Adhyāya 129

वैशंपायन उवाच । प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । दुर्योधनो लक्षयित्व पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । prāṇādhikaṁ bhīmasenaṁ kr̥tavidyaṁ dhanaṁjayam । duryodhano lakṣayitva paryatapyata durmatiḥ ॥

ततो वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । अनेकैरभ्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥

tato vaikartanaḥ karṇaḥ śakuniś cāpi saubalaḥ । anekair abhyupāyais tāñ jighāṁsanti sma pāṇḍavān ॥

पाण्डवाश्चापि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिंदमाः । उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥

pāṇḍavāś cāpi tat sarvaṁ pratyajānann ariṁdamāḥ । udbhāvanam akurvanto vidurasya mate sthitāḥ ॥

गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा । कथयन्ति स्म संभूय चत्वरेषु सभासु च ॥

guṇaiḥ samuditān dr̥ṣṭvā paurāḥ pāṇḍusutāṁs tadā । kathayanti sma saṁbhūya catvareṣu sabhāsu ca ॥

प्रज्ञाचक्षुरचक्षुष्ट्वाद्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । राज्यमप्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत् ॥

prajñācakṣur acakṣuṣṭvād dhr̥tarāṣṭro janeśvaraḥ । rājyam aprāptavān pūrvaṁ sa kathaṁ nr̥patir bhavet ॥

तथा भीष्मः शांतनवः सत्यसंधो महाव्रतः । प्रत्याख्याय पुरा राज्यं नाद्य जातु ग्रहीष्यति ॥

tathā bhīṣmaḥ śāṁtanavaḥ satyasaṁdho mahāvrataḥ । pratyākhyāya purā rājyaṁ nādya jātu grahīṣyati ॥

ते वयं पाण्डवं ज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् । अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यं करुणवेदिनम् ॥

te vayaṁ pāṇḍavaṁ jyeṣṭhaṁ taruṇaṁ vr̥ddhaśīlinam । abhiṣiñcāma sādhv adya satyaṁ karuṇavedinam ॥

स हि भीष्मं शांतनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित् । सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन् ॥

sa hi bhīṣmaṁ śāṁtanavaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ ca dharmavit । saputraṁ vividhair bhogair yojayiṣyati pūjayan ॥

तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि भाषताम् । युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥

teṣāṁ duryodhanaḥ śrutvā tāni vākyāni bhāṣatām । yudhiṣṭhirānuraktānāṁ paryatapyata durmatiḥ ॥

स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे । ईर्ष्यया चाभिसंतप्तो धृतराष्ट्रमुपागमत् ॥

sa tapyamāno duṣṭātmā teṣāṁ vāco na cakṣame । īrṣyayā cābhisaṁtapto dhr̥tarāṣṭram upāgamat ॥

ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः । पौरानुरागसंतप्तः पश्चादिदमभाषत ॥

tato virahitaṁ dr̥ṣṭvā pitaraṁ pratipūjya saḥ । paurānurāgasaṁtaptaḥ paścād idam abhāṣata ॥

श्रुता मे जल्पतां तात पौराणामशिवा गिरः । त्वामनादृत्य भीष्मं च पतिमिच्छन्ति पाण्डवम् ॥

śrutā me jalpatāṁ tāta paurāṇām aśivā giraḥ । tvām anādr̥tya bhīṣmaṁ ca patim icchanti pāṇḍavam ॥

मतमेतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभूषति । अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः ॥

matam etac ca bhīṣmasya na sa rājyaṁ bubhūṣati । asmākaṁ tu parāṁ pīḍāṁ cikīrṣanti pure janāḥ ॥

पितृतः प्राप्तवान्राज्यं पाण्डुरात्मगुणैः पुरा । त्वमप्यगुणसंयोगात्प्राप्तं राज्यं न लब्धवान् ॥

pitr̥taḥ prāptavān rājyaṁ pāṇḍur ātmaguṇaiḥ purā । tvam apy aguṇasaṁyogāt prāptaṁ rājyaṁ na labdhavān ॥

स एष पाण्डोर्दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः । तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्येति चापरः ॥

sa eṣa pāṇḍor dāyādyaṁ yadi prāpnoti pāṇḍavaḥ । tasya putro dhruvaṁ prāptas tasya tasyeti cāparaḥ ॥

ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैरपि । अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते ॥

te vayaṁ rājavaṁśena hīnāḥ saha sutair api । avajñātā bhaviṣyāmo lokasya jagatīpate ॥

सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः । न भवेम यथा राजंस्तथा शीघ्रं विधीयताम् ॥

satataṁ nirayaṁ prāptāḥ parapiṇḍopajīvinaḥ । na bhavema yathā rājaṁs tathā śīghraṁ vidhīyatām ॥

अभविष्यः स्थिरो राज्ये यदि हि त्वं पुरा नृप । ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यमप्यवशे जने ॥

abhaviṣyaḥ sthiro rājye yadi hi tvaṁ purā nr̥pa । dhruvaṁ prāpsyāma ca vayaṁ rājyam apy avaśe jane ॥