Sarga 95

तानि तानि सहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम् । रथानां त्वग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः ।। ६.९५. ॥

tāni tāni sahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām | rathānāṃ tvagnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ || 6.95. ||

राक्षसानां सहस्राणि गदापरिघयोधिनाम् । काञ्चनध्वजचित्राणां शूराणां कामरूपिणाम् ।। ६.९५. ॥

rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadāparighayodhinām | kāñcanadhvajacitrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāmarūpiṇām || 6.95. ||

निहतानि शरैस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः । रावणेन प्रयुक्तानि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।। ६.९५. ॥

nihatāni śaraistīkṣṇaistaptakāñcanabhūṣaṇaiḥ | rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 6.95. ||

दृष्ट्वा श्रुत्वा च सम्भ्रान्ता हतशेषा निशाचराः । राक्षसीश्च समागम्य दीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ।। ६.९५. ॥

dṛṣṭvā śrutvā ca sambhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ | rākṣasīśca samāgamya dīnāścintāpariplutāḥ || 6.95. ||

विधवा हतपुत्राश्च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः । राक्षस्यः सह सङ्गम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन् ।। ६.९५. ॥

vidhavā hataputrāśca krośantyo hatabāndhavāḥ | rākṣasyaḥ saha saṅgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan || 6.95. ||

कथं शूर्पणखा वृद्धा कराला निर्णतोदरी । आससाद वने रामं कन्दर्पमिव रूपिणम्। सुकुमारं महासत्त्वं सर्वभूतहिते रतम् ।। ६.९५. ॥

kathaṃ śūrpaṇakhā vṛddhā karālā nirṇatodarī | āsasāda vane rāmaṃ kandarpamiva rūpiṇam| sukumāraṃ mahāsattvaṃ sarvabhūtahite ratam || 6.95. ||

तं दृष्ट्वा लोकनिन्द्या सा हीनरूपा प्रकामिता । । ६.९५.७ ।। न्दर्पमिव रूपिणम्। कथं सर्वगुणैर्हीना गुणवन्तं महौजसम्। सुमुखं दुर्मुखी रामं कामयामास राक्षसी ।। ६.९५. ॥

taṃ dṛṣṭvā lokanindyā sā hīnarūpā prakāmitā | | 6.95.7 || ndarpamiva rūpiṇam| kathaṃ sarvaguṇairhīnā guṇavantaṃ mahaujasam| sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ kāmayāmāsa rākṣasī || 6.95. ||

जनस्यास्याल्पभाग्यत्वाद्वलिनी श्वेतमूर्धजा । अकार्यमपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम् ।। ६.९५. ॥

janasyāsyālpabhāgyatvādvalinī śvetamūrdhajā | akāryamapahāsyaṃ ca sarvalokavigarhitam || 6.95. ||

राक्षसानां विनाशाय दूषणस्य खरस्य च । चकाराप्रतिरूपा सा राघवस्य प्रधर्षणम् ।। ६.९५. ॥

rākṣasānāṃ vināśāya dūṣaṇasya kharasya ca | cakārāpratirūpā sā rāghavasya pradharṣaṇam || 6.95. ||

तन्निमित्तमिदं वैरं रावणेन कृतं महत् । वधाय सीता सा ऽ ऽनीता दशग्रीवेण रक्षसा ।। ६.९५. ॥

tannimittamidaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat | vadhāya sītā sā ' 'nītā daśagrīveṇa rakṣasā || 6.95. ||

न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम् । बद्धं बलवता वैरमक्षयं राघवेण च ।। ६.९५. ॥

na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām | baddhaṃ balavatā vairamakṣayaṃ rāghaveṇa ca || 6.95. ||

वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसम् । हतमेकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।। ६.९५. ॥

vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasam | hatamekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam || 6.95. ||

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ।। ६.९५. ॥

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām | nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ || 6.95. ||

खरश्च निहतः सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा । शरैरादित्यसङ्काशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।। ६.९५. ॥

kharaśca nihataḥ saṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā | śarairādityasaṅkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam || 6.95. ||

हतो योजनबाहुश्च कबन्धो रुधिराशनः । क्रोधान्नादं नदन् सो ऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।। ६.९५. ॥

hato yojanabāhuśca kabandho rudhirāśanaḥ | krodhānnādaṃ nadan so 'tha paryāptaṃ tannidarśanam || 6.95. ||

जघान बलिनं रामः सहस्रनयनात्मजम् । वालिनं मेरुसङ्काशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।। ६.९५. ॥

jaghāna balinaṃ rāmaḥ sahasranayanātmajam | vālinaṃ merusaṅkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam || 6.95. ||

ऋष्यमूके वसन् शैले दीनो भग्नमनोरथः । सुग्रीवः स्थापितो राज्ये पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ।। ६.९५. ॥

ṛṣyamūke vasan śaile dīno bhagnamanorathaḥ | sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam || 6.95. ||

धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम् । युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात्तस्य न रोचते ।। ६.९५. ॥

dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam | yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāttasya na rocate || 6.95. ||

विभीषणवचः कुर्याद्यदि स्म धनदानुजः । श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का पुरी भवेत् ।। ६.९५. ॥

vibhīṣaṇavacaḥ kuryādyadi sma dhanadānujaḥ | śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet || 6.95. ||

कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम् । अतिकायं च दुर्धर्षं लक्ष्मणेन हतं पुनः। प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते ।। ६.९५. ॥

kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam | atikāyaṃ ca durdharṣaṃ lakṣmaṇena hataṃ punaḥ| priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate || 6.95. ||

मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः । इत्येवं श्रूयते शब्दो राक्षसानां कुले कुले ।। ६.९५. ॥

mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ | ityevaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule || 6.95. ||

रथाश्चाश्वाश्च नागाश्च हताः शतसहस्रशः । रणे रामेण शूरेण राक्षसाश्च पदातयः ।। ६.९५. ॥

rathāścāśvāśca nāgāśca hatāḥ śatasahasraśaḥ | raṇe rāmeṇa śūreṇa rākṣasāśca padātayaḥ || 6.95. ||

रुद्रो वा यदि वा विष्णुर्महेन्द्रो वा शतक्रतुः । हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयमन्तकः ।। ६.९५. ॥

rudro vā yadi vā viṣṇurmahendro vā śatakratuḥ | hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayamantakaḥ || 6.95. ||

हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम् । अपश्यन्तो भयस्यान्तमनाथा विलपामहे ।। ६.९५. ॥

hatapravīrā rāmeṇa nirāśā jīvite vayam | apaśyanto bhayasyāntamanāthā vilapāmahe || 6.95. ||

रामहस्ताद्दशग्रीवः शूरो दत्तमहावरः । इदं भयं महाघोरमुत्पन्नं नावबुध्यते ।। ६.९५. ॥

rāmahastāddaśagrīvaḥ śūro dattamahāvaraḥ | idaṃ bhayaṃ mahāghoramutpannaṃ nāvabudhyate || 6.95. ||

न देवा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे ।। ६.९५. ॥

na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ | upasṛṣṭaṃ paritrātuṃ śaktā rāmeṇa saṃyuge || 6.95. ||

उत्पाताश्चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे । कथयिष्यन्ति रामेण रावणस्य निबर्हणम् ।। ६.९५. ॥

utpātāścāpi dṛśyante rāvaṇasya raṇe raṇe | kathayiṣyanti rāmeṇa rāvaṇasya nibarhaṇam || 6.95. ||

पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः । रावणस्याभयं दत्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ।। ६.९५. ॥

pitāmahena prītena devadānavarākṣasaiḥ | rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam || 6.95. ||

तदिदं मानुषं मन्ये प्राप्तं निस्संशयं भयम् । जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च ।। ६.९५. ॥

tadidaṃ mānuṣaṃ manye prāptaṃ nissaṃśayaṃ bhayam | jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rakṣasāṃ rāvaṇasya ca || 6.95. ||

पीड्यमानास्तु बलिना वरदानेन रक्षसा । दीप्तैस्तपोभिर्विबुधाः पितामहमपूजयन् ।। ६.९५. ॥

pīḍyamānāstu balinā varadānena rakṣasā | dīptaistapobhirvibudhāḥ pitāmahamapūjayan || 6.95. ||

देवतानां हितार्थाय महात्मा वै पितामहः । उवाच देवताः सर्वा इदं तुष्टो महद्वचः ।। ६.९५. ॥

devatānāṃ hitārthāya mahātmā vai pitāmahaḥ | uvāca devatāḥ sarvā idaṃ tuṣṭo mahadvacaḥ || 6.95. ||

अद्यप्रभृति लोकांस्त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः । भयेन प्रावृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम् ।। ६.९५. ॥

adyaprabhṛti lokāṃstrīn sarve dānavarākṣasāḥ | bhayena prāvṛtā nityaṃ vicariṣyanti śāśvatam || 6.95. ||

दैवतैस्तु समागम्य सर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः । वृषध्वजस्त्रिपुरहा महादेवः प्रसादितः ।। ६.९५. ॥

daivataistu samāgamya sarvaiścendrapurogamaiḥ | vṛṣadhvajastripurahā mahādevaḥ prasāditaḥ || 6.95. ||

प्रसन्नस्तु महादेवो देवानेतद्वचो ऽब्रवीत् । उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा ।। ६.९५. ॥

prasannastu mahādevo devānetadvaco 'bravīt | utpatsyati hitārthaṃ vo nārī rakṣaḥkṣayāvahā || 6.95. ||

एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद्यथा दानवान् पुरा । भक्षयिष्यति नः सीता राक्षसघ्नी सरावणान् ।। ६.९५. ॥

eṣā devaiḥ prayuktā tu kṣudyathā dānavān purā | bhakṣayiṣyati naḥ sītā rākṣasaghnī sarāvaṇān || 6.95. ||

रावणस्यापनीतेन दुर्विनीतस्य दुर्मतेः । अयं निष्ठानको घोरः शोकेन समभिप्लुतः ।। ६.९५. ॥

rāvaṇasyāpanītena durvinītasya durmateḥ | ayaṃ niṣṭhānako ghoraḥ śokena samabhiplutaḥ || 6.95. ||

तं न पश्यामहे लोके यो नः शरणदो भवेत् । राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये ।। ६.९५. ॥

taṃ na paśyāmahe loke yo naḥ śaraṇado bhavet | rāghaveṇopasṛṣṭānāṃ kāleneva yugakṣaye || 6.95. ||

नास्ति नः शरणं कश्चिद्भये महति तिष्ठताम् । दवाग्निवेष्टितानां हि करेणूनां यथा वने ।। ६.९५. ॥

nāsti naḥ śaraṇaṃ kaścidbhaye mahati tiṣṭhatām | davāgniveṣṭitānāṃ hi kareṇūnāṃ yathā vane || 6.95. ||

प्राप्तकालं कृतं तेन पौलस्त्येन महात्मना । यत एव भयं दृष्टं तमेव शरणं गतः ।। ६.९५. ॥

prāptakālaṃ kṛtaṃ tena paulastyena mahātmanā | yata eva bhayaṃ dṛṣṭaṃ tameva śaraṇaṃ gataḥ || 6.95. ||

इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः परस्परं सम्परिरभ्य बाहुभिः । विषेदुरार्ता भयभारपीडिता विनेदुरुच्चैश्च तदा सुदारुणम् ।। ६.९५. ॥

itīva sarvā rajanīcarastriyaḥ parasparaṃ samparirabhya bāhubhiḥ | viṣedurārtā bhayabhārapīḍitā vineduruccaiśca tadā sudāruṇam || 6.95. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe pañcanavatitamaḥ sargaḥ ||