Adhyāya 134

वैशंपायन उवाच । ततः सर्वाः प्रकृतयो नगराद्वारणावतात् । सर्वमङ्गलसंयुक्ता यथाशास्त्रमतन्द्रिताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sarvāḥ prakr̥tayo nagarād vāraṇāvatāt । sarvamaṅgalasaṁyuktā yathāśāstram atandritāḥ ॥

श्रुत्वागतान्पाण्डुपुत्रान्नानायानैः सहस्रशः । अभिजग्मुर्नरश्रेष्ठाञ्श्रुत्वैव परया मुदा ॥

śrutvāgatān pāṇḍuputrān nānāyānaiḥ sahasraśaḥ । abhijagmur naraśreṣṭhāñ śrutvaiva parayā mudā ॥

ते समासाद्य कौन्तेयान्वारणावतका जनाः । कृत्वा जयाशिषः सर्वे परिवार्योपतस्थिरे ॥

te samāsādya kaunteyān vāraṇāvatakā janāḥ । kr̥tvā jayāśiṣaḥ sarve parivāryopatasthire ॥

तैर्वृतः पुरुषव्याघ्रो धर्मराजो युधिष्ठिरः । विबभौ देवसंकाशो वज्रपाणिरिवामरैः ॥

tair vr̥taḥ puruṣavyāghro dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । vibabhau devasaṁkāśo vajrapāṇir ivāmaraiḥ ॥

सत्कृतास्ते तु पौरैश्च पौरान्सत्कृत्य चानघाः । अलंकृतं जनाकीर्णं विविशुर्वारणावतम् ॥

satkr̥tās te tu pauraiś ca paurān satkr̥tya cānaghāḥ । alaṁkr̥taṁ janākīrṇaṁ viviśur vāraṇāvatam ॥

ते प्रविश्य पुरं वीरास्तूर्णं जग्मुरथो गृहान् । ब्राह्मणानां महीपाल रतानां स्वेषु कर्मसु ॥

te praviśya puraṁ vīrās tūrṇaṁ jagmur atho gr̥hān । brāhmaṇānāṁ mahīpāla ratānāṁ sveṣu karmasu ॥

नगराधिकृतानां च गृहाणि रथिनां तथा । उपतस्थुर्नरश्रेष्ठा वैश्यशूद्रगृहानपि ॥

nagarādhikr̥tānāṁ ca gr̥hāṇi rathināṁ tathā । upatasthur naraśreṣṭhā vaiśyaśūdragr̥hān api ॥

अर्चिताश्च नरैः पौरैः पाण्डवा भरतर्षभाः । जग्मुरावसथं पश्चात्पुरोचनपुरस्कृताः ॥

arcitāś ca naraiḥ pauraiḥ pāṇḍavā bharatarṣabhāḥ । jagmur āvasathaṁ paścāt purocanapuraskr̥tāḥ ॥

तेभ्यो भक्ष्यान्नपानानि शयनानि शुभानि च । आसनानि च मुख्यानि प्रददौ स पुरोचनः ॥

tebhyo bhakṣyānnapānāni śayanāni śubhāni ca । āsanāni ca mukhyāni pradadau sa purocanaḥ ॥

तत्र ते सत्कृतास्तेन सुमहार्हपरिच्छदाः । उपास्यमानाः पुरुषैरूषुः पुरनिवासिभिः ॥

tatra te satkr̥tās tena sumahārhaparicchadāḥ । upāsyamānāḥ puruṣair ūṣuḥ puranivāsibhiḥ ॥

दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः । निवेदयामास गृहं शिवाख्यमशिवं तदा ॥

daśarātroṣitānāṁ tu tatra teṣāṁ purocanaḥ । nivedayām āsa gr̥haṁ śivākhyam aśivaṁ tadā ॥

तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः । पुरोचनस्य वचनात्कैलासमिव गुह्यकाः ॥

tatra te puruṣavyāghrā viviśuḥ saparicchadāḥ । purocanasya vacanāt kailāsam iva guhyakāḥ ॥

तत्त्वगारमभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मविशारदः । उवाचाग्नेयमित्येवं भीमसेनं युधिष्ठिरः । जिघ्रन्सोम्य वसागन्धं सर्पिर्जतुविमिश्रितम् ॥

tat tv agāram abhiprekṣya sarvadharmaviśāradaḥ । uvācāgneyam ity evaṁ bhīmasenaṁ yudhiṣṭhiraḥ । jighran somya vasāgandhaṁ sarpir jatuvimiśritam ॥

कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्म परंतप । शणसर्जरसं व्यक्तमानीतं गृहकर्मणि । मुञ्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम् ॥

kr̥taṁ hi vyaktam āgneyam idaṁ veśma paraṁtapa । śaṇasarjarasaṁ vyaktam ānītaṁ gr̥hakarmaṇi । muñjabalvajavaṁśādi dravyaṁ sarvaṁ ghr̥tokṣitam ॥

शिल्पिभिः सुकृतं ह्याप्तैर्विनीतैर्वेश्मकर्मणि । विश्वस्तं मामयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः ॥

śilpibhiḥ sukr̥taṁ hy āptair vinītair veśmakarmaṇi । viśvastaṁ mām ayaṁ pāpo dagdhukāmaḥ purocanaḥ ॥

इमां तु तां महाबुद्धिर्विदुरो दृष्टवांस्तदा । आपदं तेन मां पार्थ स संबोधितवान्पुरा ॥

imāṁ tu tāṁ mahābuddhir viduro dr̥ṣṭavāṁs tadā । āpadaṁ tena māṁ pārtha sa saṁbodhitavān purā ॥

ते वयं बोधितास्तेन बुद्धवन्तोऽशिवं गृहम् । आचार्यैः सुकृतं गूढैर्दुर्योधनवशानुगैः ॥

te vayaṁ bodhitās tena buddhavanto ’śivaṁ gr̥ham । ācāryaiḥ sukr̥taṁ gūḍhair duryodhanavaśānugaiḥ ॥

भीम उवाच । यदिदं गृहमाग्नेयं विहितं मन्यते भवान् । तत्रैव साधु गच्छामो यत्र पूर्वोषिता वयम् ॥

bhīma uvāca । yad idaṁ gr̥ham āgneyaṁ vihitaṁ manyate bhavān । tatraiva sādhu gacchāmo yatra pūrvoṣitā vayam ॥

युधिष्ठिर उवाच । इह यत्तैर्निराकारैर्वस्तव्यमिति रोचये । नष्टैरिव विचिन्वद्भिर्गतिमिष्टां ध्रुवामितः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । iha yattair nirākārair vastavyam iti rocaye । naṣṭair iva vicinvadbhir gatim iṣṭāṁ dhruvām itaḥ ॥

यदि विन्देत चाकारमस्माकं हि पुरोचनः । शीघ्रकारी ततो भूत्वा प्रसह्यापि दहेत नः ॥

yadi vindeta cākāram asmākaṁ hi purocanaḥ । śīghrakārī tato bhūtvā prasahyāpi daheta naḥ ॥

नायं बिभेत्युपक्रोशादधर्माद्वा पुरोचनः । तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनमते स्थितः ॥

nāyaṁ bibhety upakrośād adharmād vā purocanaḥ । tathā hi vartate mandaḥ suyodhanamate sthitaḥ ॥

अपि चेह प्रदग्धेषु भीष्मोऽस्मासु पितामहः । कोपं कुर्यात्किमर्थं वा कौरवान्कोपयेत सः । धर्म इत्येव कुप्येत तथान्ये कुरुपुंगवाः ॥

api ceha pradagdheṣu bhīṣmo ’smāsu pitāmahaḥ । kopaṁ kuryāt kimarthaṁ vā kauravān kopayeta saḥ । dharma ity eva kupyeta tathānye kurupuṁgavāḥ ॥

वयं तु यदि दाहस्य बिभ्यतः प्रद्रवेम हि । स्पशैर्नो घातयेत्सार्वान्राज्यलुब्धः सुयोधनः ॥

vayaṁ tu yadi dāhasya bibhyataḥ pradravema hi । spaśair no ghātayet sārvān rājyalubdhaḥ suyodhanaḥ ॥

अपदस्थान्पदे तिष्ठन्नपक्षान्पक्षसंस्थितः । हीनकोशान्महाकोशः प्रयोगैर्घातयेद्ध्रुवम् ॥

apadasthān pade tiṣṭhann apakṣān pakṣasaṁsthitaḥ । hīnakośān mahākośaḥ prayogair ghātayed dhruvam ॥

तदस्माभिरिमं पापं तं च पापं सुयोधनम् । वञ्चयद्भिर्निवस्तव्यं छन्नवासं क्वचित्क्वचित् ॥

tad asmābhir imaṁ pāpaṁ taṁ ca pāpaṁ suyodhanam । vañcayadbhir nivastavyaṁ channavāsaṁ kva cit kva cit ॥

ते वयं मृगयाशीलाश्चराम वसुधामिमाम् । तथा नो विदिता मार्गा भविष्यन्ति पलायताम् ॥

te vayaṁ mr̥gayāśīlāś carāma vasudhām imām । tathā no viditā mārgā bhaviṣyanti palāyatām ॥

भौमं च बिलमद्यैव करवाम सुसंवृतम् । गूढोच्छ्वसान्न नस्तत्र हुताशः संप्रधक्ष्यति ॥

bhaumaṁ ca bilam adyaiva karavāma susaṁvr̥tam । gūḍhocchvasān na nas tatra hutāśaḥ saṁpradhakṣyati ॥

वसतोऽत्र यथा चास्मान्न बुध्येत पुरोचनः । पौरो वापि जनः कश्चित्तथा कार्यमतन्द्रितैः ॥

vasato ’tra yathā cāsmān na budhyeta purocanaḥ । pauro vāpi janaḥ kaś cit tathā kāryam atandritaiḥ ॥