Adhyāya 212

वैशंपायन उवाच । ततः संवादिते तस्मिन्ननुज्ञातो धनंजयः । गतां रैवतके कन्यां विदित्वा जनमेजय ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ saṁvādite tasminn anujñāto dhanaṁjayaḥ । gatāṁ raivatake kanyāṁ viditvā janamejaya ॥

वासुदेवाभ्यनुज्ञातः कथयित्वेतिकृत्यताम् । कृष्णस्य मतमाज्ञाय प्रययौ भरतर्षभः ॥

vāsudevābhyanujñātaḥ kathayitvetikr̥tyatām । kr̥ṣṇasya matam ājñāya prayayau bharatarṣabhaḥ ॥

रथेन काञ्चनाङ्गेन कल्पितेन यथाविधि । सैन्यसुग्रीवयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना ॥

rathena kāñcanāṅgena kalpitena yathāvidhi । sainyasugrīvayuktena kiṅkiṇījālamālinā ॥

सर्वशस्त्रोपपन्नेन जीमूतरवनादिना । ज्वलिताग्निप्रकाशेन द्विषतां हर्षघातिना ॥

sarvaśastropapannena jīmūtaravanādinā । jvalitāgniprakāśena dviṣatāṁ harṣaghātinā ॥

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । मृगयाव्यपदेशेन यौगपद्येन भारत ॥

saṁnaddhaḥ kavacī khaḍgī baddhagodhāṅgulitravān । mr̥gayāvyapadeśena yaugapadyena bhārata ॥

सुभद्रा त्वथ शैलेन्द्रमभ्यर्च्य सह रैवतम् । दैवतानि च सर्वाणि ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ॥

subhadrā tv atha śailendram abhyarcya saha raivatam । daivatāni ca sarvāṇi brāhmaṇān svasti vācya ca ॥

प्रदक्षिणं गिरिं कृत्वा प्रययौ द्वारकां प्रति । तामभिद्रुत्य कौन्तेयः प्रसह्यारोपयद्रथम् ॥

pradakṣiṇaṁ giriṁ kr̥tvā prayayau dvārakāṁ prati । tām abhidrutya kaunteyaḥ prasahyāropayad ratham ॥

ततः स पुरुषव्याघ्रस्तामादाय शुचिस्मिताम् । रथेनाकाशगेनैव प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥

tataḥ sa puruṣavyāghras tām ādāya śucismitām । rathenākāśagenaiva prayayau svapuraṁ prati ॥

ह्रियमाणां तु तां दृष्ट्वा सुभद्रां सैनिको जनः । विक्रोशन्प्राद्रवत्सर्वो द्वारकामभितः पुरीम् ॥

hriyamāṇāṁ tu tāṁ dr̥ṣṭvā subhadrāṁ sainiko janaḥ । vikrośan prādravat sarvo dvārakām abhitaḥ purīm ॥

ते समासाद्य सहिताः सुधर्मामभितः सभाम् । सभापालस्य तत्सर्वमाचख्युः पार्थविक्रमम् ॥

te samāsādya sahitāḥ sudharmām abhitaḥ sabhām । sabhāpālasya tat sarvam ācakhyuḥ pārthavikramam ॥

तेषां श्रुत्वा सभापालो भेरीं सांनाहिकीं ततः । समाजघ्ने महाघोषां जाम्बूनदपरिष्कृताम् ॥

teṣāṁ śrutvā sabhāpālo bherīṁ sāṁnāhikīṁ tataḥ । samājaghne mahāghoṣāṁ jāmbūnadapariṣkr̥tām ॥

क्षुब्धास्तेनाथ शब्देन भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा । अन्नपानमपास्याथ समापेतुः सभां ततः ॥

kṣubdhās tenātha śabdena bhojavr̥ṣṇyandhakās tadā । annapānam apāsyātha samāpetuḥ sabhāṁ tataḥ ॥

ततो जाम्बूनदाङ्गानि स्पर्ध्यास्तरणवन्ति च । मणिविद्रुमचित्राणि ज्वलिताग्निप्रभाणि च ॥

tato jāmbūnadāṅgāni spardhyāstaraṇavanti ca । maṇividrumacitrāṇi jvalitāgniprabhāṇi ca ॥

भेजिरे पुरुषव्याघ्रा वृष्ण्यन्धकमहारथाः । सिंहासनानि शतशो धिष्ण्यानीव हुताशनाः ॥

bhejire puruṣavyāghrā vr̥ṣṇyandhakamahārathāḥ । siṁhāsanāni śataśo dhiṣṇyānīva hutāśanāḥ ॥

तेषां समुपविष्टानां देवानामिव संनये । आचख्यौ चेष्टितं जिष्णोः सभापालः सहानुगः ॥

teṣāṁ samupaviṣṭānāṁ devānām iva saṁnaye । ācakhyau ceṣṭitaṁ jiṣṇoḥ sabhāpālaḥ sahānugaḥ ॥

तच्छ्रुत्वा वृष्णिवीरास्ते मदरक्तान्तलोचनाः । अमृष्यमाणाः पार्थस्य समुत्पेतुरहंकृताः ॥

tac chrutvā vr̥ṣṇivīrās te madaraktāntalocanāḥ । amr̥ṣyamāṇāḥ pārthasya samutpetur ahaṁkr̥tāḥ ॥

योजयध्वं रथानाशु प्रासानाहरतेति च । धनूंषि च महार्हाणि कवचानि बृहन्ति च ॥

yojayadhvaṁ rathān āśu prāsān āharateti ca । dhanūṁṣi ca mahārhāṇi kavacāni br̥hanti ca ॥

सूतानुच्चुक्रुशुः केचिद्रथान्योजयतेति च । स्वयं च तुरगान्केचिन्निन्युर्हेमविभूषितान् ॥

sūtān uccukruśuḥ ke cid rathān yojayateti ca । svayaṁ ca turagān ke cin ninyur hemavibhūṣitān ॥

रथेष्वानीयमानेषु कवचेषु ध्वजेषु च । अभिक्रन्दे नृवीराणां तदासीत्संकुलं महत् ॥

ratheṣv ānīyamāneṣu kavaceṣu dhvajeṣu ca । abhikrande nr̥vīrāṇāṁ tadāsīt saṁkulaṁ mahat ॥

वनमाली ततः क्षीबः कैलासशिखरोपमः । नीलवासा मदोत्सिक्त इदं वचनमब्रवीत् ॥

vanamālī tataḥ kṣībaḥ kailāsaśikharopamaḥ । nīlavāsā madotsikta idaṁ vacanam abravīt ॥

किमिदं कुरुथाप्रज्ञास्तूष्णीं भूते जनार्दने । अस्य भावमविज्ञाय संक्रुद्धा मोघगर्जिताः ॥

kim idaṁ kuruthāprajñās tūṣṇīṁ bhūte janārdane । asya bhāvam avijñāya saṁkruddhā moghagarjitāḥ ॥

एष तावदभिप्रायमाख्यातु स्वं महामतिः । यदस्य रुचितं कर्तुं तत्कुरुध्वमतन्द्रिताः ॥

eṣa tāvad abhiprāyam ākhyātu svaṁ mahāmatiḥ । yad asya rucitaṁ kartuṁ tat kurudhvam atandritāḥ ॥

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा ग्राह्यरूपं हलायुधात् । तूष्णीं भूतास्ततः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन् ॥

tatas te tad vacaḥ śrutvā grāhyarūpaṁ halāyudhāt । tūṣṇīṁ bhūtās tataḥ sarve sādhu sādhv iti cābruvan ॥

समं वचो निशम्येति बलदेवस्य धीमतः । पुनरेव सभामध्ये सर्वे तु समुपाविशन् ॥

samaṁ vaco niśamyeti baladevasya dhīmataḥ । punar eva sabhāmadhye sarve tu samupāviśan ॥

ततोऽब्रवीत्कामपालो वासुदेवं परंतपम् । किमवागुपविष्टोऽसि प्रेक्षमाणो जनार्दन ॥

tato ’bravīt kāmapālo vāsudevaṁ paraṁtapam । kim avāg upaviṣṭo ’si prekṣamāṇo janārdana ॥

सत्कृतस्त्वत्कृते पार्थः सर्वैरस्माभिरच्युत । न च सोऽर्हति तां पूजां दुर्बुद्धिः कुलपांसनः ॥

satkr̥tas tvatkr̥te pārthaḥ sarvair asmābhir acyuta । na ca so ’rhati tāṁ pūjāṁ durbuddhiḥ kulapāṁsanaḥ ॥

को हि तत्रैव भुक्त्वान्नं भाजनं भेत्तुमर्हति । मन्यमानः कुले जातमात्मानं पुरुषः क्वचित् ॥

ko hi tatraiva bhuktvānnaṁ bhājanaṁ bhettum arhati । manyamānaḥ kule jātam ātmānaṁ puruṣaḥ kva cit ॥

ईप्समानश्च संबन्धं कृतपूर्वं च मानयन् । को हि नाम भवेनार्थी साहसेन समाचरेत् ॥

īpsamānaś ca saṁbandhaṁ kr̥tapūrvaṁ ca mānayan । ko hi nāma bhavenārthī sāhasena samācaret ॥

सोऽवमन्य च नामास्माननादृत्य च केशवम् । प्रसह्य हृतवानद्य सुभद्रां मृत्युमात्मनः ॥

so ’vamanya ca nāmāsmān anādr̥tya ca keśavam । prasahya hr̥tavān adya subhadrāṁ mr̥tyum ātmanaḥ ॥

कथं हि शिरसो मध्ये पदं तेन कृतं मम । मर्षयिष्यामि गोविन्द पादस्पर्शमिवोरगः ॥

kathaṁ hi śiraso madhye padaṁ tena kr̥taṁ mama । marṣayiṣyāmi govinda pādasparśam ivoragaḥ ॥

अद्य निष्कौरवामेकः करिष्यामि वसुंधराम् । न हि मे मर्षणीयोऽयमर्जुनस्य व्यतिक्रमः ॥

adya niṣkauravām ekaḥ kariṣyāmi vasuṁdharām । na hi me marṣaṇīyo ’yam arjunasya vyatikramaḥ ॥

तं तथा गर्जमानं तु मेघदुन्दुभिनिःस्वनम् । अन्वपद्यन्त ते सर्वे भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा ॥

taṁ tathā garjamānaṁ tu meghadundubhiniḥsvanam । anvapadyanta te sarve bhojavr̥ṣṇyandhakās tadā ॥