस्ते न भवेदिति ॥

eke tatrābruvan nāgā vayaṁ bhūtvā dvijarṣabhāḥ । janamejayaṁ taṁ bhikṣāmo yajñas te na bhaved iti ॥

अपरे त्वब्रुवन्नागास्तत्र पण्डितमानिनः । मन्त्रिणोऽस्य वयं सर्वे भविष्यामः सुसंमताः ॥

apare tv abruvan nāgās tatra paṇḍitamāninaḥ । mantriṇo ’sya vayaṁ sarve bhaviṣyāmaḥ susaṁmatāḥ ॥

स नः प्रक्ष्यति सर्वेषु कार्येष्वर्थविनिश्चयम् । तत्र बुद्धिं प्रवक्ष्यामो यथा यज्ञो निवर्तते ॥

sa naḥ prakṣyati sarveṣu kāryeṣv arthaviniścayam । tatra buddhiṁ pravakṣyāmo yathā yajño nivartate ॥

स नो बहुमतान्राजा बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरः । यज्ञार्थं प्रक्ष्यति व्यक्तं नेति वक्ष्यामहे वयम् ॥

sa no bahumatān rājā buddhvā buddhimatāṁ varaḥ । yajñārthaṁ prakṣyati vyaktaṁ neti vakṣyāmahe vayam ॥

दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान् । हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः ॥

darśayanto bahūn doṣān pretya ceha ca dāruṇān । hetubhiḥ kāraṇaiś caiva yathā yajño bhaven na saḥ ॥

अथ वा य उपाध्यायः क्रतौ तस्मिन्भविष्यति । सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः ॥

atha vā ya upādhyāyaḥ kratau tasmin bhaviṣyati । sarpasatravidhānajño rājakāryahite rataḥ ॥

तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजगः स मरिष्यति । तस्मिन्हते यज्ञकरे क्रतुः स न भविष्यति ॥

taṁ gatvā daśatāṁ kaś cid bhujagaḥ sa mariṣyati । tasmin hate yajñakare kratuḥ sa na bhaviṣyati ॥

ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य ऋत्विजः । तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतमेवं भविष्यति ॥

ye cānye sarpasatrajñā bhaviṣyanty asya r̥tvijaḥ । tāṁś ca sarvān daśiṣyāmaḥ kr̥tam evaṁ bhaviṣyati ॥

तत्रापरेऽमन्त्रयन्त धर्मात्मानो भुजंगमाः । अबुद्धिरेषा युष्माकं ब्रह्महत्या न शोभना ॥

tatrāpare ’mantrayanta dharmātmāno bhujaṁgamāḥ । abuddhir eṣā yuṣmākaṁ brahmahatyā na śobhanā ॥

सम्यक्सद्धर्ममूला हि व्यसने शान्तिरुत्तमा । अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत् ॥

samyak saddharmamūlā hi vyasane śāntir uttamā । adharmottaratā nāma kr̥tsnaṁ vyāpādayej jagat ॥

अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम् । वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः ॥

apare tv abruvan nāgāḥ samiddhaṁ jātavedasam । varṣair nirvāpayiṣyāmo meghā bhūtvā savidyutaḥ ॥

स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा वा अपरे भुजगोत्तमाः । प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति ॥

srugbhāṇḍaṁ niśi gatvā vā apare bhujagottamāḥ । pramattānāṁ harantv āśu vighna evaṁ bhaviṣyati ॥

यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशोऽथ सहस्रशः । जनं दशन्तु वै सर्वमेवं त्रासो भविष्यति ॥

yajñe vā bhujagās tasmiñ śataśo ’tha sahasraśaḥ । janaṁ daśantu vai sarvam evaṁ trāso bhaviṣyati ॥

अथ वा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजंगमाः । स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना ॥

atha vā saṁskr̥taṁ bhojyaṁ dūṣayantu bhujaṁgamāḥ । svena mūtrapurīṣeṇa sarvabhojyavināśinā ॥

अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजोऽस्य भवामहे । यज्ञविघ्नं करिष्यामो दीयतां दक्षिणा इति । वश्यतां च गतोऽसौ नः करिष्यति यथेप्षितम् ॥

apare tv abruvaṁs tatra r̥tvijo ’sya bhavāmahe । yajñavighnaṁ kariṣyāmo dīyatāṁ dakṣiṇā iti । vaśyatāṁ ca gato ’sau naḥ kariṣyati yathepṣitam ॥

अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम् । गृहमानीय बध्नीमः क्रतुरेवं भवेन्न सः ॥

apare tv abruvaṁs tatra jale prakrīḍitaṁ nr̥pam । gr̥ham ānīya badhnīmaḥ kratur evaṁ bhaven na saḥ ॥

अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः सुकृतकारिणः । दशामैनं प्रगृह्याशु कृतमेवं भविष्यति । छिन्नं मूलमनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति ॥

apare tv abruvaṁs tatra nāgāḥ sukr̥takāriṇaḥ । daśāmainaṁ pragr̥hyāśu kr̥tam evaṁ bhaviṣyati । chinnaṁ mūlam anarthānāṁ mr̥te tasmin bhaviṣyati ॥

एषा वै नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषामेव संमता । यथा वा मन्यसे राजंस्तत्क्षिप्रं संविधीयताम् ॥

eṣā vai naiṣṭhikī buddhiḥ sarveṣām eva saṁmatā । yathā vā manyase rājaṁs tat kṣipraṁ saṁvidhīyatām ॥

इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगेश्वरम् । वासुकिश्चापि संचिन्त्य तानुवाच भुजंगमान् ॥

ity uktvā samudaikṣanta vāsukiṁ pannageśvaram । vāsukiś cāpi saṁcintya tān uvāca bhujaṁgamān ॥

नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजंगमाः । सर्वेषामेव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते ॥

naiṣā vo naiṣṭhikī buddhir matā kartuṁ bhujaṁgamāḥ । sarveṣām eva me buddhiḥ pannagānāṁ na rocate ॥

किं त्वत्र संविधातव्यं भवतां यद्भवेद्धितम् । अनेनाहं भृशं तप्ये गुणदोषौ मदाश्रयौ ॥

kiṁ tv atra saṁvidhātavyaṁ bhavatāṁ yad bhaved dhitam । anenāhaṁ bhr̥śaṁ tapye guṇadoṣau madāśrayau ॥