सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातममृतं मथितं यथा । यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ॥
sūta uvāca । etat te sarvam ākhyātam amr̥taṁ mathitaṁ yathā । yatra so ’śvaḥ samutpannaḥ śrīmān atulavikramaḥ ॥
Who speaks here सूत sūta
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §19–21 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातममृतं मथितं यथा । यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ॥
sūta uvāca । etat te sarvam ākhyātam amr̥taṁ mathitaṁ yathā । yatra so ’śvaḥ samutpannaḥ śrīmān atulavikramaḥ ॥
यं निशाम्य तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत् । उच्चैःश्रवा नु किंवर्णो भद्रे जानीहि माचिरम् ॥
yaṁ niśāmya tadā kadrūr vinatām idam abravīt । uccaiḥśravā nu kiṁvarṇo bhadre jānīhi māciram ॥
विनतोवाच । श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे । ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततोऽत्र विपणावहे ॥
vinatovāca । śveta evāśvarājo ’yaṁ kiṁ vā tvaṁ manyase śubhe । brūhi varṇaṁ tvam apy asya tato ’tra vipaṇāvahe ॥
कद्रूरुवाच । कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते । एहि सार्धं मया दीव्य दासीभावाय भामिनि ॥
kadrūr uvāca । kr̥ṣṇavālam ahaṁ manye hayam enaṁ śucismite । ehi sārdhaṁ mayā dīvya dāsībhāvāya bhāmini ॥
सूत उवाच । एवं ते समयं कृत्वा दासीभावाय वै मिथः । जग्मतुः स्वगृहानेव श्वो द्रक्ष्याव इति स्म ह ॥
sūta uvāca । evaṁ te samayaṁ kr̥tvā dāsībhāvāya vai mithaḥ । jagmatuḥ svagr̥hān eva śvo drakṣyāva iti sma ha ॥
ततः पुत्रसहस्रं तु कद्रूर्जिह्मं चिकीर्षती । आज्ञापयामास तदा वाला भूत्वाञ्जनप्रभाः ॥
tataḥ putrasahasraṁ tu kadrūr jihmaṁ cikīrṣatī । ājñāpayām āsa tadā vālā bhūtvāñjanaprabhāḥ ॥
आविशध्वं हयं क्षिप्रं दासी न स्यामहं यथा । तद्वाक्यं नान्वपद्यन्त ताञ्शशाप भुजंगमान् ॥
āviśadhvaṁ hayaṁ kṣipraṁ dāsī na syām ahaṁ yathā । tad vākyaṁ nānvapadyanta tāñ śaśāpa bhujaṁgamān ॥
सर्पसत्रे वर्तमाने पावको वः प्रधक्ष्यति । जनमेजयस्य राजर्षेः पाण्डवेयस्य धीमतः ॥
sarpasatre vartamāne pāvako vaḥ pradhakṣyati । janamejayasya rājarṣeḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ ॥
शापमेनं तु शुश्राव स्वयमेव पितामहः । अतिक्रूरं समुद्दिष्टं कद्र्वा दैवादतीव हि ॥
śāpam enaṁ tu śuśrāva svayam eva pitāmahaḥ । atikrūraṁ samuddiṣṭaṁ kadrvā daivād atīva hi ॥
सार्धं देवगणैः सर्वैर्वाचं तामन्वमोदत । बहुत्वं प्रेक्ष्य सर्पाणां प्रजानां हितकाम्यया ॥
sārdhaṁ devagaṇaiḥ sarvair vācaṁ tām anvamodata । bahutvaṁ prekṣya sarpāṇāṁ prajānāṁ hitakāmyayā ॥
तिग्मवीर्यविषा ह्येते दन्दशूका महाबलाः । तेषां तीक्ष्णविषत्वाद्धि प्रजानां च हिताय वै । प्रादाद्विषहणीं विद्यां काश्यपाय महात्मने ॥
tigmavīryaviṣā hy ete dandaśūkā mahābalāḥ । teṣāṁ tīkṣṇaviṣatvād dhi prajānāṁ ca hitāya vai । prādād viṣahaṇīṁ vidyāṁ kāśyapāya mahātmane ॥