Ramayana · Sarga 6.75

Sarga 75

सर्गः 75

Lanka is set on fire by the Vanaras on Jambavan's instructions. Terrible fight takes place between Rakshasas and Vanaras

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish 70 / 71Hindi 70 / 71Word meanings 70 / 71Hinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
75.1VR-6-75-1

ततो ऽब्रवीन्महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः । अर्थ्यं विज्ञापयंश्चापि हनुमन्तमिदं वचः ।। ६.७५. ॥

tato 'bravīnmahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ | arthyaṃ vijñāpayaṃścāpi hanumantamidaṃ vacaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenवानराधिपःVanara kingमहातेजाःintelligentसुग्रीवःSugrivaविज्ञापयन् च अपिthe task aheadहनूमन्तम्Hanumanthaअर्थ्यम्make knownइदम्theseवचःwordsअब्रवीत्said.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSugriva, the king of Vanaras called Hanuman to make him know the task ahead and said these words.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तत्पश्चात् महातेजस्वी वानरराज सुग्रीव ने हनुमान् को आवश्यक बात समझाते हुए यह कहा—

Hinglish
75.2VR-6-75-2

यतो हतः कुम्भकर्णः कुमाराश्च निषूदिताः । नेदानीमुपनिर्हारं रावणो दातुमर्हति ।। ६.७५. ॥

yato hataḥ kumbhakarṇaḥ kumārāśca niṣūditāḥ | nedānīmupanirhāraṃ rāvaṇo dātumarhati || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यतःsinceकुम्भकर्णःKumbhakarnaहतःkilledकुमाराश्चsonनिषूदिताःdestroyedरावणःRavanaइदानीम्no longerउपनिर्हारम्put up defenceदातुम्againन अर्हतिI think.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset" As Kumbhakarna is killed and his sons are destroyed, Ravana may not putup defence again. I think."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अब जबकि कुम्भकर्ण और उसके पुत्र भी मारे जा चुके हैं, रावण के पास इस समय आगे बढ़कर कोई सामना करने की सामर्थ्य नहीं बची है’

Hinglish
75.3VR-6-75-3

ये ये महाबलाः सन्ति लघवश्च प्लवङ्गमाः । लङ्कामभ्युत्पतन्त्वाशु गृह्योल्काः प्लवगर्षभाः ।। ६.७५. ॥

ye ye mahābalāḥ santi laghavaśca plavaṅgamāḥ | laṅkāmabhyutpatantvāśu gṛhyolkāḥ plavagarṣabhāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महाबलाःendowed with prowessलघवश्चand quickप्लवगर्षभाःbulls among Vanarasयेयेwhoeverप्लवङ्गमाःVanarasसन्तिableहरिसङ्काशाःforemostहरयःmonkeysउल्काःtorchगृह्यtakingरावणालयम्Ravana's abodeप्रदग्धुम्invadeअशुgoलङ्काम्Lankaअभिपतन्तुlet them.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Of the bulls among vanaras, endowed with prowess, whoever is quick, able and foremost, let them go to Lanka, the abode of Ravana."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इसलिये जो-जो महाबली और वेगवान् वानरश्रेष्ठ हों, वे शीघ्र ही मशालें लेकर लंका की ओर प्रस्थान करें’

Hinglish
75.4VR-6-75-4

ततो ऽस्तं गत आदित्ये रौद्रे तस्मिन्निशामुखे । लङ्कामभिमुखाः सोल्का जग्मुस्ते प्लवगर्षभाः ।। ६.७५. ॥

tato 'staṃ gata āditye raudre tasminniśāmukhe | laṅkāmabhimukhāḥ solkā jagmuste plavagarṣabhāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthereafterआदित्येSunअस्तंगतेhaving setरौद्रेfrighteningतस्मिन्theirनिशामुखेfaces turnedतेtheyप्लवगर्षभाःVanara bullsसोल्काःholding torchesलङ्काम् अभिमुखाःfacing Lankaजग्मुःwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThereafter the bulls among Vanaras turned their faces towards Lanka and went holding torches in hand, after the Sun set as the frightening night started.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सूर्य के अस्त होते ही, उस भयानक रात्रि के प्रारम्भ में, वे वानरश्रेष्ठ हाथों में मशालें लिये लंका की ओर चल पड़े

Hinglish
75.5VR-6-75-5

उल्काहस्तैर्हरिगणैः सर्वतः समभिद्रुताः । आरक्षस्था विरूपाक्षाः सहसा विप्रदुद्रुवुः ।। ६.७५. ॥

ulkāhastairharigaṇaiḥ sarvataḥ samabhidrutāḥ | ārakṣasthā virūpākṣāḥ sahasā vipradudruvuḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
उल्काहस्सैःtorches in handहरिगणैःVanara troopsसर्वतःall overसमभिद्रुताःchasedआरक्षस्थाःat the gatesविरूपाक्षाःRakshasasसहसाinstantlyविप्रदुद्रुवुःran.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetVanara troops went all over with torches and chased by them, the Rakshasas at the gates ran instantly.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मशालधारी वानरों की उस टोली ने चारों ओर से धावा बोल दिया, जिससे नगर-रक्षा में तैनात विरूपाक्ष राक्षस तुरंत भाग खड़े हुए

Hinglish
75.6VR-6-75-6

गोपुराट्टप्रतोलीषु चर्यासु विविधासु च । प्रासादेषु च संहृष्टाः ससृजुस्ते हुताशनम्। तेषां गृहसस्राणि ददाह हुतभुक् तदा ।। ६.७५. ॥

gopurāṭṭapratolīṣu caryāsu vividhāsu ca | prāsādeṣu ca saṃhṛṣṭāḥ sasṛjuste hutāśanam| teṣāṃ gṛhasasrāṇi dadāha hutabhuk tadā || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सम्हृष्टाःrejoicedतेtheyगोपुराट्टप्रतोलीषुtowering gates and atticsविविधासुdifferentचर्यासुstreetsप्रासादेषु चmansionsहुताशनम्set fireससृजुःto send away.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRejoiced Vanaras set fire to the towering gates, attics, different streets as well as mansions to send away Rakshasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन्होंने बड़े हर्ष के साथ गोपुरों, अट्टालिकाओं, प्रतोलियों, नाना गलियों-चौराहों तथा राजभवनों में भी आग लगा दी

Hinglish
75.7VR-6-75-7

प्रासादाः पर्वताकाराः पतन्ति धरणीतले । अगरुर्दह्यते तत्र वर च हरिचन्दनम् ।। ६.७५. ॥

prāsādāḥ parvatākārāḥ patanti dharaṇītale | agarurdahyate tatra vara ca haricandanam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenहुतभुक्fireतेषाम्theirगृहसहस्राणिthousands of housesददाहburntपर्वताकाराःof mountain like formप्रासादाःmansionsधरणीतलेon the groundपतन्तिcollapsed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen thousands of their houses were burnt by fire (consumer of offerings), and mountain like mansions collapsed to the ground.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस अग्नि ने हज़ारों घरों को भस्म कर डाला, और पर्वताकार राजभवन भूमि पर गिरने लगे

Hinglish
75.8VR-6-75-8

मौक्तिका मणयः स्निग्धा वज्रं चापि प्रवालकम् । क्षौमं च दह्यते तत्र कौशेयं चापि शोभनम् ।। ६.७५. ॥

mauktikā maṇayaḥ snigdhā vajraṃ cāpi pravālakam | kṣaumaṃ ca dahyate tatra kauśeyaṃ cāpi śobhanam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereअगुरुःincenseदह्यतेburntपरम्bestहरिचन्दनम्sandalwoodस्निग्धाःglossyमौक्तिकाःpearlsमणयःgemsवज्र् चापिand diamonds alsoप्रवालकम्corals.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere, in Lanka, incense and the best of sandalwood was burnt. Nay even glossy pearls, gems and diamonds were also burnt.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वहाँ अगुरु और उत्तम श्रीखण्ड-चन्दन जल रहे थे; चमकीले मोती, मणियाँ, हीरे और मूँगे भी उसी अग्नि में जल रहे थे

Hinglish
75.9VR-6-75-9

आविकं विविधं चौर्णं काञ्चनं भाण्डमायुधम् । नानाविकृतसंस्थानं वाजिभाण्डपरिच्छदौ ।। ६.७५. ॥

āvikaṃ vividhaṃ caurṇaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍamāyudham | nānāvikṛtasaṃsthānaṃ vājibhāṇḍaparicchadau || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereक्षौमम्white silkदह्यतेwas burntशोभनम्beautifulकौशेयं चsilksआविकम्blanketsविविधम्severalऔर्णं चwoollenकाञ्चनम्goldभाण्डम्chestsआयुधम्weapons.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetTheir white linen and beautiful silks were burnt. Nay, even several blankets of wool, chests and weapons were also burnt.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुन्दर रेशमी और उत्तम वस्त्र, ऊन के अनेक वस्त्र, स्वर्णिम पात्र तथा हथियार—सब कुछ जलने लगा

Hinglish
75.10VR-6-75-10

गजग्रैवेयकक्ष्याश्च रथभाण्डाश्च संस्कृताः । तनुत्राणि च योधानां हस्त्यश्वानां च वर्म च ।। ६.७५. ॥

gajagraiveyakakṣyāśca rathabhāṇḍāśca saṃskṛtāḥ | tanutrāṇi ca yodhānāṃ hastyaśvānāṃ ca varma ca || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नानाविकृतसंस्थानम्different kinds of peculiar ornamentsवाजिभाण्डपरिच्छदम्ornaments used for decoration of horsesगजग्रैवेयकक्ष्याश्चornaments worn round the neck and girths of elephantsसम्स्कृताःpolishedरथभाण्डाश्चchariot decorations.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetDifferent kinds of peculiar kinds of ornaments used to decorate horses, ornaments worn round the neck and girths of elephants, and polished chariot decorations.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)घोड़ों के विविध साज-सामान, हाथियों के गले के आभूषण, तथा रथों के सुसज्जित उपकरण भी जल गये

Hinglish
75.11VR-6-75-11

खड्गा धनूंषि ज्याबाणास्तोमराङ्कुशशक्तयः । रोमजं वालजं चर्म व्याघ्रजं चाण्डजं बहु ।। ६.७५. ॥

khaḍgā dhanūṃṣi jyābāṇāstomarāṅkuśaśaktayaḥ | romajaṃ vālajaṃ carma vyāghrajaṃ cāṇḍajaṃ bahu || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
योधानाम्of the warriorsहस्त्यश्वानां चshields of horsesतनुत्राणिarmourचर्मचleatherखडगाःswordsधनूंषिbow stringsज्याःexcellentबाणाःarrowsतोमराङ्कुशशक्तयःgoads, lances and javelins.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetLeather armour of the warriors, shields of horses, excellent bow strings, swords, arrows, goads, lances, and javelins.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)योद्धाओं के कवच, हाथी-घोड़ों की खालें, तलवारें, धनुष, प्रत्यंचाएँ, बाण, तोमर, अंकुश और शक्तियाँ—ये सब भी जल गये

Hinglish
75.12VR-6-75-12

मुक्तामणिविचित्रांश्च प्रासादांश्च समन्ततः । विविधानस्त्रसंयोगानग्निर्दहति तत्र वै ।। ६.७५. ॥

muktāmaṇivicitrāṃśca prāsādāṃśca samantataḥ | vividhānastrasaṃyogānagnirdahati tatra vai || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अग्निःfireसमन्ततःall overरोमजम्rugs made of hair of animalsवालजम्whisks made of fur of animalsव्याघ्रजम्tigerचर्मskinsबहुmanyचण्डजम्muskमुक्तामणिविचित्रान्wonderful pearls and gemsप्रासादान् चdwellingsविविधान्many kindsसंयोगान्clusters of war weaponsतत्रthereदहतिवैwere burnt.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWith fire all over, rugs made of hair of animals, whisks made of fur of animals, tiger skins, musk, wonderful pearls, and gems in laid dwellings of many kinds, and clusters of war weapons were burnt.

This translation covers verses 75.12–75.13 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रोम, बाल और चमड़े से बने विविध वस्त्र, बाघ की खाल तथा कस्तूरी, और मोतियों-मणियों से जड़े वे विचित्र भवन भी सब ओर जलने लगे

This Hindi translation covers verses 75.12–75.13 together.

Hinglish
75.13VR-6-75-13

नानाविधान् गृहच्छन्दान् ददाह हुतभूक् तदा । आवासान् राक्षसानां च सर्वेषां गृहगर्धिनाम् ।। ६.७५. ॥

nānāvidhān gṛhacchandān dadāha hutabhūk tadā | āvāsān rākṣasānāṃ ca sarveṣāṃ gṛhagardhinām || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.12English is translated together with verse 75.12Hindi is translated together with verse 75.12
75.14VR-6-75-14

हेमचित्रतनुत्राणां स्रग्दामाम्बरधारिणाम् । शीधुपानचलाक्षाणां मदविह्वलगामिनाम् ।। ६.७५. ॥

hemacitratanutrāṇāṃ sragdāmāmbaradhāriṇām | śīdhupānacalākṣāṇāṃ madavihvalagāminām || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenहुतभुक्consumed by fireचित्रान्wonderfulनानाविधान्of many kindsगृहान्homesगृहगर्थिनाम्well known Rakshasasसर्वेषाम्all of themराक्षसानाम्Rakshasasआवासान्homesददाहburntतत्रthereपावकःby fireहेमचित्रतनुत्राणाम्armour made of goldस्रग्धामांम्बरधारिणाम्decked with garland s and best of attireशीधुपानचलाक्षाणाम्their eyes wild with inebriationमद्विह्वलगामिनाम्walked slowly being intoxicatedकान्तालम्बितवस्त्राणांholding the robes of loved onesशत्रुसञ्जातमन्यूनाम्seized with anger against enemiesगदाशूलसिहस्तानाम्holding maces and tridents in handखादताम्eatingपिबतामपिdrinkingप्रियैस्सहwith loved onesमहार्हेषुfast asleepशयनेषुon the best bedsप्रसुप्तानाम्sleepingत्रस्तानाम्out of fearपुत्रान्sonsआदायtakingसर्वतःall sidesतूर्णम्quicklyगच्छताम्goingतेषाम्all of themनिवासिनाम्dwelling thereशतसहस्राणिhundreds and thousandsअदहत्burntपुनःपुनःagain and againजज्वाल चburning.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe fire consumed many kinds of wonderful homes of Rakshasas, with loved ones on the best beds, their armour made of gold Rakshasas decked with garland s and best of attire their eyes inebriated with intoxication, shaking while walking slowly, holding their loved ones, seized with anger against enemies, holding mace and tridents in hand, eating, drinking and sleeping on the best beds, fast asleep some out of fear taking their sons going quickly and all of them dwelling there in hundreds and thousands were burning again and again.

This translation covers verses 75.14–75.18 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वहाँ रखे नाना प्रकार के शस्त्र-सामग्री को भी वह अग्नि निगलती चली गयी, और उसने विविध प्रकार के गृह-रचनाओं को भी भस्म कर डाला राक्षसों के हर प्रकार के निवास-स्थानों को उसने अपनी चपेट में ले लिया—उन घरों में रहने वाले सोने से जड़े कवच, मालाएँ और सुन्दर वस्त्र पहने हुए थे मदिरा के नशे में डगमगाती आँखों वाले, लड़खड़ाते हुए चलने वाले, प्रिय के आलिंगन में लटकते वस्त्रों वाले, तथा शत्रु पर क्रोधित उन राक्षसों को भी वह घेरे हुए थी हाथों में गदा-त्रिशूल-तलवार लिये, कहीं खाते-पीते, तो कहीं बहुमूल्य शय्याओं पर अपनों के साथ सोये हुए राक्षसों को भी उस अग्नि ने घेर लिया भयभीत होकर पुत्रों को गोद में उठाये भागते हुए लंकावासियों की ऐसी लाखों जानें भी उसकी चपेट में आ गयीं वह अग्नि उन्हें बार-बार जलाती रही, और साथ ही अत्यन्त मूल्यवान् तथा सुदृढ़ भवनों को भी भस्म करती चली गयी

This Hindi translation covers verses 75.14–75.18 together.

Hinglish
75.15VR-6-75-15

कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसञ्जातमन्युनाम् । गदाशूलासिहस्तानां खादतां पिबतामपि ।। ६.७५. ॥

kāntālambitavastrāṇāṃ śatrusañjātamanyunām | gadāśūlāsihastānāṃ khādatāṃ pibatāmapi || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.14English is translated together with verse 75.14Hindi is translated together with verse 75.14
75.16VR-6-75-16

शयनेषु महार्हेषु प्रसुप्तानां प्रियैः सह । त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रानादाय सर्वतः ।। ६.७५. ॥

śayaneṣu mahārheṣu prasuptānāṃ priyaiḥ saha | trastānāṃ gacchatāṃ tūrṇaṃ putrānādāya sarvataḥ || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.14English is translated together with verse 75.14Hindi is translated together with verse 75.14
75.17VR-6-75-17

तेषां शतसहस्राणि तदा लङ्कानिवासिनाम् । अदहत् पावकस्तत्र जज्वाल च पुनःपुनः ।। ६.७५. ॥

teṣāṃ śatasahasrāṇi tadā laṅkānivāsinām | adahat pāvakastatra jajvāla ca punaḥpunaḥ || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.14English is translated together with verse 75.14Hindi is translated together with verse 75.14
75.18VR-6-75-18

सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च । हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि चन्द्रशालोन्नतानि च ।। ६.७५. ॥

sāravanti mahārhāṇi gambhīraguṇavanti ca | hemacandrārdhacandrāṇi candraśālonnatāni ca || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.14English is translated together with verse 75.14Hindi is translated together with verse 75.14
75.19VR-6-75-19

रत्नचित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः । मणिविद्रुमचित्राणि स्पृशन्तीव दिवाकरम् ।। ६.७५. ॥

ratnacitragavākṣāṇi sādhiṣṭhānāni sarvaśaḥ | maṇividrumacitrāṇi spṛśantīva divākaram || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereअग्निःfireसारवन्तिstrong and impenetrableमहार्हाणिmany enclosuresगम्बीरगुणवन्ति चmagnificentहेमचन्ध्रार्धचन्द्राणिconstructed in gold in the shape of the crescent moonचन्द्रशालोत्तमानि चin the shape of moonचित्रगवाक्षाणिwindows endowed with wonderful picturesसर्वशःall overसाधिष्ठानानिwere high with rooms on topमणिविद्रुमचित्राणिdecorated with gemsदिवाकरम्Sunस्पृशन्तीवas if touching the Sunक्रौञ्चबर्हिणवीणानाम्rendered noisy with notes of herons and peacocks and veenaभूषणानां चof ornamentsनिस्वनैःsoundsनादितानिvibrating soundsअचलाभानिlooked like mountain in shapeवेश्मानिdwellingsददाह हburnt.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe fire consumed the houses which were strong and impenetrable, with many enclosures, magnificent ones, constructed in gold in the shape of a half moon and full moon, windows endowed with wonderful pictures. All over the rooms were high on top, decorated with gems, and as if touching the Sun. It was rendered noisy with notes of herons and peacocks, playing of Veena, and jingling of ornaments like the vibration of sounds. The dwellings which looked like mountains were consumed by fire.

This translation covers verses 75.19–75.21 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जिन भवनों में सुवर्ण के अर्धचन्द्राकार शिखर और ऊँची चन्द्रशालाएँ थीं, तथा जिनकी सुन्दर गवाक्षें सब ओर सुशोभित थीं मणि-मूँगों से चित्रित वे गवाक्षें मानो सूर्य को छू रही थीं, और वे भवन क्रौंच पक्षियों, मोरों, वीणा तथा आभूषणों की ध्वनियों से गूँज रहे थे

This Hindi translation covers verses 75.19–75.21 together.

Hinglish
75.20VR-6-75-20

क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निस्वनैः । नादितान्यचला भानि वेश्मान्यग्निर्ददाह सः ।। ६.७५. ॥

krauñcabarhiṇavīṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca nisvanaiḥ | nāditānyacalā bhāni veśmānyagnirdadāha saḥ || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.19English is translated together with verse 75.19Hindi is translated together with verse 75.19
75.21VR-6-75-21

ज्वलनेन परीतानि तोरणानि चकाशिरे । विद्युद्भिरिव नद्धानि मेघजालानि धर्मगे ।। ६.७५. ॥

jvalanena parītāni toraṇāni cakāśire | vidyudbhiriva naddhāni meghajālāni dharmage || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.19English is translated together with verse 75.19Hindi is translated together with verse 75.19
75.22VR-6-75-22

ज्वलनेन परीतानि निपेतुर्भवनान्यथ । वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः ।। ६.७५. ॥

jvalanena parītāni nipeturbhavanānyatha | vajrivajrahatānīva śikharāṇi mahāgireḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ज्वलनेनby the touch of fireपरीतानिcoveredतोरणानिarchwaysघर्मगेin summerविद्युद्भिःlightningनद्धानिgirt roundमेघजालानीवlike clusters of cloudsचकाशिरेshone.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe archways covered with a touch of fire shone like lightning in summer, girt round like clusters of clouds.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)पर्वतों-जैसे विशाल दिखने वाले उन गूँजते भवनों को भी अग्नि ने भस्म कर डाला। अग्नि से घिरे हुए तोरण चमक उठे मानो ग्रीष्म ऋतु के बादल बिजली से जगमगा रहे हों, वैसे ही अग्नि से घिरे हुए घर चमक उठे

Hinglish
75.23VR-6-75-23

विमानेषु प्रसुप्ताश्च दह्यमाना वराङ्गनाः । त्यक्ताभरणसर्वाङ्गा हा हेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः ।। ६.७५. ॥

vimāneṣu prasuptāśca dahyamānā varāṅganāḥ | tyaktābharaṇasarvāṅgā hā hetyuccairvicukruśuḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ज्वलनेनburntपरीतानिby fireनिपेतुःfell downभवनानिmansionsमहागिरेःlarge mountainवज्रिवज्रहतानीवburnt by thunderboltशिखराणिpeaksयथाthat wayमहागिरेःlike huge mountains.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe mansions burnt by fire fell down like a huge mountain struck by a thunderbolt.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मानो इन्द्र के वज्र से विदीर्ण होकर चमकते हुए किसी विशाल पर्वत के शिखर हों। अपने महलों के ऊपरी कक्षों में सोयी हुई सुन्दर स्त्रियाँ भी जलने लगीं

Hinglish
75.24VR-6-75-24

तानि निर्दह्यमानानि दूरतः प्रचकाशिरे । हिमवच्छिखराणीव दीप्तौषधिवनानि च ।। ६.७५. ॥

tāni nirdahyamānāni dūrataḥ pracakāśire | himavacchikharāṇīva dīptauṣadhivanāni ca || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विमानेषुin the mansion topsप्रसुप्ताःsleepingदह्वमानाःburntवराङ्गनाःlovely womenत्यक्ताभरणसर्वाङ्गाःremoving the ornamentsहाहाइतिalas! Oh Oh!! like thisउच्चैःscreamedविचुक्रुशुःloudly in despair.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe lovely women sleeping in burnt mansion tops screamed loudly in desperation saying 'Alas! Oh Oh!' and removing their ornaments.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे अपने आभूषण उतार फेंककर ‘हा! हा!’ करके चीत्कार कर उठीं। अग्नि से घिरे और भी भवन वहाँ गिरने लगे

Hinglish
75.25VR-6-75-25

हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैरपि । रात्रौ सा दृश्यते लङ्का पुष्पितैरिव किंशुकैः ।। ६.७५. ॥

harmyāgrairdahyamānaiśca jvālāprajvalitairapi | rātrau sā dṛśyate laṅkā puṣpitairiva kiṃśukaiḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereअग्निपरीतानिpeaks of mountains burntभवनान्यपिmansionsवज्रिवज्रहतानिlike struck by thunderboltमहागिरेःhuge mountainशिखराणीवlike peaksनिपेतुःfell.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetLike peaks of mountains struck by thunderbolt the mansions also fell, caught in fire.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वहाँ अग्नि से घिरे हुए भवन भी इस प्रकार गिरने लगे, मानो इन्द्र के वज्र से टूटकर किसी महापर्वत के शिखर गिर रहे हों

Hinglish
75.26VR-6-75-26

हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्च तुरगैरपि । बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः ।। ६.७५. ॥

hastyadhyakṣairgajairmuktairmuktaiśca turagairapi | babhūva laṅkā lokānte bhrāntagrāha ivārṇavaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निर्दह्यमानानिas they were burningतानिthoseदिवशःon all sidesदीप्तौषनानिwhile glowingहिमवच्छिखराणीवHimalaya peaksदूरतःin distanceप्रचकाशिरेas. if shining
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAs the mansions were burning, they shone like the peaks of Himalayas glowing at a distance.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे भी इन्द्र के वज्र से टूटे पर्वत-शिखरों के समान गिरते चले गये। दूर से जलते हुए वे भवन चमक रहे थे

Hinglish
75.27VR-6-75-27

अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा क्वचिद्भीतो ऽपसर्पति । भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिदश्वो निवर्तते ।। ६.७५. ॥

aśvaṃ muktaṃ gajo dṛṣṭvā kvacidbhīto 'pasarpati | bhīto bhītaṃ gajaṃ dṛṣṭvā kvacidaśvo nivartate || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दह्यमानैःwhile burningज्वालाप्रज्वलितैःflames were blazingहर्म्याग्रैःtops of dwellingsसाtheyलङ्काLankaरात्रौnightपुष्पितैःblossomsकिंशुकैःइवKimsukaदृश्यतेappeared.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile the tops of dwellings were burning, flames were blazing, and Lanka seemed adorned with Kimsuka blossoms.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हिमालय के शिखर जैसे सब ओर से जलते-दहकते प्रतीत हो रहे थे। जलते हुए भवनों की चोटियाँ भी ज्वालाओं से दहक उठीं

Hinglish
75.28VR-6-75-28

लङ्कायां दह्यमानायां शुशुभे स महार्णवः । छायासंसक्तसलिलो लोहितोद इवार्णवः ।। ६.७५. ॥

laṅkāyāṃ dahyamānāyāṃ śuśubhe sa mahārṇavaḥ | chāyāsaṃsaktasalilo lohitoda ivārṇavaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
लङ्काLankaहस्त्यध्यक्षैःguards of horsesमुक्सैःlet looseगजैःelephantsमुक्सैःlet looseतुरङ्गमैःhorsesलोकान्तेat the end of world cycleभ्रान्तग्राहःagitatedअर्णवःइवocean likeबभूवseemed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIn Lanka with the elephants set free, horses set free by the guards, it was like an agitated ocean at the end of the world cycle.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस रात्रि में समूची लंका ऐसी दिखायी दे रही थी मानो खिले हुए पलाश-पुष्पों से आच्छादित हो गयी हो। महावतों के हाथों से छूटे हुए हाथी और घोड़े इधर-उधर भागने लगे, जिससे लंका ऐसी दिखने लगी मानो प्रलयकाल में जलचरों से व्याकुल कोई सागर हो

Hinglish
75.29VR-6-75-29

सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर्दीपिता पुरी । लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव वसुन्धरा ।। ६.७५. ॥

sā babhūva muhūrtena haribhirdīpitā purī | lokasyāsya kṣaye ghore pradīpteva vasundharā || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
क्वचित्someमुक्तम्releasedअश्वम्horsesदृष्टवाseeingगजःelephantsभीतःfearedअपसर्पतिwent in different directionक्वचित्someभीतम्in fearगजम्elephantsदृष्टवाseeingअश्वःhorsesभीतःfearingनिवर्ततेran away.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSome horses that were released, went in different directions afraid of elephants. Some elephants seeing horses ran away in fear.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कहीं कोई हाथी छूटे हुए घोड़े को देखकर डरकर भाग खड़ा होता, तो कहीं कोई डरा हुआ घोड़ा किसी भयभीत हाथी को देखकर ही उलटे पैर लौट जाता

Hinglish
75.30VR-6-75-30

नारीजनस्य धूमेन व्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः । स्वनो ज्वलनतप्तस्य शुश्रुवे दशयोजनम् ।। ६.७५. ॥

nārījanasya dhūmena vyāptasyoccairvineduṣaḥ | svano jvalanataptasya śuśruve daśayojanam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
लङ्कायाम्in Lankaदह्यमानायाम्while burningछायासंसक्तसलिलःthe image of reflected in waterमहार्णवःof the oceanलोहितोदःred colouredमहार्णवःइवlike oceanशुशुभेappeared.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile Lanka was burning its image reflected in the ocean made the ocean look like an ocean of red waters.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)लंका के इस प्रकार जलने पर, उस अग्नि की परछाईं जल में पड़ने से समुद्र भी मानो लाल-रक्त जल वाला कोई सागर बनकर शोभायमान हो उठा

Hinglish
75.31VR-6-75-31

प्रदग्धकायानपरान् राक्षसान्निर्गतान् बहिः । सहसा ऽभ्युत्पतन्ति स्म हरयो ऽथ युयुत्सवः ।। ६.७५. ॥

pradagdhakāyānaparān rākṣasānnirgatān bahiḥ | sahasā 'bhyutpatanti sma harayo 'tha yuyutsavaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मुहूर्तेनin a short whileहरिभिःmonkeys alsoदीपिताset fireसापुरीthat cityअस्यitsलोकस्यin the worldघोरेdreadfulक्ष्येdestructionप्रदीप्ताflamingवसुन्धराइवlike landबभूवwas.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSet fire by the monkeys, in a short while, the city was like a land flaming out of dreadful destruction in the world.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वानरों द्वारा जलायी गयी वह नगरी क्षणभर में ऐसी दिखने लगी, मानो प्रलयकाल के समय सारी पृथ्वी ही धधक उठी हो

Hinglish
75.32VR-6-75-32

उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनः । दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं चान्वनादयत् ।। ६.७५. ॥

udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ | diśo daśa samudraṃ ca pṛthivīṃ cānvanādayat || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धूमेनsmokeव्याप्तस्यspreadज्वलनतप्तस्यscorched by fireउच्चैःat the top ofविनेदुषःclamourनारीजनस्यof the women folkस्वनःsoundशतयोजनम्a hundred yojanasशुश्रुवेheard.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetBy the smoke that spread, scorched by the fire, the clamour of the women folk at the top of their voice was heard at a hundred yojanas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)धुएँ से घिरी, ऊँचे स्वर में चीत्कार करती स्त्रियों की वह करुण पुकार, अग्नि से संतप्त होकर सौ योजन दूर तक सुनायी देती रही

Hinglish
75.33VR-6-75-33

विशल्यौ तु महात्मानौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ । असम्भ्रान्तौ जगृहतुस्तदोभे धनुषी वरे ।। ६.७५. ॥

viśalyau tu mahātmānau tāvubhau rāmalakṣmaṇau | asambhrāntau jagṛhatustadobhe dhanuṣī vare || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथand thenप्रदग्धकायान्burnt bodiesबहिःoutsideनिर्गतान्unable to bearअपरान्continuedराक्षसान्Rakshasasहरयःmonkeysयुयुत्सवःeager to fightसहसाsuddenlyउत्पतन्तिस्मassailed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAnd thereafter the monkeys who were eager to fight assailed the Rakshasas who came out suddenly unable to bear the burning of the bodies.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जिन राक्षसों के शरीर जल चुके थे और जो बाहर भागकर निकल आये थे, युद्ध की इच्छा रखने वाले वानर तुरंत उन पर टूट पड़े

Hinglish
75.34VR-6-75-34

ततो विष्फारयानस्य रामस्य धनुरुत्तमम् । बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः ।। ६.७५. ॥

tato viṣphārayānasya rāmasya dhanuruttamam | babhūva tumulaḥ śabdo rākṣasānāṃ bhayāvahaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वानराणाम्monkeysउद्घुष्टं चclamourराक्षसानाम्of the Rakshasasनिस्स्वसः चsighingदशtenदिशःdirectionsसमुद्रं चoceanपृथिवीं चearthव्यनादयत्resound.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe clamour of the monkeys and the sighing of the Rakshasas resounded in all the ten directions including the ocean as well as the earth.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वानरों की गर्जना और राक्षसों की चीत्कार—इन दोनों की ध्वनि दसों दिशाओं, समुद्र और सम्पूर्ण पृथ्वी में गूँज उठी

Hinglish
75.35VR-6-75-35

अशोभत तदा रामो धनुर्विष्फारयन् महत् । भगवानिव सङ्क्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः ।। ६.७५. ॥

aśobhata tadā rāmo dhanurviṣphārayan mahat | bhagavāniva saṅkruddho bhavo vedamayaṃ dhanuḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महात्मानौgreat soulsतौthe twoरामलक्ष्मणौRama and Lakshmanaउभौbothविशल्यौexcellentअसम्भ्रान्तौrelieved of the painवरेwell knownताthoseउभौtwoधनुषीbowsजगृहतुःseized hold.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe two great souls, Rama, and Lakshmana, both relieved of pain seized hold of excellent and wellknown bows.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इसी बीच शल्यरहित हो चुके महात्मा राम और लक्ष्मण दोनों ने बिना किसी विचलन के अपने-अपने श्रेष्ठ धनुष उठा लिये

Hinglish
75.36VR-6-75-36

उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनम् । ज्याशब्दस्तावुभौ शब्दावति रामस्य शुश्रुवे ।। ६.७५. ॥

udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanam | jyāśabdastāvubhau śabdāvati rāmasya śuśruve || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenरामः चRamaउत्तमम्bestधनुःbowविस्फारयामानस्यdrewराक्षसानाम्Rakshasasभयावहःout of fearतुमुलःtumultuousशब्दःsoundभभूवcreated.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen Rama drew the best of bow, that created fear among the Rakshasas by its tumultuous sound.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तत्पश्चात् श्रीराम ने जब अपना उत्तम धनुष खींचा, तो उसकी भयंकर टंकार से राक्षसों में भय व्याप्त हो गया

Hinglish
75.37VR-6-75-37

वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निस्वनः । ज्याशब्दश्चापि रामस्य त्रयं व्याप दिशो दश ।। ६.७५. ॥

vānarodghuṣṭaghoṣaśca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ | jyāśabdaścāpi rāmasya trayaṃ vyāpa diśo daśa || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenमहत्greatधनुःbowविष्फारयन्bendingरामःRamaवेदमयम्signs of Vedasधनुःbowसङ्कृद्धःin great furyभगवान्divineभवःइवLord Sivaअशोभतshone.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, great Rama stretching his bow in great fury shone as though the divine Lord Siva was stretching his bow with imprints of Vedas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अपने विशाल धनुष को खींचते हुए श्रीराम उस समय ऐसे शोभायमान हो रहे थे, मानो क्रुद्ध भगवान् शिव स्वयं वेदमय धनुष खींच रहे हों

Hinglish
75.38VR-6-75-38

तस्य कार्मुकमुक्तैश्च शरैस्तत्पुरगोपुरम् । कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णमपतद्भुवि ।। ६.७५. ॥

tasya kārmukamuktaiśca śaraistatpuragopuram | kailāsaśṛṅgapratimaṃ vikīrṇamapatadbhuvi || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामस्यRama'sज्याशब्दःthat soundवानराणाम्for the Vanarasउद्घुष्टम्aboveराक्षसानाम्Rakshasasनिस्स्वनं चsoundsतौthoseउभौtwoअतिशुश्रुवेvery high.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat sound of the twang of Rama's bow could be heard very high over and above the sounds of the Vanaras and Rakshasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वानरों की गर्जना, राक्षसों की चीत्कार, और अब उन दोनों से भी ऊँची सुनायी दे रही श्रीराम की धनुष-टंकार—इन तीनों ध्वनियों ने मिलकर दसों दिशाओं को भर दिया

This Hindi translation covers verses 75.38–75.39 together.

Hinglish
75.39VR-6-75-39

ततो रामशरान् दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च । सन्नाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत ।। ६.७५. ॥

tato rāmaśarān dṛṣṭvā vimāneṣu gṛheṣu ca | sannāho rākṣasendrāṇāṃ tumulaḥ samapadyata || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वानरोद्घुष्टघोषः चshouts of the vanarasराक्षसानाम्Rakshasasनिस्स्वनः चwailing alsoरामस्यRama'sज्याशब्दश्चापिby that soundत्रयम्threeदशtenदिशःdirectionsव्याप्यspread.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe sound of Rama's bow twang, the clamour of the Vanaras as well as the wailing of Rakshasas, all the three could be heard in all ten directions.

HinglishHindi is translated together with verse 75.38
75.40VR-6-75-40

तेषां सन्नह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम् । शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत ।। ६.७५. ॥

teṣāṃ sannahyamānānāṃ siṃhanādaṃ ca kurvatām | śarvarī rākṣasendrāṇāṃ raudrīva samapadyata || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कैलासशृङ्गप्रतिमम्the entrance gate of the city that was like Kailasaतत्पुरगोपुरम्which resembledतस्यitsकार्मुकमुक्सैश्चshaft released from bowशरैःarrowsविशीर्णम्crumbledभुविon the groundअपतत्fallen.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe entrance gate of Lanka, which was like Kailasa, crumbled and fell by the shaft released from the bow of Rama.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्रीराम के धनुष से छूटे बाणों की मार से, कैलास-शिखर के समान विशाल वह नगर-द्वार टूटकर भूमि पर आ गिरा

Hinglish
75.41VR-6-75-41

आदिष्टा वानरेन्द्रास्तु सुग्रीवेण महात्मना । आसन्नद्वारमासाद्य युध्यध्वं प्लवगर्षभाः ।। ६.७५. ॥

ādiṣṭā vānarendrāstu sugrīveṇa mahātmanā | āsannadvāramāsādya yudhyadhvaṃ plavagarṣabhāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenविमानेषुon the high rise mansionsगृहेषु चand housesरामशरान्Rama's arrowsदृष्टवाseeingराक्षसेन्द्राणाम्Rakshasa leadersसन्नाहःpreparingतुमुलःfearedसमपद्यतstarted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeeing Rama's arrows on the highrise mansions and houses, the Rakshasa leaders started preparing for comb at out of fear.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्रीराम के इन बाणों को अपने महलों और भवनों तक पर पड़ते देखकर राक्षसराजों में भय और हलचल मच गयी, वे शीघ्रता से युद्ध की तैयारी करने लगे

Hinglish
75.42VR-6-75-42

यश्च वो वितथं कुर्यात्तत्र तत्र ह्युपस्थितः । स हन्तव्यो हि सम्प्लुत्य राजशासनदूषकः ।। ६.७५. ॥

yaśca vo vitathaṃ kuryāttatra tatra hyupasthitaḥ | sa hantavyo hi samplutya rājaśāsanadūṣakaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सन्नह्यमानानाम्as they were preparingसिंहनादम्leonineकुर्वताम्doingतेषाम्by themराक्षसेन्द्राणाम्Rakshasa leadersशर्वरीnightरौद्रीवRudra'sसमपद्यतcame upon.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAs the Rakshasa leaders were preparing (for attack) and emitting leonine roar, night came upon like the night of Rudra (night of final dissolution).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार तैयार होते और सिंहनाद करते हुए राक्षसराजों के लिये वह रात्रि मानो प्रलयकालीन रात्रि के समान भयंकर हो उठी

Hinglish
75.43VR-6-75-43

तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु । स्थितेषु द्वारमासाद्य रावणं मन्युराविशत् ।। ६.७५. ॥

teṣu vānaramukhyeṣu dīptolkojjvalapāṇiṣu | sthiteṣu dvāramāsādya rāvaṇaṃ manyurāviśat || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेtheyवानरेन्द्राःVanara kingमहात्मनाgreat soulसुग्रीवेणby Sugrivaआदिष्टाःcommandedप्लवगर्षभाःbulls among monkeysआसन्नम्reachingद्वारम्gateआसाद्यreachedयुध्यध्वम्encounterवःorयःhe whoतत्रतत्रhere and thereव्यवस्थितःअपिstaying thereवितथम्falseकुर्वात्doराजशासनदूषकःone who does not obey this king's orderसःheअहिसंफ्लुत्यguilty of floutingहन्तव्यःbe destroyedतेषुfor them.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSugriva the great king of Vanaras commanded all the bulls among Vanaras, to encounter after reaching the gate of Lanka. "He who is staying wherever they are does not obey the king's command will be killed for being guilty of flouting the command", ordered Sugriva to the Vanaras.

This translation covers verses 75.43–75.44 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महात्मा सुग्रीव ने वानरश्रेष्ठों को आज्ञा दी—‘लंका के द्वार तक पहुँचकर वहीं डटकर युद्ध करो। और जो भी हमारी इस आज्ञा का उल्लंघन करे, जहाँ भी वह खड़ा हो, उस पर तुरंत टूट पड़कर उसका वध कर देना—क्योंकि वह राजाज्ञा का अपराधी होगा’

This Hindi translation covers verses 75.43–75.44 together.

Hinglish
75.44VR-6-75-44

तस्य जृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रा वै दिशो दश । रूपवानिव रुद्रस्य मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत ।। ६.७५. ॥

tasya jṛmbhitavikṣepādvyāmiśrā vai diśo daśa | rūpavāniva rudrasya manyurgātreṣvadṛśyata || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.43English is translated together with verse 75.43Hindi is translated together with verse 75.43
75.45VR-6-75-45

स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ । प्रेषयामास सङ्क्रुद्धो राक्षसैर्बहुभिः सह ।। ६.७५. ॥

sa nikumbhaṃ ca kumbhaṃ ca kumbhakarṇātmajāvubhau | preṣayāmāsa saṅkruddho rākṣasairbahubhiḥ saha || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषुholding burning torches in handतेषुtheyवानरमुख्येषुVanara chiefsद्वारम्gateआसाद्यreachingस्थितेषुstandingरावणम्Ravanaमन्युराविशत्overtaken by anger.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHolding burning torches in hand the Vanara chiefs reached and standing at the gate, saw that Ravana was overtaken by anger.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हाथों में जलती मशालें लिये वे वानरश्रेष्ठ द्वार पर जा डटे। उन्हें इस प्रकार खड़े देखकर रावण को अत्यन्त क्रोध चढ़ आया

Hinglish
75.46VR-6-75-46

यूपाक्षः शोणिताक्षश्च प्रजङ्घः कम्पनस्तथा । निर्ययुः कौम्भकर्णिभ्यां सह रावणशासनात् ।। ६.७५. ॥

yūpākṣaḥ śoṇitākṣaśca prajaṅghaḥ kampanastathā | niryayuḥ kaumbhakarṇibhyāṃ saha rāvaṇaśāsanāt || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्यhisजृम्भितविक्षेपात्violent disturbanceदशtenदिशःdirectionsव्यामिश्राःवैyawningगात्रेषुlimbsरुद्रस्यRudra'sरूपवान्formमन्युःwrathअदृश्यतइवperceptible like.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe ten directions were disturbed violently by his yawning and his wrath was perceptible like Rudra' s form in his limbs by his wrath.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसके जँभाई लेने और अंगों के आवेग से मानो दसों दिशाएँ काँप उठीं; उसके शरीर में साक्षात् रुद्र का क्रोध ही मूर्तिमान् होकर प्रकट हुआ हो, ऐसा दिखायी दे रहा था

Hinglish
75.47VR-6-75-47

शशास चैव तान् सर्वान् राक्षसान् सुमहाबलान् । नादयन् गच्छतात्रैव जयध्वं शीघ्रमेव च ।। ६.७५. ॥

śaśāsa caiva tān sarvān rākṣasān sumahābalān | nādayan gacchatātraiva jayadhvaṃ śīghrameva ca || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सङ्कृद्धःbecoming very angryसःheकुम्भं चKumbha andनिकुम्भं चNikumbhaकुम्भकर्णात्मजौKumbhakarna's sonsउभौbothबहुभिःmanyराक्षसैस्सहRakshasasप्रेषयामासsent for.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeized with anger, he sent for Kumbha and Nikumbha, both the sons of Kumbhakarna and many Rakshasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अत्यन्त क्रुद्ध रावण ने कुम्भकर्ण के दोनों पुत्रों—कुम्भ और निकुम्भ—को बहुत-से राक्षसों के साथ युद्ध में भेजा

Hinglish
75.48VR-6-75-48

ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः । लङ्काया निर्ययुर्वीराः प्रणदन्तः पुनःपुनः ।। ६.७५. ॥

tatastu coditāstena rākṣasā jvalitāyudhāḥ | laṅkāyā niryayurvīrāḥ praṇadantaḥ punaḥpunaḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यूपाक्षःYupakshaशोणिताक्षश्चSonithaskshaप्रजङ्घःPrajanghaतथाsimilarlyकम्पनःKampanaरावणशासनात्by Ravana's commandकौम्भकर्णिभ्यांसहKumbhakarna's sonsनिर्ययुःset out.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYupaksha, Sonithaksha, Prajangha, Kampana set out with both the sons of Kumbhakarna.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रावण की आज्ञा से यूपाक्ष, शोणिताक्ष, प्रजंघ और कम्पन भी कुम्भ-निकुम्भ के साथ युद्ध के लिये निकल पड़े

Hinglish
75.49VR-6-75-49

रक्षसां भूषणस्थाभिर्भाभिः स्वाभिश्च सर्वशः । चक्रुस्ते सप्रभं व्योम हरयश्चाग्निभिः सह ।। ६.७५. ॥

rakṣasāṃ bhūṣaṇasthābhirbhābhiḥ svābhiśca sarvaśaḥ | cakruste saprabhaṃ vyoma harayaścāgnibhiḥ saha || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheमहाबलान्extraordinary strengthतान्themसर्वान्allराक्षसान्Rakshasasशशास चorderedराक्षसाःRakshasaसिंहनादम्lion roarनादयन्roaringअद्यैवnowगच्छतgo.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRoaring like a lion, he ordered all the Rakshasas of extraordinary strength to proceed instantly.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रावण ने सिंह के समान गरजते हुए उन समस्त महाबली राक्षसों को आज्ञा दी—‘हे राक्षसो! तुम सब अभी इसी क्षण युद्धभूमि की ओर प्रस्थान करो!’

Hinglish
75.50VR-6-75-50

तत्र ताराधिपस्याभा ताराणां च तथैव च । तयोराभरणस्था च बलयोर्द्यामभासयन् ।। ६.७५. ॥

tatra tārādhipasyābhā tārāṇāṃ ca tathaiva ca | tayorābharaṇasthā ca balayordyāmabhāsayan || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenतेनby himज्वलितायुधाःglowing weaponsवीराःwarriorsराक्षसाःRakshasasपुनःपुनःagain and againप्रणदन्तःoffering salutationsलङ्कायाःfrom Lankaनिर्ययुःdeparted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOrdered by him again and again, the Rakshasa warriors went from Lanka with glowing weapons offering salutations to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रावण द्वारा इस प्रकार प्रेरित होकर, चमकते हुए शस्त्र लिये वे वीर राक्षस बार-बार गरजते हुए लंका से बाहर निकल पड़े

Hinglish
75.51VR-6-75-51

चन्द्राभा भूषणाभा च गृहाणां ज्वलतां च भा । हरिराक्षससैन्यानि भ्राजयामास सर्वतः ।। ६.७५. ॥

candrābhā bhūṣaṇābhā ca gṛhāṇāṃ jvalatāṃ ca bhā | harirākṣasasainyāni bhrājayāmāsa sarvataḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रक्षसाम्Rakshasasभूषणस्थाभिःby the ornamentsसर्वशःall overर्भाभिsplendourस्वाभिश्चtheir ownतेtheyअग्निभिस्स्हtorches alsoहरयः चmonkeysव्योमskyसप्रभम्by that glowचक्रुःwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe Rakshasas by the effulgence of ornaments and by themselves illumined all over the sky like monkeys did with torches.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राक्षसों के आभूषणों की चमक और वानरों की जलती मशालों की रोशनी से मिलकर सारा आकाश दीप्तिमान् हो उठा

Hinglish
75.52VR-6-75-52

तत्र चोर्ध्वं प्रदीप्तानां गृहाणां सागरः पुनः । भाभिः संसक्तपातालश्चलोर्मिः शुशुबे ऽधिकम् ।। ६.७५. ॥

tatra cordhvaṃ pradīptānāṃ gṛhāṇāṃ sāgaraḥ punaḥ | bhābhiḥ saṃsaktapātālaścalormiḥ śuśube 'dhikam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereताराधिपस्याLord of starsआभाlightतथैव चlike thatताराणाम्starsभाlightतयोःbothअभराणाभा चsplendour of ornamentsबलयोtwo armiesर्द्यामskyअभासयन्brightened.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere the radiance of the moon and stars and the splendour of their ornaments brightened the sky.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)चन्द्रमा और तारों की आभा, दोनों सेनाओं के आभूषणों की चमक, तथा जलते हुए भवनों की रोशनी—इन सबसे आकाश जगमगा उठा। समुद्र भी उन जलते भवनों की चमक को अपनी लहरों में समेटे हुए और भी अधिक शोभायमान हो उठा, और इस प्रकार वानर तथा राक्षस—दोनों सेनाएँ चारों ओर आलोकित हो गयीं

This Hindi translation covers verses 75.52–75.54 together.

Hinglish
75.53VR-6-75-53

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् । भीमाश्वरथमातङ्गं नानापत्तिसमाकुलम् ।। ६.७५. ॥

patākādhvajasaṃsaktamuttamāsiparaśvadham | bhīmāśvarathamātaṅgaṃ nānāpattisamākulam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
चन्द्राभाmoon lightभूषणाभा चsplendour of ornamentsसागरःoceanगृहाणाम्dwellingsपुनःagainसर्वतःeverywhereहरिराक्षससैन्यानिmonkey and Rakshasa armyभ्राजयामासshone brilliantly.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe moon light and the splendour of the ornaments, also the light of shining ocean and dwellings lit up the Vanara and Rakshasa armies.

HinglishHindi is translated together with verse 75.52
75.54VR-6-75-54

दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम् । तद्राक्षसबलं घोरं भीमविक्रमपौरुषम् ।। ६.७५. ॥

dīptaśūlagadākhaḍgaprāsatomarakārmukam | tadrākṣasabalaṃ ghoraṃ bhīmavikramapauruṣam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereचलोर्मिःwavesसागरःof the oceanपुनःagainअर्धप्रदीप्तानाम्half burntगृहाणाम्housesभाभिःshoneसंसक्तसलिलःunited with waterअधिकम्veryशुशुभेbright.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere the waves of the ocean shone brightly getting united with the fire of half burnt houses.

HinglishHindi is translated together with verse 75.52
75.55VR-6-75-55

ददृशो ज्वलितप्रासं किङ्किणीशतनादितम् । हेमजालाचितभुजं व्यामिश्रितपरश्वधम् ।। ६.७५. ॥

dadṛśo jvalitaprāsaṃ kiṅkiṇīśatanāditam | hemajālācitabhujaṃ vyāmiśritaparaśvadham || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पताकध्वजसंसक्तम्fixed with flags and polesउत्तमासिपरश्वधम्equipped with the best of axesभीमाश्वरथमातङ्गम्formidable chariots, horses and elephantsनानापततिसमाकुलम्different kinds of foot soldiersदीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम्distinguished by shining tridents, maces, swords, spears and lances, bowsघोरविक्रमपौरुषम्warriors of frightening valour and prowessज्वलितप्रासम्shining barbed missilesकिङ्किणीशतनादितम्hundreds of bells tied round the chariots, elephantsहेमजालाचितभुजम्endowed with arms of warriors decorated with goldव्यावेष्टितपरश्वधम्axes to killव्याघूर्णितमहाशस्त्रम्weapons to pierce throughबाणसंसक्तकार्मुकम्arrows fixed to the bowsगन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम्fragrant with abundance of sandalतत्thatराक्षसबलम्Rakshasa armyभीमम्terrificददृशेappeared.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen the Rakshasa army appeared terrific, fixed with flags and poles, equipped with best of axes, horses yoked to formidable chariots and elephants different kinds of foot soldiers, distinguished by wielding shining tridents, maces, swords spears and lances warriors of frightening valour and prowess holding shining barbed missiles hundreds of tiny bells tied to the chariots and elephants making noise warriors endowed with arms decorated with gold, with axes and weapons to pierce arrows fixed to the bows, with an abundance of fragrance.

This translation covers verses 75.55–75.58 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)पताकाओं और ध्वजों से आच्छादित, उत्तम तलवारों-फरसों से युक्त, भयंकर घोड़ों-रथों-हाथियों तथा नाना पैदल सैनिकों से भरी, चमकते त्रिशूल-गदा-तलवार-भाला-तोमर-धनुष लिये हुए, भीषण पराक्रम और पौरुष से युक्त वह राक्षस-सेना दिखायी दी—जिसके भाले चमक रहे थे, सैकड़ों घण्टियाँ बज रही थीं, भुजाएँ सुवर्ण-आभूषणों से सजी थीं, फरसे लिपटे हुए थे, महाशस्त्र हिल रहे थे, धनुषों पर बाण चढ़े थे, और गन्ध-माला के छिड़काव से सुगन्धित वायु बह रही थी। शूरवीरों से भरी, बड़े बादलों-जैसी गम्भीर गर्जना करती हुई वह अत्यन्त भयानक राक्षस-सेना जब युद्धभूमि की ओर आती दिखी—

This Hindi translation covers verses 75.55–75.59 together.

Hinglish
75.56VR-6-75-56

व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम् । गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।। ६.७५. ॥

vyāghūrṇitamahāśastraṃ bāṇasaṃsaktakārmukam | gandhamālyamadhūtsekasammoditamahānilam || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.55English is translated together with verse 75.55Hindi is translated together with verse 75.55
75.57VR-6-75-57

घोरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिस्वनम् । । ६.७५. ॥

ghoraṃ śūrajanākīrṇaṃ mahāmbudharanisvanam | | 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.55English is translated together with verse 75.55Hindi is translated together with verse 75.55
75.58VR-6-75-58

तद्दृष्ट्वा बलमायान्तं राक्षसानां सुदारुणम् । सञ्चचाल प्लवङ्गानां बलमुच्चैर्ननाद च ।। ६.७५. ॥

taddṛṣṭvā balamāyāntaṃ rākṣasānāṃ sudāruṇam | sañcacāla plavaṅgānāṃ balamuccairnanāda ca || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.55English is translated together with verse 75.55Hindi is translated together with verse 75.55
75.59VR-6-75-59

जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद्बलं रक्षसां महत् । अभ्ययात् प्रत्यरिबलं पतङ्गा इव पावकम् ।। ६.७५. ॥

javenāplutya ca punastadbalaṃ rakṣasāṃ mahat | abhyayāt pratyaribalaṃ pataṅgā iva pāvakam || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
घोरम्fierceशूरजनाकीर्णम्crowded with warriorsमहाम्बुधरनिस्स्वनम्like rainy. cloud thunderingसुदारणम्dreadfulआयातम्comingतत्thatदृष्टवाseeingप्लवङ्गानाम्monkeysबलम्troopsसञ्चचालcoming forwardउच्चैःelevatedननाद चmaking loud noise.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCrowded with fierce warriors coming like thundering rainy clouds, the Rakshasas, and the monkey troops coming forward made loud noises with an elevated tone.

HinglishHindi is translated together with verse 75.55
75.60VR-6-75-60

तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि । राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयस्तरमशोभत ।। ६.७५. ॥

teṣāṃ bhujaparāmarśavyāmṛṣṭaparighāśani | rākṣasānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ bhūyastaramaśobhata || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रक्षसाम्Rakshasasमहत्greatतत् बलंपुनःagain that armyजवेनspeedआफ्लुत्यmothsपतङ्गापावकम्fly towards flameप्रत्यरिबलम्hostile armyप्रत्ययात्rushed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe great army of Rakshasas rushed towards the hostile army just as moths flew up towards flame.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)—तो उसे देखकर वानर-सेना में हलचल मच गयी और वह ऊँचे स्वर में गरज उठी। फिर छलाँग लगाते हुए वानरों की वह विशाल सेना, पतंगों के अग्नि की ओर दौड़ पड़ने के समान, शत्रु-सेना की ओर टूट पड़ी। उधर परिघ और गदा जैसे शस्त्रों को भुजाओं में सँभाले हुए वह श्रेष्ठ राक्षस-सेना भी और भी भयंकर दिखायी देने लगी। इस प्रकार युद्धेच्छुक वानर मानो उन्मत्त होकर उछल पड़े तरुशैलैः अभिघ्नन्तो मुष्टिभिश्च निशाचरान् । तथैव आपततां तेषां हरीणां निशितैः शरैः

This Hindi translation covers verses 75.60–75.62 together.

Hinglish
75.61VR-6-75-61

तत्रोन्मत्ता इवोत्पेतुर्हरयो ऽथ युयुत्सवः । तरुशैलैरभिघ्नन्तो मुष्टिभिश्च निशाचरान् ।। ६.७५. ॥

tatronmattā ivotpeturharayo 'tha yuyutsavaḥ | taruśailairabhighnanto muṣṭibhiśca niśācarān || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेषांराक्षसानाम्by the Rakshasasभुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनिClubs and Asanis brandished by rubbing with the armsश्रेष्ठम्greatबलम्armyभूयःappearedपरम्veryअशोभतbrightly.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetTheir Clubs and Asanis brandished by rubbing with their arms, the great army of Rakshasas appeared very bright.

HinglishHindi is translated together with verse 75.60
75.62VR-6-75-62

तथैवापततां तेषां कपीनामसिभिः शितैः । शिरांसि सहसा जह्नू राक्षसा भीमदर्शनाः ।। ६.७५. ॥

tathaivāpatatāṃ teṣāṃ kapīnāmasibhiḥ śitaiḥ | śirāṃsi sahasā jahnū rākṣasā bhīmadarśanāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथand nowतत्रthereयुयुत्सवःeagerहरयःmonkeysनिशाचरान्night rangersतरुशैलैःwith trees and rocksमुष्टिभिः चand fistsअभिघ्नन्तःstrikingउन्मत्ताःइवas if gone madउत्पेतुःrose up.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThereafter the monkeys eager to fight with night rangers rose as if gone mad striking the night rangers with trees and rocks.

HinglishHindi is translated together with verse 75.60
75.63VR-6-75-63

दशनैर्हृतकर्णाश्च मुष्टिनिष्कीर्णमस्तकाः । शिलाप्रहारभग्नाङ्गा विचेरुस्तत्र राक्षसाः ।। ६.७५. ॥

daśanairhṛtakarṇāśca muṣṭiniṣkīrṇamastakāḥ | śilāprahārabhagnāṅgā vicerustatra rākṣasāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तथैवin that mannerदर्शनाshowed upराक्षसाःRakshasasआपतताम्approachingतेषांकपीनाम्those monkeysशिरांसिheadसहसाinstantlyशितैःsharp swordsजह्रुःcut off.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen the Rakshasas showed up in that manner, the monkeys approaching them cut off their heads instantly with sharp swords.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)भयंकर दिखने वाले राक्षसों ने उसी प्रकार टूट पड़ने वाले उन वानरों के मस्तक तीखी तलवारों से सहसा काट डाले

Hinglish
75.64VR-6-75-64

तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामभिलक्षिताः । प्रवीरानभितो जघ्नू राक्षसानां तरस्विनाम् ।। ६.७५. ॥

tathaivāpyapare teṣāṃ kapīnāmabhilakṣitāḥ | pravīrānabhito jaghnū rākṣasānāṃ tarasvinām || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereराक्षसाःRakshasaदशनैःteethनिष्कीर्णमस्तकाःskulls smashedशिलाप्रहारभग्नाङ्गाःlimbs broken with blows of rocksविचेरुःmoved about.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe Rakshasas with ears bitten off by the teeth of the monkeys, skulls smashed with fists, and limbs broken with blows of rocks they moved about.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन तेजस्वी-पराक्रमी राक्षसों के सिर वानरों ने पल भर में उड़ा दिये; कितनों के कान दाँतों से काट लिये गये, कितनों की खोपड़ियाँ मुक्कों से चूर-चूर हो गयीं, तो कितने राक्षस शिला के प्रहार से टूटे अंगों को लिये इधर-उधर भटकने लगे

Hinglish
75.65VR-6-75-65

तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामसिभिः शितैः । हरिवीरान्निजघ्नुश्च घोररूपा निशाचराः ।। ६.७५. ॥

tathaivāpyapare teṣāṃ kapīnāmasibhiḥ śitaiḥ | harivīrānnijaghnuśca ghorarūpā niśācarāḥ || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तथैवin the same wayघोररूपाःof terrific appearanceअपरेmoreनिशाचराःnight rangersशितैःsharpअसिभिःwith swordsतेषाम्thoseकपिनाम्Vanarasप्रवीरान्great heroesअभितःin frontजघ्नुःstruck.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIn the aforesaid manner the Vanaras struck more night rangers of terrific appearance, great heroes in front of them with sharp swords.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इसी तरह भयंकर रूप वाले निशाचरों ने भी उन वानरों में से पहचाने गये कुछ प्रमुख वीरों को चारों ओर से घेरकर मारना आरम्भ किया

Hinglish
75.66VR-6-75-66

घ्नन्तमन्यं जघानान्यः पातयन्तमपातयत् । गर्हमाणं जगर्हे ऽन्यो दशन्तमपरो ऽदशत् ।। ६.७५. ॥

ghnantamanyaṃ jaghānānyaḥ pātayantamapātayat | garhamāṇaṃ jagarhe 'nyo daśantamaparo 'daśat || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
घ्नन्तम्struckअन्यम्otherअन्यःotherजघानstrikingपातयन्तम्throwing downअपातयत्thrownगर्हमाणम्reproach contemptuouslyअन्यःotherजगर्हःabusedदशन्तम्one who is bitingअपरःotherअदशत्bitten.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOne struck another, who was striking the other. One threw down another who was throwing the other. One abused another reproaching contemptuously, and one bit his rival biting the other.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)एक-दूसरे पर वार करते हुए वे इस तरह उलझे थे कि जो मार रहा था, उसी को कोई और मार बैठता; जो गिरा रहा था, वह स्वयं गिरा दिया जाता। जो गाली दे रहा था, उसे भी वैसी ही गाली मिलती; जो काट रहा था, वह भी काटा जाता

Hinglish
75.67VR-6-75-67

देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः । किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे ।। ६.७५. ॥

dehītyanyo dadātyanyo dadāmītyaparaḥ punaḥ | kiṃ kleśayasi tiṣṭheti tatrānyonyaṃ babhāṣire || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereअन्यःothersदेहीतिhit meअन्यःotherददातिI am hittingअपरःपुनःagain otherददामीतिintervenedकिंक्लेशयसिwho are you cryingतष्ठइतिsuffer like thisअन्योन्यम्one anotherबभाषिरेconversed with each other.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere they conversed this way with one another 'One said hit me and another one offered to hit,', again another intervened and said, 'Why are you crying?' meaning I offer resistance, one said 'Why are you suffering like this?'.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कोई कहता ‘दे!’ तो दूसरा कहता ‘लो, देता हूँ!’, कोई पुकारता ‘क्यों सता रहे हो, ठहरो तो!’—इस प्रकार वे परस्पर बोलते हुए भिड़े हुए थे

Hinglish
75.68VR-6-75-68

विप्रलम्बितवस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम् । समुद्यतमहाप्रासं यष्टिशूलासिसङ्कुलम्। प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम् ।। ६.७५. ॥

vipralambitavastraṃ ca vimuktakavacāyudham | samudyatamahāprāsaṃ yaṣṭiśūlāsisaṅkulam| prāvartata mahāraudraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वानररक्षसाम्Vanaras and Rakshasasमहारौद्रम्highly enragedयुद्धम्fightविप्रलम्भितशस्त्रम्raiment slippedविमुक्तकवचायुधम्shields and weapons dodgedसमुद्यतमहाप्रासम्huge lances were lifted upयष्टिशूलासिसङ्कुलम्fists, tridents swords and spearsप्रावर्ततwere used.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHighly enraged Vanaras and Rakshasas fought with them, raiment slipping, shields and weapons dodged, huge lances lifted to fight. They used fists, tridents, spears, and swords.

This translation covers verses 75.68–75.69 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वस्त्र फट-फटकर बिखर गये, कवच और अस्त्र छूट-छूटकर गिर पड़े; बड़े-बड़े भाले उठा लिये गये, लाठी-त्रिशूल-तलवारों से भरा हुआ वह युद्ध अत्यन्त भयंकर हो चला था वानरों और राक्षसों का वह अत्यन्त भयंकर युद्ध इस प्रकार चलता रहा; उस युद्ध में राक्षसों ने दस-सत्रह की गिनती में वानरों को मार गिराया

This Hindi translation covers verses 75.68–75.69 together.

Hinglish
75.69VR-6-75-69

वानरान् दश सप्तेति राक्षसा जघ्नुराहवे । राक्षसान् दश सप्तेति वानराश्चाभ्यपातयन् ।। ६.७५. ॥

vānarān daśa sapteti rākṣasā jaghnurāhave | rākṣasān daśa sapteti vānarāścābhyapātayan || 6.75. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 75.68English is translated together with verse 75.68Hindi is translated together with verse 75.68
75.70VR-6-75-70

विस्रस्तकेशवसनं विध्वस्तकवचध्वजम् । बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन् ।। ६.७५. ॥

visrastakeśavasanaṃ vidhvastakavacadhvajam | balaṃ rākṣasamālambya vānarāḥ paryavārayan || 6.75. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
आहवेin that fightराक्षसाःRakshasasदशtenसप्तsevenइतिlike thisवानरान्Vanarasजघ्नुःstruckवानराश्चVanarasराक्षसान्Rakshasasदशtenसप्तsevenइतिlike thisअभ्यपातयन्kept killing.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIn that fight the Rakshasas killed the Vanaras at the rate of ten to seven and the Vanaras struck down Rakshasas at the rate of ten to seven.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वस्त्र फट चुके थे, कवच और ध्वज गिर चुके थे—राक्षसों की उस बिखरी हुई सेना को पकड़कर वानरों ने उसे चारों ओर से घेर लिया

Hinglish
75.71VR-6-75-71

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe pañcasaptatitamaḥ sargaḥ ||

Word meaningsEnglishHindiHinglish