Adhyāya 147

वैशंपायन उवाच । तयोर्दुःखितयोर्वाक्यमतिमात्रं निशम्य तत् । भृशं दुःखपरीताङ्गी कन्या तावभ्यभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tayor duḥkhitayor vākyam atimātraṁ niśamya tat । bhr̥śaṁ duḥkhaparītāṅgī kanyā tāv abhyabhāṣata ॥

किमिदं भृशदुःखार्तौ रोरवीथो अनाथवत् । ममापि श्रूयतां किंचिच्छ्रुत्वा च क्रियतां क्षमम् ॥

kim idaṁ bhr̥śaduḥkhārtau roravītho anāthavat । mamāpi śrūyatāṁ kiṁ cic chrutvā ca kriyatāṁ kṣamam ॥

धर्मतोऽहं परित्याज्या युवयोर्नात्र संशयः । त्यक्तव्यां मां परित्यज्य त्रातं सर्वं मयैकया ॥

dharmato ’haṁ parityājyā yuvayor nātra saṁśayaḥ । tyaktavyāṁ māṁ parityajya trātaṁ sarvaṁ mayaikayā ॥

इत्यर्थमिष्यतेऽपत्यं तारयिष्यति मामिति । तस्मिन्नुपस्थिते काले तरतं प्लववन्मया ॥

ity artham iṣyate ’patyaṁ tārayiṣyati mām iti । tasminn upasthite kāle tarataṁ plavavan mayā ॥

इह वा तारयेद्दुर्गादुत वा प्रेत्य तारयेत् । सर्वथा तारयेत्पुत्रः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥

iha vā tārayed durgād uta vā pretya tārayet । sarvathā tārayet putraḥ putra ity ucyate budhaiḥ ॥

आकाङ्क्षन्ते च दौहित्रानपि नित्यं पितामहाः । तान्स्वयं वै परित्रास्ये रक्षन्ती जीवितं पितुः ॥

ākāṅkṣante ca dauhitrān api nityaṁ pitāmahāḥ । tān svayaṁ vai paritrāsye rakṣantī jīvitaṁ pituḥ ॥

भ्राता च मम बालोऽयं गते लोकममुं त्वयि । अचिरेणैव कालेन विनश्येत न संशयः ॥

bhrātā ca mama bālo ’yaṁ gate lokam amuṁ tvayi । acireṇaiva kālena vinaśyeta na saṁśayaḥ ॥

तातेऽपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे । पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषामप्रियं भवेत् ॥

tāte ’pi hi gate svargaṁ vinaṣṭe ca mamānuje । piṇḍaḥ pitr̥̄ṇāṁ vyucchidyet tat teṣām apriyaṁ bhavet ॥

पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम् । दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयमतथोचिता ॥

pitrā tyaktā tathā mātrā bhrātrā cāham asaṁśayam । duḥkhād duḥkhataraṁ prāpya mriyeyam atathocitā ॥

त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते माता भ्राता च मे शिशुः । संतानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम् ॥

tvayi tv aroge nirmukte mātā bhrātā ca me śiśuḥ । saṁtānaś caiva piṇḍaś ca pratiṣṭhāsyaty asaṁśayam ॥

आत्मा पुत्रः सखा भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल । स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मेण योजय ॥

ātmā putraḥ sakhā bhāryā kr̥cchraṁ tu duhitā kila । sa kr̥cchrān mocayātmānaṁ māṁ ca dharmeṇa yojaya ॥

अनाथा कृपणा बाला यत्रक्वचनगामिनी । भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा बत ॥

anāthā kr̥paṇā bālā yatrakvacanagāminī । bhaviṣyāmi tvayā tāta vihīnā kr̥paṇā bata ॥

अथ वाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोक्षणम् । फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

atha vāhaṁ kariṣyāmi kulasyāsya vimokṣaṇam । phalasaṁsthā bhaviṣyāmi kr̥tvā karma suduṣkaram ॥

अथ वा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम । पीडिताहं भविष्यामि तदवेक्षस्व मामपि ॥

atha vā yāsyase tatra tyaktvā māṁ dvijasattama । pīḍitāhaṁ bhaviṣyāmi tad avekṣasva mām api ॥

तदस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम । आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज ॥

tad asmadarthaṁ dharmārthaṁ prasavārthaṁ ca sattama । ātmānaṁ parirakṣasva tyaktavyāṁ māṁ ca saṁtyaja ॥

अवश्यकरणीयेऽर्थे मा त्वां कालोऽत्यगादयम् । त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हितं च मे ॥

avaśyakaraṇīye ’rthe mā tvāṁ kālo ’tyagād ayam । tvayā dattena toyena bhaviṣyati hitaṁ ca me ॥

किं न्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि । याचमानाः परादन्नं परिधावेमहि श्ववत् ॥

kiṁ nv ataḥ paramaṁ duḥkhaṁ yad vayaṁ svargate tvayi । yācamānāḥ parād annaṁ paridhāvemahi śvavat ॥

त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशादस्मात्सबान्धवे । अमृते वसती लोके भविष्यामि सुखान्विता ॥

tvayi tv aroge nirmukte kleśād asmāt sabāndhave । amr̥te vasatī loke bhaviṣyāmi sukhānvitā ॥

एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम् । पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः ॥

evaṁ bahuvidhaṁ tasyā niśamya paridevitam । pitā mātā ca sā caiva kanyā prarurudus trayaḥ ॥

ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तयोः । उत्फुल्लनयनो बालः कलमव्यक्तमब्रवीत् ॥

tataḥ praruditān sarvān niśamyātha sutas tayoḥ । utphullanayano bālaḥ kalam avyaktam abravīt ॥

मा रोदीस्तात मा मातर्मा स्वसस्त्वमिति ब्रुवन् । प्रहसन्निव सर्वांस्तानेकैकं सोऽपसर्पति ॥

mā rodīs tāta mā mātar mā svasas tvam iti bruvan । prahasann iva sarvāṁs tān ekaikaṁ so ’pasarpati ॥

ततः स तृणमादाय प्रहृष्टः पुनरब्रवीत् । अनेन तं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम् ॥

tataḥ sa tr̥ṇam ādāya prahr̥ṣṭaḥ punar abravīt । anena taṁ haniṣyāmi rākṣasaṁ puruṣādakam ॥

तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत् । बालस्य वाक्यमव्यक्तं हर्षः समभवन्महान् ॥

tathāpi teṣāṁ duḥkhena parītānāṁ niśamya tat । bālasya vākyam avyaktaṁ harṣaḥ samabhavan mahān ॥

अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान् । गतासूनमृतेनेव जीवयन्तीदमब्रवीत् ॥

ayaṁ kāla iti jñātvā kuntī samupasr̥tya tān । gatāsūn amr̥teneva jīvayantīdam abravīt ॥