162.1MBH-1-162-1
गन्धर्व उवाच । एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं जगामोर्ध्वमनिन्दिता । स तु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह ॥
gandharva uvāca । evam uktvā tatas tūrṇaṁ jagāmordhvam aninditā । sa tu rājā punar bhūmau tatraiva nipapāta ha ॥
Ādi Parva · Adhyaya 1.162
Adhyāya 162
अध्यायः 162
Who speaks here गन्धर्व gandharva
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §174–176 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
162.2MBH-1-162-2
अमात्यः सानुयात्रस्तु तं ददर्श महावने । क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् ॥
amātyaḥ sānuyātras tu taṁ dadarśa mahāvane । kṣitau nipatitaṁ kāle śakradhvajam ivocchritam ॥
162.3MBH-1-162-3
तं हि दृष्ट्वा महेष्वासं निरश्वं पतितं क्षितौ । बभूव सोऽस्य सचिवः संप्रदीप्त इवाग्निना ॥
taṁ hi dr̥ṣṭvā maheṣvāsaṁ niraśvaṁ patitaṁ kṣitau । babhūva so ’sya sacivaḥ saṁpradīpta ivāgninā ॥
162.4MBH-1-162-4
त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसंभ्रमः । तं समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् ॥
tvarayā copasaṁgamya snehād āgatasaṁbhramaḥ । taṁ samutthāpayām āsa nr̥patiṁ kāmamohitam ॥
162.5MBH-1-162-5
भूतलाद्भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम् । प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या दमेन च ॥
bhūtalād bhūmipāleśaṁ piteva patitaṁ sutam । prajñayā vayasā caiva vr̥ddhaḥ kīrtyā damena ca ॥
162.6MBH-1-162-6
अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वरः । उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम् । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्रं चास्तु तवानघ ॥
amātyas taṁ samutthāpya babhūva vigatajvaraḥ । uvāca cainaṁ kalyāṇyā vācā madhurayotthitam । mā bhair manujaśārdūla bhadraṁ cāstu tavānagha ॥
162.7MBH-1-162-7
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास तं नृपम् । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले ॥
kṣutpipāsāpariśrāntaṁ tarkayām āsa taṁ nr̥pam । patitaṁ pātanaṁ saṁkhye śātravāṇāṁ mahītale ॥
162.8MBH-1-162-8
वारिणाथ सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् । अस्पृशन्मुकुटं राज्ञः पुण्डरीकसुगन्धिना ॥
vāriṇātha suśītena śiras tasyābhyaṣecayat । aspr̥śan mukuṭaṁ rājñaḥ puṇḍarīkasugandhinā ॥
162.9MBH-1-162-9
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्बलं बलवान्नृपः । सर्वं विसर्जयामास तमेकं सचिवं विना ॥
tataḥ pratyāgataprāṇas tad balaṁ balavān nr̥paḥ । sarvaṁ visarjayām āsa tam ekaṁ sacivaṁ vinā ॥
162.10MBH-1-162-10
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्बलम् । स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्पुनरुपाविशत् ॥
tatas tasyājñayā rājño vipratasthe mahad balam । sa tu rājā giriprasthe tasmin punar upāviśat ॥
162.11MBH-1-162-11
ततस्तस्मिन्गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताञ्जलिः । आरिराधयिषुः सूर्यं तस्थावूर्ध्वभुजः क्षितौ ॥
tatas tasmin girivare śucir bhūtvā kr̥tāñjaliḥ । ārirādhayiṣuḥ sūryaṁ tasthāv ūrdhvabhujaḥ kṣitau ॥
162.12MBH-1-162-12
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् । पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृपः ॥
jagāma manasā caiva vasiṣṭham r̥ṣisattamam । purohitam amitraghnas tadā saṁvaraṇo nr̥paḥ ॥
162.13MBH-1-162-13
नक्तंदिनमथैकस्थे स्थिते तस्मिञ्जनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमेऽहनि ॥
naktaṁdinam athaikasthe sthite tasmiñ janādhipe । athājagāma viprarṣis tadā dvādaśame ’hani ॥
162.14MBH-1-162-14
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् । दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषिः ॥
sa viditvaiva nr̥patiṁ tapatyā hr̥tamānasam । divyena vidhinā jñātvā bhāvitātmā mahān r̥ṣiḥ ॥
162.15MBH-1-162-15
तथा तु नियतात्मानं स तं नृपतिसत्तमम् । आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया ॥
tathā tu niyatātmānaṁ sa taṁ nr̥patisattamam । ābabhāṣe sa dharmātmā tasyaivārthacikīrṣayā ॥
162.16MBH-1-162-16
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषिः । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्टुं भास्करं भास्करद्युतिः ॥
sa tasya manujendrasya paśyato bhagavān r̥ṣiḥ । ūrdhvam ācakrame draṣṭuṁ bhāskaraṁ bhāskaradyutiḥ ॥
162.17MBH-1-162-17
सहस्रांशुं ततो विप्रः कृताञ्जलिरुपस्थितः । वसिष्ठोऽहमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत् ॥
sahasrāṁśuṁ tato vipraḥ kr̥tāñjalir upasthitaḥ । vasiṣṭho ’ham iti prītyā sa cātmānaṁ nyavedayat ॥
162.18MBH-1-162-18
तमुवाच महातेजा विवस्वान्मुनिसत्तमम् । महर्षे स्वागतं तेऽस्तु कथयस्व यथेच्छसि ॥
tam uvāca mahātejā vivasvān munisattamam । maharṣe svāgataṁ te ’stu kathayasva yathecchasi ॥