Adhyāya 159

अर्जुन उवाच । कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः । यान्तो ब्रह्मविदः सन्तः सर्वे रात्रावरिंदम ॥

arjuna uvāca । kāraṇaṁ brūhi gandharva kiṁ tad yena sma dharṣitāḥ । yānto brahmavidaḥ santaḥ sarve rātrāv ariṁdama ॥

गन्धर्व उवाच । अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः । यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया पाण्डवनन्दन ॥

gandharva uvāca । anagnayo ’nāhutayo na ca viprapuraskr̥tāḥ । yūyaṁ tato dharṣitāḥ stha mayā pāṇḍavanandana ॥

यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगमानवाः । विस्तरं कुरुवंशस्य श्रीमतः कथयन्ति ते ॥

yakṣarākṣasagandharvāḥ piśācoragamānavāḥ । vistaraṁ kuruvaṁśasya śrīmataḥ kathayanti te ॥

नारदप्रभृतीनां च देवर्षीणां मया श्रुतम् । गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम् ॥

nāradaprabhr̥tīnāṁ ca devarṣīṇāṁ mayā śrutam । guṇān kathayatāṁ vīra pūrveṣāṁ tava dhīmatām ॥

स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् । इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः स्वकुलस्य ते ॥

svayaṁ cāpi mayā dr̥ṣṭaś caratā sāgarāmbarām । imāṁ vasumatīṁ kr̥tsnāṁ prabhāvaḥ svakulasya te ॥

वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् ॥

vede dhanuṣi cācāryam abhijānāmi te ’rjuna । viśrutaṁ triṣu lokeṣu bhāradvājaṁ yaśasvinam ॥

धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुलवर्धनान् । पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान् ॥

dharmaṁ vāyuṁ ca śakraṁ ca vijānāmy aśvinau tathā । pāṇḍuṁ ca kuruśārdūla ṣaḍ etān kulavardhanān । pitr̥̄n etān ahaṁ pārtha devamānuṣasattamān ॥

दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः । भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥

divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhr̥tāṁ varāḥ । bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ ॥

उत्तमां तु मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् । जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम् ॥

uttamāṁ tu manobuddhiṁ bhavatāṁ bhāvitātmanām । jānann api ca vaḥ pārtha kr̥tavān iha dharṣaṇām ॥

स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति । धर्षणामात्मनः पश्यन्बाहुद्रविणमाश्रितः ॥

strīsakāśe ca kauravya na pumān kṣantum arhati । dharṣaṇām ātmanaḥ paśyan bāhudraviṇam āśritaḥ ॥

नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते । यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत् ॥

naktaṁ ca balam asmākaṁ bhūya evābhivardhate । yatas tato māṁ kaunteya sadāraṁ manyur āviśat ॥

सोऽहं त्वयेह विजितः संख्ये तापत्यवर्धन । येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे ॥

so ’haṁ tvayeha vijitaḥ saṁkhye tāpatyavardhana । yena teneha vidhinā kīrtyamānaṁ nibodha me ॥

ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि । यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणेऽस्मिन्विजितस्त्वया ॥

brahmacaryaṁ paro dharmaḥ sa cāpi niyatas tvayi । yasmāt tasmād ahaṁ pārtha raṇe ’smin vijitas tvayā ॥

यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परंतप । नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन ॥

yas tu syāt kṣatriyaḥ kaś cit kāmavr̥ttaḥ paraṁtapa । naktaṁ ca yudhi yudhyeta na sa jīvet kathaṁ cana ॥

यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि राजा तापत्य संगरे । जयेन्नक्तंचरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः ॥

yas tu syāt kāmavr̥tto ’pi rājā tāpatya saṁgare । jayen naktaṁcarān sarvān sa purohitadhūrgataḥ ॥

तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् । तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥

tasmāt tāpatya yat kiṁ cin nr̥ṇāṁ śreya ihepsitam । tasmin karmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ ॥

वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः । धर्मात्मानः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः ॥

vede ṣaḍaṅge niratāḥ śucayaḥ satyavādinaḥ । dharmātmānaḥ kr̥tātmānaḥ syur nr̥pāṇāṁ purohitāḥ ॥

जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च स्यादनन्तरम् । यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः ॥

jayaś ca niyato rājñaḥ svargaś ca syād anantaram । yasya syād dharmavid vāgmī purodhāḥ śīlavāñ śuciḥ ॥

लाभं लब्धुमलब्धं हि लब्धं च परिरक्षितुम् । पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम् ॥

lābhaṁ labdhum alabdhaṁ hi labdhaṁ ca parirakṣitum । purohitaṁ prakurvīta rājā guṇasamanvitam ॥

पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेत्पृथिवीं नृपः । प्राप्तुं मेरुवरोत्तंसां सर्वशः सागराम्बराम् ॥

purohitamate tiṣṭhed ya icchet pr̥thivīṁ nr̥paḥ । prāptuṁ meruvarottaṁsāṁ sarvaśaḥ sāgarāmbarām ॥

न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च । जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥

na hi kevalaśauryeṇa tāpatyābhijanena ca । jayed abrāhmaṇaḥ kaś cid bhūmiṁ bhūmipatiḥ kva cit ॥

तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन । ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥

tasmād evaṁ vijānīhi kurūṇāṁ vaṁśavardhana । brāhmaṇapramukhaṁ rājyaṁ śakyaṁ pālayituṁ ciram ॥