Adhyāya 206

वैशंपायन उवाच । तं प्रयान्तं महाबाहुं कौरवाणां यशस्करम् । अनुजग्मुर्महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । taṁ prayāntaṁ mahābāhuṁ kauravāṇāṁ yaśaskaram । anujagmur mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ ॥

वेदवेदाङ्गविद्वांसस्तथैवाध्यात्मचिन्तकाः । चौक्षाश्च भगवद्भक्ताः सूताः पौराणिकाश्च ये ॥

vedavedāṅgavidvāṁsas tathaivādhyātmacintakāḥ । caukṣāś ca bhagavadbhaktāḥ sūtāḥ paurāṇikāś ca ye ॥

कथकाश्चापरे राजञ्श्रमणाश्च वनौकसः । दिव्याख्यानानि ये चापि पठन्ति मधुरं द्विजाः ॥

kathakāś cāpare rājañ śramaṇāś ca vanaukasaḥ । divyākhyānāni ye cāpi paṭhanti madhuraṁ dvijāḥ ॥

एतैश्चान्यैश्च बहुभिः सहायैः पाण्डुनन्दनः । वृतः श्लक्ष्णकथैः प्रायान्मरुद्भिरिव वासवः ॥

etaiś cānyaiś ca bahubhiḥ sahāyaiḥ pāṇḍunandanaḥ । vr̥taḥ ślakṣṇakathaiḥ prāyān marudbhir iva vāsavaḥ ॥

रमणीयानि चित्राणि वनानि च सरांसि च । सरितः सागरांश्चैव देशानपि च भारत ॥

ramaṇīyāni citrāṇi vanāni ca sarāṁsi ca । saritaḥ sāgarāṁś caiva deśān api ca bhārata ॥

पुण्यानि चैव तीर्थानि ददर्श भरतर्षभ । स गङ्गाद्वारमासाद्य निवेशमकरोत्प्रभुः ॥

puṇyāni caiva tīrthāni dadarśa bharatarṣabha । sa gaṅgādvāram āsādya niveśam akarot prabhuḥ ॥

तत्र तस्याद्भुतं कर्म शृणु मे जनमेजय । कृतवान्यद्विशुद्धात्मा पाण्डूनां प्रवरो रथी ॥

tatra tasyādbhutaṁ karma śr̥ṇu me janamejaya । kr̥tavān yad viśuddhātmā pāṇḍūnāṁ pravaro rathī ॥

निविष्टे तत्र कौन्तेये ब्राह्मणेषु च भारत । अग्निहोत्राणि विप्रास्ते प्रादुश्चक्रुरनेकशः ॥

niviṣṭe tatra kaunteye brāhmaṇeṣu ca bhārata । agnihotrāṇi viprās te prāduścakrur anekaśaḥ ॥

तेषु प्रबोध्यमानेषु ज्वलितेषु हुतेषु च । कृतपुष्पोपहारेषु तीरान्तरगतेषु च ॥

teṣu prabodhyamāneṣu jvaliteṣu huteṣu ca । kr̥tapuṣpopahāreṣu tīrāntaragateṣu ca ॥

कृताभिषेकैर्विद्वद्भिर्नियतैः सत्पथि स्थितैः । शुशुभेऽतीव तद्राजन्गङ्गाद्वारं महात्मभिः ॥

kr̥tābhiṣekair vidvadbhir niyataiḥ satpathi sthitaiḥ । śuśubhe ’tīva tad rājan gaṅgādvāraṁ mahātmabhiḥ ॥

तथा पर्याकुले तस्मिन्निवेशे पाण्डुनन्दनः । अभिषेकाय कौन्तेयो गङ्गामवततार ह ॥

tathā paryākule tasmin niveśe pāṇḍunandanaḥ । abhiṣekāya kaunteyo gaṅgām avatatāra ha ॥

तत्राभिषेकं कृत्वा स तर्पयित्वा पितामहान् । उत्तितीर्षुर्जलाद्राजन्नग्निकार्यचिकीर्षया ॥

tatrābhiṣekaṁ kr̥tvā sa tarpayitvā pitāmahān । uttitīrṣur jalād rājann agnikāryacikīrṣayā ॥

अपकृष्टो महाबाहुर्नागराजस्य कन्यया । अन्तर्जले महाराज उलूप्या कामयानया ॥

apakr̥ṣṭo mahābāhur nāgarājasya kanyayā । antarjale mahārāja ulūpyā kāmayānayā ॥

ददर्श पाण्डवस्तत्र पावकं सुसमाहितम् । कौरव्यस्याथ नागस्य भवने परमार्चिते ॥

dadarśa pāṇḍavas tatra pāvakaṁ susamāhitam । kauravyasyātha nāgasya bhavane paramārcite ॥

तत्राग्निकार्यं कृतवान्कुन्तीपुत्रो धनंजयः । अशङ्कमानेन हुतस्तेनातुष्यद्धुताशनः ॥

tatrāgnikāryaṁ kr̥tavān kuntīputro dhanaṁjayaḥ । aśaṅkamānena hutas tenātuṣyad dhutāśanaḥ ॥

अग्निकार्यं स कृत्वा तु नागराजसुतां तदा । प्रहसन्निव कौन्तेय इदं वचनमब्रवीत् ॥

agnikāryaṁ sa kr̥tvā tu nāgarājasutāṁ tadā । prahasann iva kaunteya idaṁ vacanam abravīt ॥

किमिदं साहसं भीरु कृतवत्यसि भामिनि । कश्चायं सुभगो देशः का च त्वं कस्य चात्मजा ॥

kim idaṁ sāhasaṁ bhīru kr̥tavaty asi bhāmini । kaś cāyaṁ subhago deśaḥ kā ca tvaṁ kasya cātmajā ॥

उलूप्युवाच । ऐरावतकुले जातः कौरव्यो नाम पन्नगः । तस्यास्मि दुहिता पार्थ उलूपी नाम पन्नगी ॥

ulūpy uvāca । airāvatakule jātaḥ kauravyo nāma pannagaḥ । tasyāsmi duhitā pārtha ulūpī nāma pannagī ॥

साहं त्वामभिषेकार्थमवतीर्णं समुद्रगाम् । दृष्टवत्येव कौन्तेय कन्दर्पेणास्मि मूर्च्छिता ॥

sāhaṁ tvām abhiṣekārtham avatīrṇaṁ samudragām । dr̥ṣṭavaty eva kaunteya kandarpeṇāsmi mūrcchitā ॥

तां मामनङ्गमथितां त्वत्कृते कुरुनन्दन । अनन्यां नन्दयस्वाद्य प्रदानेनात्मनो रहः ॥

tāṁ mām anaṅgamathitāṁ tvatkr̥te kurunandana । ananyāṁ nandayasvādya pradānenātmano rahaḥ ॥

अर्जुन उवाच । ब्रह्मचर्यमिदं भद्रे मम द्वादशवार्षिकम् । धर्मराजेन चादिष्टं नाहमस्मि स्वयंवशः ॥

arjuna uvāca । brahmacaryam idaṁ bhadre mama dvādaśavārṣikam । dharmarājena cādiṣṭaṁ nāham asmi svayaṁvaśaḥ ॥

तव चापि प्रियं कर्तुमिच्छामि जलचारिणि । अनृतं नोक्तपूर्वं च मया किंचन कर्हिचित् ॥

tava cāpi priyaṁ kartum icchāmi jalacāriṇi । anr̥taṁ noktapūrvaṁ ca mayā kiṁ cana karhi cit ॥

कथं च नानृतं तत्स्यात्तव चापि प्रियं भवेत् । न च पीड्येत मे धर्मस्तथा कुर्यां भुजंगमे ॥

kathaṁ ca nānr̥taṁ tat syāt tava cāpi priyaṁ bhavet । na ca pīḍyeta me dharmas tathā kuryāṁ bhujaṁgame ॥

उलूप्युवाच । जानाम्यहं पाण्डवेय यथा चरसि मेदिनीम् । यथा च ते ब्रह्मचर्यमिदमादिष्टवान्गुरुः ॥

ulūpy uvāca । jānāmy ahaṁ pāṇḍaveya yathā carasi medinīm । yathā ca te brahmacaryam idam ādiṣṭavān guruḥ ॥

परस्परं वर्तमानान्द्रुपदस्यात्मजां प्रति । यो नोऽनुप्रविशेन्मोहात्स नो द्वादशवार्षिकम् । वने चरेद्ब्रह्मचर्यमिति वः समयः कृतः ॥

parasparaṁ vartamānān drupadasyātmajāṁ prati । yo no ’nupraviśen mohāt sa no dvādaśavārṣikam । vane cared brahmacaryam iti vaḥ samayaḥ kr̥taḥ ॥

तदिदं द्रौपदीहेतोरन्योन्यस्य प्रवासनम् । कृतं वस्तत्र धर्मार्थमत्र धर्मो न दुष्यति ॥

tad idaṁ draupadīhetor anyonyasya pravāsanam । kr̥taṁ vas tatra dharmārtham atra dharmo na duṣyati ॥

परित्राणं च कर्तव्यमार्तानां पृथुलोचन । कृत्वा मम परित्राणं तव धर्मो न लुप्यते ॥

paritrāṇaṁ ca kartavyam ārtānāṁ pr̥thulocana । kr̥tvā mama paritrāṇaṁ tava dharmo na lupyate ॥

यदि वाप्यस्य धर्मस्य सूक्ष्मोऽपि स्याद्व्यतिक्रमः । स च ते धर्म एव स्याद्दत्त्वा प्राणान्ममार्जुन ॥

yadi vāpy asya dharmasya sūkṣmo ’pi syād vyatikramaḥ । sa ca te dharma eva syād dattvā prāṇān mamārjuna ॥

भक्तां भजस्व मां पार्थ सतामेतन्मतं प्रभो । न करिष्यसि चेदेवं मृतां मामुपधारय ॥

bhaktāṁ bhajasva māṁ pārtha satām etan mataṁ prabho । na kariṣyasi ced evaṁ mr̥tāṁ mām upadhāraya ॥

प्राणदानान्महाबाहो चर धर्ममनुत्तमम् । शरणं च प्रपन्नास्मि त्वामद्य पुरुषोत्तम ॥

prāṇadānān mahābāho cara dharmam anuttamam । śaraṇaṁ ca prapannāsmi tvām adya puruṣottama ॥

दीनाननाथान्कौन्तेय परिरक्षसि नित्यशः । साहं शरणमभ्येमि रोरवीमि च दुःखिता ॥

dīnān anāthān kaunteya parirakṣasi nityaśaḥ । sāhaṁ śaraṇam abhyemi roravīmi ca duḥkhitā ॥

याचे त्वामभिकामाहं तस्मात्कुरु मम प्रियम् । स त्वमात्मप्रदानेन सकामां कर्तुमर्हसि ॥

yāce tvām abhikāmāhaṁ tasmāt kuru mama priyam । sa tvam ātmapradānena sakāmāṁ kartum arhasi ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पन्नगेश्वरकन्यया । कृतवांस्तत्तथा सर्वं धर्ममुद्दिश्य कारणम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu kaunteyaḥ pannageśvarakanyayā । kr̥tavāṁs tat tathā sarvaṁ dharmam uddiśya kāraṇam ॥

स नागभवने रात्रिं तामुषित्वा प्रतापवान् । उदितेऽभ्युत्थितः सूर्ये कौरव्यस्य निवेशनात् ॥

sa nāgabhavane rātriṁ tām uṣitvā pratāpavān । udite ’bhyutthitaḥ sūrye kauravyasya niveśanāt ॥