Adhyāya 28

सूत उवाच । ततस्तस्मिन्द्विजश्रेष्ठ समुदीर्णे तथाविधे । गरुत्मान्पक्षिराट्तूर्णं संप्राप्तो विबुधान्प्रति ॥

sūta uvāca । tatas tasmin dvijaśreṣṭha samudīrṇe tathāvidhe । garutmān pakṣirāṭ tūrṇaṁ saṁprāpto vibudhān prati ॥

तं दृष्ट्वातिबलं चैव प्राकम्पन्त समन्ततः । परस्परं च प्रत्यघ्नन्सर्वप्रहरणान्यपि ॥

taṁ dr̥ṣṭvātibalaṁ caiva prākampanta samantataḥ । parasparaṁ ca pratyaghnan sarvapraharaṇāny api ॥

तत्र चासीदमेयात्मा विद्युदग्निसमप्रभः । भौवनः सुमहावीर्यः सोमस्य परिरक्षिता ॥

tatra cāsīd ameyātmā vidyudagnisamaprabhaḥ । bhauvanaḥ sumahāvīryaḥ somasya parirakṣitā ॥

स तेन पतगेन्द्रेण पक्षतुण्डनखैः क्षतः । मुहूर्तमतुलं युद्धं कृत्वा विनिहतो युधि ॥

sa tena patagendreṇa pakṣatuṇḍanakhaiḥ kṣataḥ । muhūrtam atulaṁ yuddhaṁ kr̥tvā vinihato yudhi ॥

रजश्चोद्धूय सुमहत्पक्षवातेन खेचरः । कृत्वा लोकान्निरालोकांस्तेन देवानवाकिरत् ॥

rajaś coddhūya sumahat pakṣavātena khecaraḥ । kr̥tvā lokān nirālokāṁs tena devān avākirat ॥

तेनावकीर्णा रजसा देवा मोहमुपागमन् । न चैनं ददृशुश्छन्ना रजसामृतरक्षिणः ॥

tenāvakīrṇā rajasā devā moham upāgaman । na cainaṁ dadr̥śuś channā rajasāmr̥tarakṣiṇaḥ ॥

एवं संलोडयामास गरुडस्त्रिदिवालयम् । पक्षतुण्डप्रहारैश्च देवान्स विददार ह ॥

evaṁ saṁloḍayām āsa garuḍas tridivālayam । pakṣatuṇḍaprahāraiś ca devān sa vidadāra ha ॥

ततो देवः सहस्राक्षस्तूर्णं वायुमचोदयत् । विक्षिपेमां रजोवृष्टिं तवैतत्कर्म मारुत ॥

tato devaḥ sahasrākṣas tūrṇaṁ vāyum acodayat । vikṣipemāṁ rajovr̥ṣṭiṁ tavaitat karma māruta ॥

अथ वायुरपोवाह तद्रजस्तरसा बली । ततो वितिमिरे जाते देवाः शकुनिमार्दयन् ॥

atha vāyur apovāha tad rajas tarasā balī । tato vitimire jāte devāḥ śakunim ārdayan ॥

ननाद चोच्चैर्बलवान्महामेघरवः खगः । वध्यमानः सुरगणैः सर्वभूतानि भीषयन् । उत्पपात महावीर्यः पक्षिराट्परवीरहा ॥

nanāda coccair balavān mahāmegharavaḥ khagaḥ । vadhyamānaḥ suragaṇaiḥ sarvabhūtāni bhīṣayan । utpapāta mahāvīryaḥ pakṣirāṭ paravīrahā ॥

तमुत्पत्यान्तरिक्षस्थं देवानामुपरि स्थितम् । वर्मिणो विबुधाः सर्वे नानाशस्त्रैरवाकिरन् ॥

tam utpatyāntarikṣasthaṁ devānām upari sthitam । varmiṇo vibudhāḥ sarve nānāśastrair avākiran ॥

पट्टिशैः परिघैः शूलैर्गदाभिश्च सवासवाः । क्षुरान्तैर्ज्वलितैश्चापि चक्रैरादित्यरूपिभिः ॥

paṭṭiśaiḥ parighaiḥ śūlair gadābhiś ca savāsavāḥ । kṣurāntair jvalitaiś cāpi cakrair ādityarūpibhiḥ ॥

नानाशस्त्रविसर्गैश्च वध्यमानः समन्ततः । कुर्वन्सुतुमुलं युद्धं पक्षिराण्न व्यकम्पत ॥

nānāśastravisargaiś ca vadhyamānaḥ samantataḥ । kurvan sutumulaṁ yuddhaṁ pakṣirāṇ na vyakampata ॥

विनर्दन्निव चाकाशे वैनतेयः प्रतापवान् । पक्षाभ्यामुरसा चैव समन्ताद्व्याक्षिपत्सुरान् ॥

vinardann iva cākāśe vainateyaḥ pratāpavān । pakṣābhyām urasā caiva samantād vyākṣipat surān ॥

ते विक्षिप्तास्ततो देवाः प्रजग्मुर्गरुडार्दिताः । नखतुण्डक्षताश्चैव सुस्रुवुः शोणितं बहु ॥

te vikṣiptās tato devāḥ prajagmur garuḍārditāḥ । nakhatuṇḍakṣatāś caiva susruvuḥ śoṇitaṁ bahu ॥

साध्याः प्राचीं सगन्धर्वा वसवो दक्षिणां दिशम् । प्रजग्मुः सहिता रुद्रैः पतगेन्द्रप्रधर्षिताः ॥

sādhyāḥ prācīṁ sagandharvā vasavo dakṣiṇāṁ diśam । prajagmuḥ sahitā rudraiḥ patagendrapradharṣitāḥ ॥

दिशं प्रतीचीमादित्या नासत्या उत्तरां दिशम् । मुहुर्मुहुः प्रेक्षमाणा युध्यमाना महौजसम् ॥

diśaṁ pratīcīm ādityā nāsatyā uttarāṁ diśam । muhur muhuḥ prekṣamāṇā yudhyamānā mahaujasam ॥

अश्वक्रन्देन वीरेण रेणुकेन च पक्षिणा । क्रथनेन च शूरेण तपनेन च खेचरः ॥

aśvakrandena vīreṇa reṇukena ca pakṣiṇā । krathanena ca śūreṇa tapanena ca khecaraḥ ॥

उलूकश्वसनाभ्यां च निमेषेण च पक्षिणा । प्ररुजेन च संयुद्धं चकार प्रलिहेन च ॥

ulūkaśvasanābhyāṁ ca nimeṣeṇa ca pakṣiṇā । prarujena ca saṁyuddhaṁ cakāra pralihena ca ॥

तान्पक्षनखतुण्डाग्रैरभिनद्विनतासुतः । युगान्तकाले संक्रुद्धः पिनाकीव महाबलः ॥

tān pakṣanakhatuṇḍāgrair abhinad vinatāsutaḥ । yugāntakāle saṁkruddhaḥ pinākīva mahābalaḥ ॥

महावीर्या महोत्साहास्तेन ते बहुधा क्षताः । रेजुरभ्रघनप्रख्या रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥

mahāvīryā mahotsāhās tena te bahudhā kṣatāḥ । rejur abhraghanaprakhyā rudhiraughapravarṣiṇaḥ ॥

तान्कृत्वा पतगश्रेष्ठः सर्वानुत्क्रान्तजीवितान् । अतिक्रान्तोऽमृतस्यार्थे सर्वतोऽग्निमपश्यत ॥

tān kr̥tvā patagaśreṣṭhaḥ sarvān utkrāntajīvitān । atikrānto ’mr̥tasyārthe sarvato ’gnim apaśyata ॥

आवृण्वानं महाज्वालमर्चिर्भिः सर्वतोऽम्बरम् । दहन्तमिव तीक्ष्णांशुं घोरं वायुसमीरितम् ॥

āvr̥ṇvānaṁ mahājvālam arcirbhiḥ sarvato ’mbaram । dahantam iva tīkṣṇāṁśuṁ ghoraṁ vāyusamīritam ॥

ततो नवत्या नवतीर्मुखानां; कृत्वा तरस्वी गरुडो महात्मा । नदीः समापीय मुखैस्ततस्तैः; सुशीघ्रमागम्य पुनर्जवेन ॥

tato navatyā navatīr mukhānāṁ; kr̥tvā tarasvī garuḍo mahātmā । nadīḥ samāpīya mukhais tatas taiḥ; suśīghram āgamya punar javena ॥

ज्वलन्तमग्निं तममित्रतापनः; समास्तरत्पत्ररथो नदीभिः । ततः प्रचक्रे वपुरन्यदल्पं; प्रवेष्टुकामोऽग्निमभिप्रशाम्य ॥

jvalantam agniṁ tam amitratāpanaḥ; samāstarat patraratho nadībhiḥ । tataḥ pracakre vapur anyad alpaṁ; praveṣṭukāmo ’gnim abhipraśāmya ॥