Adhyāya 213

वैशंपायन उवाच । उक्तवन्तो यदा वाक्यमसकृत्सर्ववृष्णयः । ततोऽब्रवीद्वासुदेवो वाक्यं धर्मार्थसंहितम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । uktavanto yadā vākyam asakr̥t sarvavr̥ṣṇayaḥ । tato ’bravīd vāsudevo vākyaṁ dharmārthasaṁhitam ॥

नावमानं कुलस्यास्य गुडाकेशः प्रयुक्तवान् । संमानोऽभ्यधिकस्तेन प्रयुक्तोऽयमसंशयम् ॥

nāvamānaṁ kulasyāsya guḍākeśaḥ prayuktavān । saṁmāno ’bhyadhikas tena prayukto ’yam asaṁśayam ॥

अर्थलुब्धान्न वः पार्थो मन्यते सात्वतान्सदा । स्वयंवरमनाधृष्यं मन्यते चापि पाण्डवः ॥

arthalubdhān na vaḥ pārtho manyate sātvatān sadā । svayaṁvaram anādhr̥ṣyaṁ manyate cāpi pāṇḍavaḥ ॥

प्रदानमपि कन्यायाः पशुवत्कोऽनुमंस्यते । विक्रयं चाप्यपत्यस्य कः कुर्यात्पुरुषो भुवि ॥

pradānam api kanyāyāḥ paśuvat ko ’numaṁsyate । vikrayaṁ cāpy apatyasya kaḥ kuryāt puruṣo bhuvi ॥

एतान्दोषांश्च कौन्तेयो दृष्टवानिति मे मतिः । अतः प्रसह्य हृतवान्कन्यां धर्मेण पाण्डवः ॥

etān doṣāṁś ca kaunteyo dr̥ṣṭavān iti me matiḥ । ataḥ prasahya hr̥tavān kanyāṁ dharmeṇa pāṇḍavaḥ ॥

उचितश्चैव संबन्धः सुभद्रा च यशस्विनी । एष चापीदृशः पार्थः प्रसह्य हृतवानिति ॥

ucitaś caiva saṁbandhaḥ subhadrā ca yaśasvinī । eṣa cāpīdr̥śaḥ pārthaḥ prasahya hr̥tavān iti ॥

भरतस्यान्वये जातं शंतनोश्च महात्मनः । कुन्तिभोजात्मजापुत्रं को बुभूषेत नार्जुनम् ॥

bharatasyānvaye jātaṁ śaṁtanoś ca mahātmanaḥ । kuntibhojātmajāputraṁ ko bubhūṣeta nārjunam ॥

न च पश्यामि यः पार्थं विक्रमेण पराजयेत् । अपि सर्वेषु लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष ॥

na ca paśyāmi yaḥ pārthaṁ vikrameṇa parājayet । api sarveṣu lokeṣu sendrarudreṣu māriṣa ॥

स च नाम रथस्तादृङ्मदीयास्ते च वाजिनः । योद्धा पार्थश्च शीघ्रास्त्रः को नु तेन समो भवेत् ॥

sa ca nāma rathas tādr̥ṅ madīyās te ca vājinaḥ । yoddhā pārthaś ca śīghrāstraḥ ko nu tena samo bhavet ॥

तमनुद्रुत्य सान्त्वेन परमेण धनंजयम् । निवर्तयध्वं संहृष्टा ममैषा परमा मतिः ॥

tam anudrutya sāntvena parameṇa dhanaṁjayam । nivartayadhvaṁ saṁhr̥ṣṭā mamaiṣā paramā matiḥ ॥

यदि निर्जित्य वः पार्थो बलाद्गच्छेत्स्वकं पुरम् । प्रणश्येद्वो यशः सद्यो न तु सान्त्वे पराजयः ॥

yadi nirjitya vaḥ pārtho balād gacchet svakaṁ puram । praṇaśyed vo yaśaḥ sadyo na tu sāntve parājayaḥ ॥

तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथा चक्रुर्जनाधिप । निवृत्तश्चार्जुनस्तत्र विवाहं कृतवांस्ततः ॥

tac chrutvā vāsudevasya tathā cakrur janādhipa । nivr̥ttaś cārjunas tatra vivāhaṁ kr̥tavāṁs tataḥ ॥

उषित्वा तत्र कौन्तेयः संवत्सरपराः क्षपाः । पुष्करेषु ततः शिष्टं कालं वर्तितवान्प्रभुः । पूर्णे तु द्वादशे वर्षे खाण्डवप्रस्थमाविशत् ॥

uṣitvā tatra kaunteyaḥ saṁvatsaraparāḥ kṣapāḥ । puṣkareṣu tataḥ śiṣṭaṁ kālaṁ vartitavān prabhuḥ । pūrṇe tu dvādaśe varṣe khāṇḍavaprastham āviśat ॥

अभिगम्य स राजानं विनयेन समाहितः । अभ्यर्च्य ब्राह्मणान्पार्थो द्रौपदीमभिजग्मिवान् ॥

abhigamya sa rājānaṁ vinayena samāhitaḥ । abhyarcya brāhmaṇān pārtho draupadīm abhijagmivān ॥

तं द्रौपदी प्रत्युवाच प्रणयात्कुरुनन्दनम् । तत्रैव गच्छ कौन्तेय यत्र सा सात्वतात्मजा । सुबद्धस्यापि भारस्य पूर्वबन्धः श्लथायते ॥

taṁ draupadī pratyuvāca praṇayāt kurunandanam । tatraiva gaccha kaunteya yatra sā sātvatātmajā । subaddhasyāpi bhārasya pūrvabandhaḥ ślathāyate ॥

तथा बहुविधं कृष्णां विलपन्तीं धनंजयः । सान्त्वयामास भूयश्च क्षमयामास चासकृत् ॥

tathā bahuvidhaṁ kr̥ṣṇāṁ vilapantīṁ dhanaṁjayaḥ । sāntvayām āsa bhūyaś ca kṣamayām āsa cāsakr̥t ॥

सुभद्रां त्वरमाणश्च रक्तकौशेयवाससम् । पार्थः प्रस्थापयामास कृत्वा गोपालिकावपुः ॥

subhadrāṁ tvaramāṇaś ca raktakauśeyavāsasam । pārthaḥ prasthāpayām āsa kr̥tvā gopālikāvapuḥ ॥

साधिकं तेन रूपेण शोभमाना यशस्विनी । भवनं श्रेष्ठमासाद्य वीरपत्नी वराङ्गना । ववन्दे पृथुताम्राक्षी पृथां भद्रा यशस्विनी ॥

sādhikaṁ tena rūpeṇa śobhamānā yaśasvinī । bhavanaṁ śreṣṭham āsādya vīrapatnī varāṅganā । vavande pr̥thutāmrākṣī pr̥thāṁ bhadrā yaśasvinī ॥

ततोऽभिगम्य त्वरिता पूर्णेन्दुसदृशानना । ववन्दे द्रौपदीं भद्रा प्रेष्याहमिति चाब्रवीत् ॥

tato ’bhigamya tvaritā pūrṇendusadr̥śānanā । vavande draupadīṁ bhadrā preṣyāham iti cābravīt ॥

प्रत्युत्थाय च तां कृष्णा स्वसारं माधवस्य ताम् । सस्वजे चावदत्प्रीता निःसपत्नोऽस्तु ते पतिः । तथैव मुदिता भद्रा तामुवाचैवमस्त्विति ॥

pratyutthāya ca tāṁ kr̥ṣṇā svasāraṁ mādhavasya tām । sasvaje cāvadat prītā niḥsapatno ’stu te patiḥ । tathaiva muditā bhadrā tām uvācaivam astv iti ॥

ततस्ते हृष्टमनसः पाण्डवेया महारथाः । कुन्ती च परमप्रीता बभूव जनमेजय ॥

tatas te hr̥ṣṭamanasaḥ pāṇḍaveyā mahārathāḥ । kuntī ca paramaprītā babhūva janamejaya ॥

श्रुत्वा तु पुण्डरीकाक्षः संप्राप्तं स्वपुरोत्तमम् । अर्जुनं पाण्डवश्रेष्ठमिन्द्रप्रस्थगतं तदा ॥

śrutvā tu puṇḍarīkākṣaḥ saṁprāptaṁ svapurottamam । arjunaṁ pāṇḍavaśreṣṭham indraprasthagataṁ tadā ॥

आजगाम विशुद्धात्मा सह रामेण केशवः । वृष्ण्यन्धकमहामात्रैः सह वीरैर्महारथैः ॥

ājagāma viśuddhātmā saha rāmeṇa keśavaḥ । vr̥ṣṇyandhakamahāmātraiḥ saha vīrair mahārathaiḥ ॥

भ्रातृभिश्च कुमारैश्च योधैश्च शतशो वृतः । सैन्येन महता शौरिरभिगुप्तः परंतपः ॥

bhrātr̥bhiś ca kumāraiś ca yodhaiś ca śataśo vr̥taḥ । sainyena mahatā śaurir abhiguptaḥ paraṁtapaḥ ॥

तत्र दानपतिर्धीमानाजगाम महायशाः । अक्रूरो वृष्णिवीराणां सेनापतिररिंदमः ॥

tatra dānapatir dhīmān ājagāma mahāyaśāḥ । akrūro vr̥ṣṇivīrāṇāṁ senāpatir ariṁdamaḥ ॥

अनाधृष्टिर्महातेजा उद्धवश्च महायशाः । साक्षाद्बृहस्पतेः शिष्यो महाबुद्धिर्महायशाः ॥

anādhr̥ṣṭir mahātejā uddhavaś ca mahāyaśāḥ । sākṣād br̥haspateḥ śiṣyo mahābuddhir mahāyaśāḥ ॥

सत्यकः सात्यकिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः । प्रद्युम्नश्चैव साम्बश्च निशठः शङ्कुरेव च ॥

satyakaḥ sātyakiś caiva kr̥tavarmā ca sātvataḥ । pradyumnaś caiva sāmbaś ca niśaṭhaḥ śaṅkur eva ca ॥

चारुदेष्णश्च विक्रान्तो झिल्ली विपृथुरेव च । सारणश्च महाबाहुर्गदश्च विदुषां वरः ॥

cārudeṣṇaś ca vikrānto jhillī vipr̥thur eva ca । sāraṇaś ca mahābāhur gadaś ca viduṣāṁ varaḥ ॥

एते चान्ये च बहवो वृष्णिभोजान्धकास्तथा । आजग्मुः खाण्डवप्रस्थमादाय हरणं बहु ॥

ete cānye ca bahavo vr̥ṣṇibhojāndhakās tathā । ājagmuḥ khāṇḍavaprastham ādāya haraṇaṁ bahu ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा श्रुत्वा माधवमागतम् । प्रतिग्रहार्थं कृष्णस्य यमौ प्रास्थापयत्तदा ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā śrutvā mādhavam āgatam । pratigrahārthaṁ kr̥ṣṇasya yamau prāsthāpayat tadā ॥

ताभ्यां प्रतिगृहीतं तद्वृष्णिचक्रं समृद्धिमत् । विवेश खाण्डवप्रस्थं पताकाध्वजशोभितम् ॥

tābhyāṁ pratigr̥hītaṁ tad vr̥ṣṇicakraṁ samr̥ddhimat । viveśa khāṇḍavaprasthaṁ patākādhvajaśobhitam ॥

सिक्तसंमृष्टपन्थानं पुष्पप्रकरशोभितम् । चन्दनस्य रसैः शीतैः पुण्यगन्धैर्निषेवितम् ॥

siktasaṁmr̥ṣṭapanthānaṁ puṣpaprakaraśobhitam । candanasya rasaiḥ śītaiḥ puṇyagandhair niṣevitam ॥

दह्यतागुरुणा चैव देशे देशे सुगन्धिना । सुसंमृष्टजनाकीर्णं वणिग्भिरुपशोभितम् ॥

dahyatāguruṇā caiva deśe deśe sugandhinā । susaṁmr̥ṣṭajanākīrṇaṁ vaṇigbhir upaśobhitam ॥

प्रतिपेदे महाबाहुः सह रामेण केशवः । वृष्ण्यन्धकमहाभोजैः संवृतः पुरुषोत्तमः ॥

pratipede mahābāhuḥ saha rāmeṇa keśavaḥ । vr̥ṣṇyandhakamahābhojaiḥ saṁvr̥taḥ puruṣottamaḥ ॥

संपूज्यमानः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च सहस्रशः । विवेश भवनं राज्ञः पुरंदरगृहोपमम् ॥

saṁpūjyamānaḥ pauraiś ca brāhmaṇaiś ca sahasraśaḥ । viveśa bhavanaṁ rājñaḥ puraṁdaragr̥hopamam ॥

युधिष्ठिरस्तु रामेण समागच्छद्यथाविधि । मूर्ध्नि केशवमाघ्राय पर्यष्वजत बाहुना ॥

yudhiṣṭhiras tu rāmeṇa samāgacchad yathāvidhi । mūrdhni keśavam āghrāya paryaṣvajata bāhunā ॥

तं प्रीयमाणं कृष्णस्तु विनयेनाभ्यपूजयत् । भीमं च पुरुषव्याघ्रं विधिवत्प्रत्यपूजयत् ॥

taṁ prīyamāṇaṁ kr̥ṣṇas tu vinayenābhyapūjayat । bhīmaṁ ca puruṣavyāghraṁ vidhivat pratyapūjayat ॥

तांश्च वृष्ण्यन्धकश्रेष्ठान्धर्मराजो युधिष्ठिरः । प्रतिजग्राह सत्कारैर्यथाविधि यथोपगम् ॥

tāṁś ca vr̥ṣṇyandhakaśreṣṭhān dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । pratijagrāha satkārair yathāvidhi yathopagam ॥

गुरुवत्पूजयामास कांश्चित्कांश्चिद्वयस्यवत् । कांश्चिदभ्यवदत्प्रेम्णा कैश्चिदप्यभिवादितः ॥

guruvat pūjayām āsa kāṁś cit kāṁś cid vayasyavat । kāṁś cid abhyavadat premṇā kaiś cid apy abhivāditaḥ ॥

ततो ददौ वासुदेवो जन्यार्थे धनमुत्तमम् । हरणं वै सुभद्राया ज्ञातिदेयं महायशाः ॥

tato dadau vāsudevo janyārthe dhanam uttamam । haraṇaṁ vai subhadrāyā jñātideyaṁ mahāyaśāḥ ॥

रथानां काञ्चनाङ्गानां किङ्किणीजालमालिनाम् । चतुर्युजामुपेतानां सूतैः कुशलसंमतैः । सहस्रं प्रददौ कृष्णो गवामयुतमेव च ॥

rathānāṁ kāñcanāṅgānāṁ kiṅkiṇījālamālinām । caturyujām upetānāṁ sūtaiḥ kuśalasaṁmataiḥ । sahasraṁ pradadau kr̥ṣṇo gavām ayutam eva ca ॥

श्रीमान्माथुरदेश्यानां दोग्ध्रीणां पुण्यवर्चसाम् । वडवानां च शुभ्राणां चन्द्रांशुसमवर्चसाम् । ददौ जनार्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषणम् ॥

śrīmān māthuradeśyānāṁ dogdhrīṇāṁ puṇyavarcasām । vaḍavānāṁ ca śubhrāṇāṁ candrāṁśusamavarcasām । dadau janārdanaḥ prītyā sahasraṁ hemabhūṣaṇam ॥

तथैवाश्वतरीणां च दान्तानां वातरंहसाम् । शतान्यञ्जनकेशीनां श्वेतानां पञ्च पञ्च च ॥

tathaivāśvatarīṇāṁ ca dāntānāṁ vātaraṁhasām । śatāny añjanakeśīnāṁ śvetānāṁ pañca pañca ca ॥

स्नापनोत्सादने चैव सुयुक्तं वयसान्वितम् । स्त्रीणां सहस्रं गौरीणां सुवेषाणां सुवर्चसाम् ॥

snāpanotsādane caiva suyuktaṁ vayasānvitam । strīṇāṁ sahasraṁ gaurīṇāṁ suveṣāṇāṁ suvarcasām ॥

सुवर्णशतकण्ठीनामरोगाणां सुवाससाम् । परिचर्यासु दक्षाणां प्रददौ पुष्करेक्षणः ॥

suvarṇaśatakaṇṭhīnām arogāṇāṁ suvāsasām । paricaryāsu dakṣāṇāṁ pradadau puṣkarekṣaṇaḥ ॥

कृताकृतस्य मुख्यस्य कनकस्याग्निवर्चसः । मनुष्यभारान्दाशार्हो ददौ दश जनार्दनः ॥

kr̥tākr̥tasya mukhyasya kanakasyāgnivarcasaḥ । manuṣyabhārān dāśārho dadau daśa janārdanaḥ ॥

गजानां तु प्रभिन्नानां त्रिधा प्रस्रवतां मदम् । गिरिकूटनिकाशानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥

gajānāṁ tu prabhinnānāṁ tridhā prasravatāṁ madam । girikūṭanikāśānāṁ samareṣv anivartinām ॥

कॢप्तानां पटुघण्टानां वराणां हेममालिनाम् । हस्त्यारोहैरुपेतानां सहस्रं साहसप्रियः ॥

kl̥ptānāṁ paṭughaṇṭānāṁ varāṇāṁ hemamālinām । hastyārohair upetānāṁ sahasraṁ sāhasapriyaḥ ॥

रामः पादग्राहणिकं ददौ पार्थाय लाङ्गली । प्रीयमाणो हलधरः संबन्धप्रीतिमावहन् ॥

rāmaḥ pādagrāhaṇikaṁ dadau pārthāya lāṅgalī । prīyamāṇo haladharaḥ saṁbandhaprītim āvahan ॥

स महाधनरत्नौघो वस्त्रकम्बलफेनवान् । महागजमहाग्राहः पताकाशैवलाकुलः ॥

sa mahādhanaratnaugho vastrakambalaphenavān । mahāgajamahāgrāhaḥ patākāśaivalākulaḥ ॥

पाण्डुसागरमाविद्धः प्रविवेश महानदः । पूर्णमापूरयंस्तेषां द्विषच्छोकावहोऽभवत् ॥

pāṇḍusāgaram āviddhaḥ praviveśa mahānadaḥ । pūrṇam āpūrayaṁs teṣāṁ dviṣac chokāvaho ’bhavat ॥

प्रतिजग्राह तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः । पूजयामास तांश्चैव वृष्ण्यन्धकमहारथान् ॥

pratijagrāha tat sarvaṁ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । pūjayām āsa tāṁś caiva vr̥ṣṇyandhakamahārathān ॥

ते समेता महात्मानः कुरुवृष्ण्यन्धकोत्तमाः । विजह्रुरमरावासे नराः सुकृतिनो यथा ॥

te sametā mahātmānaḥ kuruvr̥ṣṇyandhakottamāḥ । vijahrur amarāvāse narāḥ sukr̥tino yathā ॥

तत्र तत्र महापानैरुत्कृष्टतलनादितैः । यथायोगं यथाप्रीति विजह्रुः कुरुवृष्णयः ॥

tatra tatra mahāpānair utkr̥ṣṭatalanāditaiḥ । yathāyogaṁ yathāprīti vijahruḥ kuruvr̥ṣṇayaḥ ॥

एवमुत्तमवीर्यास्ते विहृत्य दिवसान्बहून् । पूजिताः कुरुभिर्जग्मुः पुनर्द्वारवतीं पुरीम् ॥

evam uttamavīryās te vihr̥tya divasān bahūn । pūjitāḥ kurubhir jagmuḥ punar dvāravatīṁ purīm ॥

रामं पुरस्कृत्य ययुर्वृष्ण्यन्धकमहारथाः । रत्नान्यादाय शुभ्राणि दत्तानि कुरुसत्तमैः ॥

rāmaṁ puraskr̥tya yayur vr̥ṣṇyandhakamahārathāḥ । ratnāny ādāya śubhrāṇi dattāni kurusattamaiḥ ॥

वासुदेवस्तु पार्थेन तत्रैव सह भारत । उवास नगरे रम्ये शक्रप्रस्थे महामनाः । व्यचरद्यमुनाकूले पार्थेन सह भारत ॥

vāsudevas tu pārthena tatraiva saha bhārata । uvāsa nagare ramye śakraprasthe mahāmanāḥ । vyacarad yamunākūle pārthena saha bhārata ॥

ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसा । जयन्तमिव पौलोमी द्युतिमन्तमजीजनत् ॥

tataḥ subhadrā saubhadraṁ keśavasya priyā svasā । jayantam iva paulomī dyutimantam ajījanat ॥

दीर्घबाहुं महासत्त्वमृषभाक्षमरिंदमम् । सुभद्रा सुषुवे वीरमभिमन्युं नरर्षभम् ॥

dīrghabāhuṁ mahāsattvam r̥ṣabhākṣam ariṁdamam । subhadrā suṣuve vīram abhimanyuṁ nararṣabham ॥

अभीश्च मन्युमांश्चैव ततस्तमरिमर्दनम् । अभिमन्युमिति प्राहुरार्जुनिं पुरुषर्षभम् ॥

abhīś ca manyumāṁś caiva tatas tam arimardanam । abhimanyum iti prāhur ārjuniṁ puruṣarṣabham ॥

स सात्वत्यामतिरथः संबभूव धनंजयात् । मखे निर्मथ्यमानाद्वा शमीगर्भाद्धुताशनः ॥

sa sātvatyām atirathaḥ saṁbabhūva dhanaṁjayāt । makhe nirmathyamānād vā śamīgarbhād dhutāśanaḥ ॥

यस्मिञ्जाते महाबाहुः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अयुतं गा द्विजातिभ्यः प्रादान्निष्कांश्च तावतः ॥

yasmiñ jāte mahābāhuḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । ayutaṁ gā dvijātibhyaḥ prādān niṣkāṁś ca tāvataḥ ॥

दयितो वासुदेवस्य बाल्यात्प्रभृति चाभवत् । पितॄणां चैव सर्वेषां प्रजानामिव चन्द्रमाः ॥

dayito vāsudevasya bālyāt prabhr̥ti cābhavat । pitr̥̄ṇāṁ caiva sarveṣāṁ prajānām iva candramāḥ ॥

जन्मप्रभृति कृष्णश्च चक्रे तस्य क्रियाः शुभाः । स चापि ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥

janmaprabhr̥ti kr̥ṣṇaś ca cakre tasya kriyāḥ śubhāḥ । sa cāpi vavr̥dhe bālaḥ śuklapakṣe yathā śaśī ॥

चतुष्पादं दशविधं धनुर्वेदमरिंदमः । अर्जुनाद्वेद वेदज्ञात्सकलं दिव्यमानुषम् ॥

catuṣpādaṁ daśavidhaṁ dhanurvedam ariṁdamaḥ । arjunād veda vedajñāt sakalaṁ divyamānuṣam ॥

विज्ञानेष्वपि चास्त्राणां सौष्ठवे च महाबलः । क्रियास्वपि च सर्वासु विशेषानभ्यशिक्षयत् ॥

vijñāneṣv api cāstrāṇāṁ sauṣṭhave ca mahābalaḥ । kriyāsv api ca sarvāsu viśeṣān abhyaśikṣayat ॥

आगमे च प्रयोगे च चक्रे तुल्यमिवात्मनः । तुतोष पुत्रं सौभद्रं प्रेक्षमाणो धनंजयः ॥

āgame ca prayoge ca cakre tulyam ivātmanaḥ । tutoṣa putraṁ saubhadraṁ prekṣamāṇo dhanaṁjayaḥ ॥

सर्वसंहननोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् । दुर्धर्षमृषभस्कन्धं व्यात्ताननमिवोरगम् ॥

sarvasaṁhananopetaṁ sarvalakṣaṇalakṣitam । durdharṣam r̥ṣabhaskandhaṁ vyāttānanam ivoragam ॥

सिंहदर्पं महेष्वासं मत्तमातङ्गविक्रमम् । मेघदुन्दुभिनिर्घोषं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ॥

siṁhadarpaṁ maheṣvāsaṁ mattamātaṅgavikramam । meghadundubhinirghoṣaṁ pūrṇacandranibhānanam ॥

कृष्णस्य सदृशं शौर्ये वीर्ये रूपे तथाकृतौ । ददर्श पुत्रं बीभत्सुर्मघवानिव तं यथा ॥

kr̥ṣṇasya sadr̥śaṁ śaurye vīrye rūpe tathākr̥tau । dadarśa putraṁ bībhatsur maghavān iva taṁ yathā ॥

पाञ्चाल्यपि च पञ्चभ्यः पतिभ्यः शुभलक्षणा । लेभे पञ्च सुतान्वीराञ्शुभान्पञ्चाचलानिव ॥

pāñcāly api ca pañcabhyaḥ patibhyaḥ śubhalakṣaṇā । lebhe pañca sutān vīrāñ śubhān pañcācalān iva ॥

युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यं सुतसोमं वृकोदरात् । अर्जुनाच्छ्रुतकर्माणं शतानीकं च नाकुलिम् ॥

yudhiṣṭhirāt prativindhyaṁ sutasomaṁ vr̥kodarāt । arjunāc chrutakarmāṇaṁ śatānīkaṁ ca nākulim ॥

सहदेवाच्छ्रुतसेनमेतान्पञ्च महारथान् । पाञ्चाली सुषुवे वीरानादित्यानदितिर्यथा ॥

sahadevāc chrutasenam etān pañca mahārathān । pāñcālī suṣuve vīrān ādityān aditir yathā ॥

शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यं तमूचुर्विप्रा युधिष्ठिरम् । परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भवत्वयम् ॥

śāstrataḥ prativindhyaṁ tam ūcur viprā yudhiṣṭhiram । parapraharaṇajñāne prativindhyo bhavatv ayam ॥

सुते सोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम् । सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतः ॥

sute somasahasre tu somārkasamatejasam । sutasomaṁ maheṣvāsaṁ suṣuve bhīmasenataḥ ॥

श्रुतं कर्म महत्कृत्वा निवृत्तेन किरीटिना । जातः पुत्रस्तवेत्येवं श्रुतकर्मा ततोऽभवत् ॥

śrutaṁ karma mahat kr̥tvā nivr̥ttena kirīṭinā । jātaḥ putras tavety evaṁ śrutakarmā tato ’bhavat ॥

शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यः कुरुनन्दनः । चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम् ॥

śatānīkasya rājarṣeḥ kauravyaḥ kurunandanaḥ । cakre putraṁ sanāmānaṁ nakulaḥ kīrtivardhanam ॥

ततस्त्वजीजनत्कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवते । सहदेवात्सुतं तस्माच्छ्रुतसेनेति तं विदुः ॥

tatas tv ajījanat kr̥ṣṇā nakṣatre vahnidaivate । sahadevāt sutaṁ tasmāc chrutaseneti taṁ viduḥ ॥

एकवर्षान्तरास्त्वेव द्रौपदेया यशस्विनः । अन्वजायन्त राजेन्द्र परस्परहिते रताः ॥

ekavarṣāntarās tv eva draupadeyā yaśasvinaḥ । anvajāyanta rājendra parasparahite ratāḥ ॥

जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च । चकार विधिवद्धौम्यस्तेषां भरतसत्तम ॥

jātakarmāṇy ānupūrvyāc cūḍopanayanāni ca । cakāra vidhivad dhaumyas teṣāṁ bharatasattama ॥

कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रताः । जगृहुः सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद्दिव्यमानुषम् ॥

kr̥tvā ca vedādhyayanaṁ tataḥ sucaritavratāḥ । jagr̥huḥ sarvam iṣvastram arjunād divyamānuṣam ॥

देवगर्भोपमैः पुत्रैर्व्यूढोरस्कैर्महाबलैः । अन्विता राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन् ॥

devagarbhopamaiḥ putrair vyūḍhoraskair mahābalaiḥ । anvitā rājaśārdūla pāṇḍavā mudam āpnuvan ॥