Adhyāya 170

ब्राह्मण्युवाच । नाहं गृह्णामि वस्तात दृष्टीर्नास्ति रुषान्विता । अयं तु भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः ॥

brāhmaṇy uvāca । nāhaṁ gr̥hṇāmi vas tāta dr̥ṣṭīr nāsti ruṣānvitā । ayaṁ tu bhārgavo nūnam ūrujaḥ kupito ’dya vaḥ ॥

तेन चक्षूंषि वस्तात नूनं कोपान्महात्मना । स्मरता निहतान्बन्धूनादत्तानि न संशयः ॥

tena cakṣūṁṣi vas tāta nūnaṁ kopān mahātmanā । smaratā nihatān bandhūn ādattāni na saṁśayaḥ ॥

गर्भानपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः । तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः ॥

garbhān api yadā yūyaṁ bhr̥gūṇāṁ ghnata putrakāḥ । tadāyam ūruṇā garbho mayā varṣaśataṁ dhr̥taḥ ॥

षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव हि । विवेश भृगुवंशस्य भूयः प्रियचिकीर्षया ॥

ṣaḍaṅgaś cākhilo veda imaṁ garbhastham eva hi । viveśa bhr̥guvaṁśasya bhūyaḥ priyacikīrṣayā ॥

सोऽयं पितृवधान्नूनं क्रोधाद्वो हन्तुमिच्छति । तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः ॥

so ’yaṁ pitr̥vadhān nūnaṁ krodhād vo hantum icchati । tejasā yasya divyena cakṣūṁṣi muṣitāni vaḥ ॥

तमिमं तात याचध्वमौर्वं मम सुतोत्तमम् । अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीर्विमोक्ष्यति ॥

tam imaṁ tāta yācadhvam aurvaṁ mama sutottamam । ayaṁ vaḥ praṇipātena tuṣṭo dr̥ṣṭīr vimokṣyati ॥

गन्धर्व उवाच । एवमुक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तमूरुजम् । ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार सः ॥

gandharva uvāca । evam uktās tataḥ sarve rājānas te tam ūrujam । ūcuḥ prasīdeti tadā prasādaṁ ca cakāra saḥ ॥

अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः । स और्व इति विप्रर्षिरूरुं भित्त्वा व्यजायत ॥

anenaiva ca vikhyāto nāmnā lokeṣu sattamaḥ । sa aurva iti viprarṣir ūruṁ bhittvā vyajāyata ॥

चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः । भार्गवस्तु मुनिर्मेने सर्वलोकपराभवम् ॥

cakṣūṁṣi pratilabhyātha pratijagmus tato nr̥pāḥ । bhārgavas tu munir mene sarvalokaparābhavam ॥

स चक्रे तात लोकानां विनाशाय महामनाः । सर्वेषामेव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणमात्मनः ॥

sa cakre tāta lokānāṁ vināśāya mahāmanāḥ । sarveṣām eva kārtsnyena manaḥ pravaṇam ātmanaḥ ॥

इच्छन्नपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुसत्तमः । सर्वलोकविनाशाय तपसा महतैधितः ॥

icchann apacitiṁ kartuṁ bhr̥gūṇāṁ bhr̥gusattamaḥ । sarvalokavināśāya tapasā mahataidhitaḥ ॥

तापयामास लोकान्स सदेवासुरमानुषान् । तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन्पितामहान् ॥

tāpayām āsa lokān sa sadevāsuramānuṣān । tapasogreṇa mahatā nandayiṣyan pitāmahān ॥

ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय भृगुसत्तमम् । पितृलोकादुपागम्य सर्व ऊचुरिदं वचः ॥

tatas taṁ pitaras tāta vijñāya bhr̥gusattamam । pitr̥lokād upāgamya sarva ūcur idaṁ vacaḥ ॥

और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक । प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधमात्मनः ॥

aurva dr̥ṣṭaḥ prabhāvas te tapasograsya putraka । prasādaṁ kuru lokānāṁ niyaccha krodham ātmanaḥ ॥

नानीशैर्हि तदा तात भृगुभिर्भावितात्मभिः । वधोऽभ्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम् ॥

nānīśair hi tadā tāta bhr̥gubhir bhāvitātmabhiḥ । vadho ’bhyupekṣitaḥ sarvaiḥ kṣatriyāṇāṁ vihiṁsatām ॥

आयुषा हि प्रकृष्टेन यदा नः खेद आविशत् । तदास्माभिर्वधस्तात क्षत्रियैरीप्सितः स्वयम् ॥

āyuṣā hi prakr̥ṣṭena yadā naḥ kheda āviśat । tadāsmābhir vadhas tāta kṣatriyair īpsitaḥ svayam ॥

निखातं तद्धि वै वित्तं केनचिद्भृगुवेश्मनि । वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान्कोपयिष्णुभिः । किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजर्षभ ॥

nikhātaṁ tad dhi vai vittaṁ kena cid bhr̥guveśmani । vairāyaiva tadā nyastaṁ kṣatriyān kopayiṣṇubhiḥ । kiṁ hi vittena naḥ kāryaṁ svargepsūnāṁ dvijarṣabha ॥

यदा तु मृत्युरादातुं न नः शक्नोति सर्वशः । तदास्माभिरयं दृष्ट उपायस्तात संमतः ॥

yadā tu mr̥tyur ādātuṁ na naḥ śaknoti sarvaśaḥ । tadāsmābhir ayaṁ dr̥ṣṭa upāyas tāta saṁmataḥ ॥

आत्महा च पुमांस्तात न लोकाँल्लभते शुभान् । ततोऽस्माभिः समीक्ष्यैवं नात्मनात्मा विनाशितः ॥

ātmahā ca pumāṁs tāta na lokām̐l labhate śubhān । tato ’smābhiḥ samīkṣyaivaṁ nātmanātmā vināśitaḥ ॥

न चैतन्नः प्रियं तात यदिदं कर्तुमिच्छसि । नियच्छेदं मनः पापात्सर्वलोकपराभवात् ॥

na caitan naḥ priyaṁ tāta yad idaṁ kartum icchasi । niyacchedaṁ manaḥ pāpāt sarvalokaparābhavāt ॥

न हि नः क्षत्रियाः केचिन्न लोकाः सप्त पुत्रक । दूषयन्ति तपस्तेजः क्रोधमुत्पतितं जहि ॥

na hi naḥ kṣatriyāḥ ke cin na lokāḥ sapta putraka । dūṣayanti tapas tejaḥ krodham utpatitaṁ jahi ॥