Adhyāya 103

भीष्म उवाच । गुणैः समुदितं सम्यगिदं नः प्रथितं कुलम् । अत्यन्यान्पृथिवीपालान्पृथिव्यामधिराज्यभाक् ॥

bhīṣma uvāca । guṇaiḥ samuditaṁ samyag idaṁ naḥ prathitaṁ kulam । aty anyān pr̥thivīpālān pr̥thivyām adhirājyabhāk ॥

रक्षितं राजभिः पूर्वैर्धर्मविद्भिर्महात्मभिः । नोत्सादमगमच्चेदं कदाचिदिह नः कुलम् ॥

rakṣitaṁ rājabhiḥ pūrvair dharmavidbhir mahātmabhiḥ । notsādam agamac cedaṁ kadā cid iha naḥ kulam ॥

मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना । समवस्थापितं भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु ॥

mayā ca satyavatyā ca kr̥ṣṇena ca mahātmanā । samavasthāpitaṁ bhūyo yuṣmāsu kulatantuṣu ॥

वर्धते तदिदं पुत्र कुलं सागरवद्यथा । तथा मया विधातव्यं त्वया चैव विशेषतः ॥

vardhate tad idaṁ putra kulaṁ sāgaravad yathā । tathā mayā vidhātavyaṁ tvayā caiva viśeṣataḥ ॥

श्रूयते यादवी कन्या अनुरूपा कुलस्य नः । सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च ॥

śrūyate yādavī kanyā anurūpā kulasya naḥ । subalasyātmajā caiva tathā madreśvarasya ca ॥

कुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च सर्वशः । उचिताश्चैव संबन्धे तेऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः ॥

kulīnā rūpavatyaś ca nāthavatyaś ca sarvaśaḥ । ucitāś caiva saṁbandhe te ’smākaṁ kṣatriyarṣabhāḥ ॥

मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर । संतानार्थं कुलस्यास्य यद्वा विदुर मन्यसे ॥

manye varayitavyās tā ity ahaṁ dhīmatāṁ vara । saṁtānārthaṁ kulasyāsya yad vā vidura manyase ॥

विदुर उवाच । भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः । तस्मात्स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम् ॥

vidura uvāca । bhavān pitā bhavān mātā bhavān naḥ paramo guruḥ । tasmāt svayaṁ kulasyāsya vicārya kuru yad dhitam ॥

वैशंपायन उवाच । अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम् । आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम् । गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṁ subalātmajām । ārādhya varadaṁ devaṁ bhaganetraharaṁ haram । gāndhārī kila putrāṇāṁ śataṁ lebhe varaṁ śubhā ॥

इति श्रुत्वा च तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः । ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत ॥

iti śrutvā ca tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ । tato gāndhārarājasya preṣayām āsa bhārata ॥

अचक्षुरिति तत्रासीत्सुबलस्य विचारणा । कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः । ददौ तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम् ॥

acakṣur iti tatrāsīt subalasya vicāraṇā । kulaṁ khyātiṁ ca vr̥ttaṁ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ । dadau tāṁ dhr̥tarāṣṭrāya gāndhārīṁ dharmacāriṇīm ॥

गान्धारी त्वपि शुश्राव धृतराष्ट्रमचक्षुषम् । आत्मानं दित्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत ॥

gāndhārī tv api śuśrāva dhr̥tarāṣṭram acakṣuṣam । ātmānaṁ ditsitaṁ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata ॥

ततः सा पट्टमादाय कृत्वा बहुगुणं शुभा । बबन्ध नेत्रे स्वे राजन्पतिव्रतपरायणा । नात्यश्नीयां पतिमहमित्येवं कृतनिश्चया ॥

tataḥ sā paṭṭam ādāya kr̥tvā bahuguṇaṁ śubhā । babandha netre sve rājan pativrataparāyaṇā । nātyaśnīyāṁ patim aham ity evaṁ kr̥taniścayā ॥

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरभ्ययात् । स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्तामादाय कौरवान् ॥

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abhyayāt । svasāraṁ parayā lakṣmyā yuktām ādāya kauravān ॥

दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम् । पुनरायात्स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः ॥

dattvā sa bhaginīṁ vīro yathārhaṁ ca paricchadam । punar āyāt svanagaraṁ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ ॥

गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचेष्टितैः । तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत ॥

gāndhāry api varārohā śīlācāraviceṣṭitaiḥ । tuṣṭiṁ kurūṇāṁ sarveṣāṁ janayām āsa bhārata ॥

वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्पतिव्रतपरायणा । वाचापि पुरुषानन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत् ॥

vr̥ttenārādhya tān sarvān pativrataparāyaṇā । vācāpi puruṣān anyān suvratā nānvakīrtayat ॥