Adhyāya 151

वैशंपायन उवाच । ततो रात्र्यां व्यतीतायामन्नमादाय पाण्डवः । भीमसेनो ययौ तत्र यत्रासौ पुरुषादकः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato rātryāṁ vyatītāyām annam ādāya pāṇḍavaḥ । bhīmaseno yayau tatra yatrāsau puruṣādakaḥ ॥

आसाद्य तु वनं तस्य रक्षसः पाण्डवो बली । आजुहाव ततो नाम्ना तदन्नमुपयोजयन् ॥

āsādya tu vanaṁ tasya rakṣasaḥ pāṇḍavo balī । ājuhāva tato nāmnā tadannam upayojayan ॥

ततः स राक्षसः श्रुत्वा भीमसेनस्य तद्वचः । आजगाम सुसंक्रुद्धो यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥

tataḥ sa rākṣasaḥ śrutvā bhīmasenasya tad vacaḥ । ājagāma susaṁkruddho yatra bhīmo vyavasthitaḥ ॥

महाकायो महावेगो दारयन्निव मेदिनीम् । त्रिशिखां भृकुटिं कृत्वा संदश्य दशनच्छदम् ॥

mahākāyo mahāvego dārayann iva medinīm । triśikhāṁ bhr̥kuṭiṁ kr̥tvā saṁdaśya daśanacchadam ॥

भुञ्जानमन्नं तं दृष्ट्वा भीमसेनं स राक्षसः । विवृत्य नयने क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥

bhuñjānam annaṁ taṁ dr̥ṣṭvā bhīmasenaṁ sa rākṣasaḥ । vivr̥tya nayane kruddha idaṁ vacanam abravīt ॥

कोऽयमन्नमिदं भुङ्क्ते मदर्थमुपकल्पितम् । पश्यतो मम दुर्बुद्धिर्यियासुर्यमसादनम् ॥

ko ’yam annam idaṁ bhuṅkte madartham upakalpitam । paśyato mama durbuddhir yiyāsur yamasādanam ॥

भीमसेनस्तु तच्छ्रुत्वा प्रहसन्निव भारत । राक्षसं तमनादृत्य भुङ्क्त एव पराङ्मुखः ॥

bhīmasenas tu tac chrutvā prahasann iva bhārata । rākṣasaṁ tam anādr̥tya bhuṅkta eva parāṅmukhaḥ ॥

ततः स भैरवं कृत्वा समुद्यम्य करावुभौ । अभ्यद्रवद्भीमसेनं जिघांसुः पुरुषादकः ॥

tataḥ sa bhairavaṁ kr̥tvā samudyamya karāv ubhau । abhyadravad bhīmasenaṁ jighāṁsuḥ puruṣādakaḥ ॥

तथापि परिभूयैनं नेक्षमाणो वृकोदरः । राक्षसं भुङ्क्त एवान्नं पाण्डवः परवीरहा ॥

tathāpi paribhūyainaṁ nekṣamāṇo vr̥kodaraḥ । rākṣasaṁ bhuṅkta evānnaṁ pāṇḍavaḥ paravīrahā ॥

अमर्षेण तु संपूर्णः कुन्तीपुत्रस्य राक्षसः । जघान पृष्ठं पाणिभ्यामुभाभ्यां पृष्ठतः स्थितः ॥

amarṣeṇa tu saṁpūrṇaḥ kuntīputrasya rākṣasaḥ । jaghāna pr̥ṣṭhaṁ pāṇibhyām ubhābhyāṁ pr̥ṣṭhataḥ sthitaḥ ॥

तथा बलवता भीमः पाणिभ्यां भृशमाहतः । नैवावलोकयामास राक्षसं भुङ्क्त एव सः ॥

tathā balavatā bhīmaḥ pāṇibhyāṁ bhr̥śam āhataḥ । naivāvalokayām āsa rākṣasaṁ bhuṅkta eva saḥ ॥

ततः स भूयः संक्रुद्धो वृक्षमादाय राक्षसः । ताडयिष्यंस्तदा भीमं पुनरभ्यद्रवद्बली ॥

tataḥ sa bhūyaḥ saṁkruddho vr̥kṣam ādāya rākṣasaḥ । tāḍayiṣyaṁs tadā bhīmaṁ punar abhyadravad balī ॥

ततो भीमः शनैर्भुक्त्वा तदन्नं पुरुषर्षभः । वार्युपस्पृश्य संहृष्टस्तस्थौ युधि महाबलः ॥

tato bhīmaḥ śanair bhuktvā tadannaṁ puruṣarṣabhaḥ । vāry upaspr̥śya saṁhr̥ṣṭas tasthau yudhi mahābalaḥ ॥

क्षिप्तं क्रुद्धेन तं वृक्षं प्रतिजग्राह वीर्यवान् । सव्येन पाणिना भीमः प्रहसन्निव भारत ॥

kṣiptaṁ kruddhena taṁ vr̥kṣaṁ pratijagrāha vīryavān । savyena pāṇinā bhīmaḥ prahasann iva bhārata ॥

ततः स पुनरुद्यम्य वृक्षान्बहुविधान्बली । प्राहिणोद्भीमसेनाय तस्मै भीमश्च पाण्डवः ॥

tataḥ sa punar udyamya vr̥kṣān bahuvidhān balī । prāhiṇod bhīmasenāya tasmai bhīmaś ca pāṇḍavaḥ ॥

तद्वृक्षयुद्धमभवन्महीरुहविनाशनम् । घोररूपं महाराज बकपाण्डवयोर्महत् ॥

tad vr̥kṣayuddham abhavan mahīruhavināśanam । ghorarūpaṁ mahārāja bakapāṇḍavayor mahat ॥

नाम विश्राव्य तु बकः समभिद्रुत्य पाण्डवम् । भुजाभ्यां परिजग्राह भीमसेनं महाबलम् ॥

nāma viśrāvya tu bakaḥ samabhidrutya pāṇḍavam । bhujābhyāṁ parijagrāha bhīmasenaṁ mahābalam ॥

भीमसेनोऽपि तद्रक्षः परिरभ्य महाभुजः । विस्फुरन्तं महावेगं विचकर्ष बलाद्बली ॥

bhīmaseno ’pi tad rakṣaḥ parirabhya mahābhujaḥ । visphurantaṁ mahāvegaṁ vicakarṣa balād balī ॥

स कृष्यमाणो भीमेन कर्षमाणश्च पाण्डवम् । समयुज्यत तीव्रेण श्रमेण पुरुषादकः ॥

sa kr̥ṣyamāṇo bhīmena karṣamāṇaś ca pāṇḍavam । samayujyata tīvreṇa śrameṇa puruṣādakaḥ ॥

तयोर्वेगेन महता पृथिवी समकम्पत । पादपांश्च महाकायांश्चूर्णयामासतुस्तदा ॥

tayor vegena mahatā pr̥thivī samakampata । pādapāṁś ca mahākāyāṁś cūrṇayām āsatus tadā ॥

हीयमानं तु तद्रक्षः समीक्ष्य भरतर्षभ । निष्पिष्य भूमौ पाणिभ्यां समाजघ्ने वृकोदरः ॥

hīyamānaṁ tu tad rakṣaḥ samīkṣya bharatarṣabha । niṣpiṣya bhūmau pāṇibhyāṁ samājaghne vr̥kodaraḥ ॥

ततोऽस्य जानुना पृष्ठमवपीड्य बलादिव । बाहुना परिजग्राह दक्षिणेन शिरोधराम् ॥

tato ’sya jānunā pr̥ṣṭham avapīḍya balād iva । bāhunā parijagrāha dakṣiṇena śirodharām ॥

सव्येन च कटीदेशे गृह्य वाससि पाण्डवः । तद्रक्षो द्विगुणं चक्रे नदन्तं भैरवान्रवान् ॥

savyena ca kaṭīdeśe gr̥hya vāsasi pāṇḍavaḥ । tad rakṣo dviguṇaṁ cakre nadantaṁ bhairavān ravān ॥

ततोऽस्य रुधिरं वक्त्रात्प्रादुरासीद्विशां पते । भज्यमानस्य भीमेन तस्य घोरस्य रक्षसः ॥

tato ’sya rudhiraṁ vaktrāt prādurāsīd viśāṁ pate । bhajyamānasya bhīmena tasya ghorasya rakṣasaḥ ॥