109.1MBH-1-109-1
जनमेजय उवाच । कथितो धार्तराष्ट्राणामार्षः संभव उत्तमः । अमानुषो मानुषाणां भवता ब्रह्मवित्तम ॥
janamejaya uvāca । kathito dhārtarāṣṭrāṇām ārṣaḥ saṁbhava uttamaḥ । amānuṣo mānuṣāṇāṁ bhavatā brahmavittama ॥
Ādi Parva · Adhyaya 1.109
Adhyāya 109
अध्यायः 109
Who speaks here मृग mṛga · वैशंपायन vaiśaṃpāyana · जनमेजय janamejaya
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §117–119 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
109.2MBH-1-109-2
नामधेयानि चाप्येषां कथ्यमानानि भागशः । त्वत्तः श्रुतानि मे ब्रह्मन्पाण्डवानां तु कीर्तय ॥
nāmadheyāni cāpy eṣāṁ kathyamānāni bhāgaśaḥ । tvattaḥ śrutāni me brahman pāṇḍavānāṁ tu kīrtaya ॥
109.3MBH-1-109-3
ते हि सर्वे महात्मानो देवराजपराक्रमाः । त्वयैवांशावतरणे देवभागाः प्रकीर्तिताः ॥
te hi sarve mahātmāno devarājaparākramāḥ । tvayaivāṁśāvataraṇe devabhāgāḥ prakīrtitāḥ ॥
109.4MBH-1-109-4
तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुमतिमानुषकर्मणाम् । तेषामाजननं सर्वं वैशंपायन कीर्तय ॥
tasmād icchāmy ahaṁ śrotum atimānuṣakarmaṇām । teṣām ājananaṁ sarvaṁ vaiśaṁpāyana kīrtaya ॥
109.5MBH-1-109-5
वैशंपायन उवाच । राजा पाण्डुर्महारण्ये मृगव्यालनिषेविते । वने मैथुनकालस्थं ददर्श मृगयूथपम् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । rājā pāṇḍur mahāraṇye mr̥gavyālaniṣevite । vane maithunakālasthaṁ dadarśa mr̥gayūthapam ॥
109.6MBH-1-109-6
ततस्तां च मृगीं तं च रुक्मपुङ्खैः सुपत्रिभिः । निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः पाण्डुः पञ्चभिराशुगैः ॥
tatas tāṁ ca mr̥gīṁ taṁ ca rukmapuṅkhaiḥ supatribhiḥ । nirbibheda śarais tīkṣṇaiḥ pāṇḍuḥ pañcabhir āśugaiḥ ॥
109.7MBH-1-109-7
स च राजन्महातेजा ऋषिपुत्रस्तपोधनः । भार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण संगतः ॥
sa ca rājan mahātejā r̥ṣiputras tapodhanaḥ । bhāryayā saha tejasvī mr̥garūpeṇa saṁgataḥ ॥
109.8MBH-1-109-8
संसक्तस्तु तया मृग्या मानुषीमीरयन्गिरम् । क्षणेन पतितो भूमौ विललापाकुलेन्द्रियः ॥
saṁsaktas tu tayā mr̥gyā mānuṣīm īrayan giram । kṣaṇena patito bhūmau vilalāpākulendriyaḥ ॥
109.9MBH-1-109-9
मृग उवाच । काममन्युपरीतापि बुद्ध्यङ्गरहितापि च । वर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्वभिरता नराः ॥
mr̥ga uvāca । kāmamanyuparītāpi buddhyaṅgarahitāpi ca । varjayanti nr̥śaṁsāni pāpeṣv abhiratā narāḥ ॥
109.10MBH-1-109-10
न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिः । विधिपर्यागतानर्थान्प्रज्ञा न प्रतिपद्यते ॥
na vidhiṁ grasate prajñā prajñāṁ tu grasate vidhiḥ । vidhiparyāgatān arthān prajñā na pratipadyate ॥
109.11MBH-1-109-11
शश्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारत । कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः ॥
śaśvaddharmātmanāṁ mukhye kule jātasya bhārata । kāmalobhābhibhūtasya kathaṁ te calitā matiḥ ॥
109.12MBH-1-109-12
पाण्डुरुवाच । शत्रूणां या वधे वृत्तिः सा मृगाणां वधे स्मृता । राज्ञां मृग न मां मोहात्त्वं गर्हयितुमर्हसि ॥
pāṇḍur uvāca । śatrūṇāṁ yā vadhe vr̥ttiḥ sā mr̥gāṇāṁ vadhe smr̥tā । rājñāṁ mr̥ga na māṁ mohāt tvaṁ garhayitum arhasi ॥
109.13MBH-1-109-13
अच्छद्मनामायया च मृगाणां वध इष्यते । स एव धर्मो राज्ञां तु तद्विद्वान्किं नु गर्हसे ॥
acchadmanāmāyayā ca mr̥gāṇāṁ vadha iṣyate । sa eva dharmo rājñāṁ tu tad vidvān kiṁ nu garhase ॥
109.14MBH-1-109-14
अगस्त्यः सत्रमासीनश्चचार मृगयामृषिः । आरण्यान्सर्वदैवत्यान्मृगान्प्रोक्ष्य महावने ॥
agastyaḥ satram āsīnaś cacāra mr̥gayām r̥ṣiḥ । āraṇyān sarvadaivatyān mr̥gān prokṣya mahāvane ॥
109.15MBH-1-109-15
प्रमाणदृष्टधर्मेण कथमस्मान्विगर्हसे । अगस्त्यस्याभिचारेण युष्माकं वै वपा हुता ॥
pramāṇadr̥ṣṭadharmeṇa katham asmān vigarhase । agastyasyābhicāreṇa yuṣmākaṁ vai vapā hutā ॥
109.16MBH-1-109-16
मृग उवाच । न रिपून्वै समुद्दिश्य विमुञ्चन्ति पुरा शरान् । रन्ध्र एषां विशेषेण वधकालः प्रशस्यते ॥
mr̥ga uvāca । na ripūn vai samuddiśya vimuñcanti purā śarān । randhra eṣāṁ viśeṣeṇa vadhakālaḥ praśasyate ॥
109.17MBH-1-109-17
पाण्डुरुवाच । प्रमत्तमप्रमत्तं वा विवृतं घ्नन्ति चौजसा । उपायैरिषुभिस्तीक्ष्णैः कस्मान्मृग विगर्हसे ॥
pāṇḍur uvāca । pramattam apramattaṁ vā vivr̥taṁ ghnanti caujasā । upāyair iṣubhis tīkṣṇaiḥ kasmān mr̥ga vigarhase ॥
109.18MBH-1-109-18
मृग उवाच । नाहं घ्नन्तं मृगान्राजन्विगर्हे आत्मकारणात् । मैथुनं तु प्रतीक्ष्यं मे स्यात्त्वयेहानृशंसतः ॥
mr̥ga uvāca । nāhaṁ ghnantaṁ mr̥gān rājan vigarhe ātmakāraṇāt । maithunaṁ tu pratīkṣyaṁ me syāt tvayehānr̥śaṁsataḥ ॥
109.19MBH-1-109-19
सर्वभूतहिते काले सर्वभूतेप्सिते तथा । को हि विद्वान्मृगं हन्याच्चरन्तं मैथुनं वने । पुरुषार्थफलं कान्तं यत्त्वया वितथं कृतम् ॥
sarvabhūtahite kāle sarvabhūtepsite tathā । ko hi vidvān mr̥gaṁ hanyāc carantaṁ maithunaṁ vane । puruṣārthaphalaṁ kāntaṁ yat tvayā vitathaṁ kr̥tam ॥
109.20MBH-1-109-20
पौरवाणामृषीणां च तेषामक्लिष्टकर्मणाम् । वंशे जातस्य कौरव्य नानुरूपमिदं तव ॥
pauravāṇām r̥ṣīṇāṁ ca teṣām akliṣṭakarmaṇām । vaṁśe jātasya kauravya nānurūpam idaṁ tava ॥
109.21MBH-1-109-21
नृशंसं कर्म सुमहत्सर्वलोकविगर्हितम् । अस्वर्ग्यमयशस्यं च अधर्मिष्ठं च भारत ॥
nr̥śaṁsaṁ karma sumahat sarvalokavigarhitam । asvargyam ayaśasyaṁ ca adharmiṣṭhaṁ ca bhārata ॥
109.22MBH-1-109-22
स्त्रीभोगानां विशेषज्ञः शास्त्रधर्मार्थतत्त्ववित् । नार्हस्त्वं सुरसंकाश कर्तुमस्वर्ग्यमीदृशम् ॥
strībhogānāṁ viśeṣajñaḥ śāstradharmārthatattvavit । nārhas tvaṁ surasaṁkāśa kartum asvargyam īdr̥śam ॥
109.23MBH-1-109-23
त्वया नृशंसकर्तारः पापाचाराश्च मानवाः । निग्राह्याः पार्थिवश्रेष्ठ त्रिवर्गपरिवर्जिताः ॥
tvayā nr̥śaṁsakartāraḥ pāpācārāś ca mānavāḥ । nigrāhyāḥ pārthivaśreṣṭha trivargaparivarjitāḥ ॥
109.24MBH-1-109-24
किं कृतं ते नरश्रेष्ठ निघ्नतो मामनागसम् । मुनिं मूलफलाहारं मृगवेषधरं नृप । वसमानमरण्येषु नित्यं शमपरायणम् ॥
kiṁ kr̥taṁ te naraśreṣṭha nighnato mām anāgasam । muniṁ mūlaphalāhāraṁ mr̥gaveṣadharaṁ nr̥pa । vasamānam araṇyeṣu nityaṁ śamaparāyaṇam ॥
109.25MBH-1-109-25
त्वयाहं हिंसितो यस्मात्तस्मात्त्वामप्यसंशयम् । द्वयोर्नृशंसकर्तारमवशं काममोहितम् । जीवितान्तकरो भाव एवमेवागमिष्यति ॥
tvayāhaṁ hiṁsito yasmāt tasmāt tvām apy asaṁśayam । dvayor nr̥śaṁsakartāram avaśaṁ kāmamohitam । jīvitāntakaro bhāva evam evāgamiṣyati ॥
109.26MBH-1-109-26
अहं हि किंदमो नाम तपसाप्रतिमो मुनिः । व्यपत्रपन्मनुष्याणां मृग्यां मैथुनमाचरम् ॥
ahaṁ hi kiṁdamo nāma tapasāpratimo muniḥ । vyapatrapan manuṣyāṇāṁ mr̥gyāṁ maithunam ācaram ॥
109.27MBH-1-109-27
मृगो भूत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वने । न तु ते ब्रह्महत्येयं भविष्यत्यविजानतः । मृगरूपधरं हत्वा मामेवं काममोहितम् ॥
mr̥go bhūtvā mr̥gaiḥ sārdhaṁ carāmi gahane vane । na tu te brahmahatyeyaṁ bhaviṣyaty avijānataḥ । mr̥garūpadharaṁ hatvā mām evaṁ kāmamohitam ॥
109.28MBH-1-109-28
अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशमेव हि । प्रियया सह संवासं प्राप्य कामविमोहितः । त्वमप्यस्यामवस्थायां प्रेतलोकं गमिष्यसि ॥
asya tu tvaṁ phalaṁ mūḍha prāpsyasīdr̥śam eva hi । priyayā saha saṁvāsaṁ prāpya kāmavimohitaḥ । tvam apy asyām avasthāyāṁ pretalokaṁ gamiṣyasi ॥
109.29MBH-1-109-29
अन्तकाले च संवासं यया गन्तासि कान्तया । प्रेतराजवशं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम् । भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वामनुयास्यति ॥
antakāle ca saṁvāsaṁ yayā gantāsi kāntayā । pretarājavaśaṁ prāptaṁ sarvabhūtaduratyayam । bhaktyā matimatāṁ śreṣṭha saiva tvām anuyāsyati ॥
109.30MBH-1-109-30
वर्तमानः सुखे दुःखं यथाहं प्रापितस्त्वया । तथा सुखं त्वां संप्राप्तं दुःखमभ्यागमिष्यति ॥
vartamānaḥ sukhe duḥkhaṁ yathāhaṁ prāpitas tvayā । tathā sukhaṁ tvāṁ saṁprāptaṁ duḥkham abhyāgamiṣyati ॥
109.31MBH-1-109-31
वैशंपायन उवाच । एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात्स व्ययुज्यत । मृगः पाण्डुश्च शोकार्तः क्षणेन समपद्यत ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktvā suduḥkhārto jīvitāt sa vyayujyata । mr̥gaḥ pāṇḍuś ca śokārtaḥ kṣaṇena samapadyata ॥