Sarga 73

ततो हतान् राक्षसपुङ्गवांस्तान् देवान्तकादित्रिशिरोतिकायान् । रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टास्ते रावणाय त्वरितं शशंसुः ।। ६.७३. ॥

tato hatān rākṣasapuṅgavāṃstān devāntakāditriśirotikāyān | rakṣogaṇāstatra hatāvaśiṣṭāste rāvaṇāya tvaritaṃ śaśaṃsuḥ || 6.73. ||

ततो हतांस्तान् सहसा निशम्य राजा मुमोहाश्रुपरिप्लुताक्षः । पुत्रक्षयं भ्रातृवधं च घोरं विचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ।। ६.७३. ॥

tato hatāṃstān sahasā niśamya rājā mumohāśrupariplutākṣaḥ | putrakṣayaṃ bhrātṛvadhaṃ ca ghoraṃ vicintya rājā vipulaṃ pradadhyau || 6.73. ||

ततस्तु राजानमुदीक्ष्य दीनं शोकार्णवे सम्परिपुप्लुवानम् । रथर्षभो राक्षसराजसूनुस्तमिन्द्रजिद्वाक्यमिदं बभाषे ।। ६.७३. ॥

tatastu rājānamudīkṣya dīnaṃ śokārṇave samparipupluvānam | ratharṣabho rākṣasarājasūnustamindrajidvākyamidaṃ babhāṣe || 6.73. ||

न तात मोहं प्रतिगन्तुमर्हसि यत्रेन्द्रजिज्जीवति राक्षसेन्द्र । नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित् प्राणान् समर्थः समरे ऽभिपातुम् ।। ६.७३. ॥

na tāta mohaṃ pratigantumarhasi yatrendrajijjīvati rākṣasendra | nendrāribāṇābhihato hi kaścit prāṇān samarthaḥ samare 'bhipātum || 6.73. ||

पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेन मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम् । गतायुषं भूमितले शयानं शितैः शरैराचितसर्वगात्रम् ।। ६.७३. ॥

paśyādya rāmaṃ saha lakṣmaṇena madbāṇanirbhinnavikīrṇadeham | gatāyuṣaṃ bhūmitale śayānaṃ śitaiḥ śarairācitasarvagātram || 6.73. ||

इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोः सुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम् । अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेन सन्तर्पयिष्यामि शरैरमोघैः ।। ६.७३. ॥

imāṃ pratijñāṃ śṛṇu śakraśatroḥ suniścitāṃ pauruṣadaivayuktām | adyaiva rāmaṃ saha lakṣmaṇena santarpayiṣyāmi śarairamoghaiḥ || 6.73. ||

अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुमित्रसाध्याश्विवैश्वानरचन्द्रसूर्याः । द्रक्ष्यन्तु मे विक्रममप्रमेयं विष्णोरिवोग्रं बलियज्ञवाटे ।। ६.७३. ॥

adyendravaivasvataviṣṇumitrasādhyāśvivaiśvānaracandrasūryāḥ | drakṣyantu me vikramamaprameyaṃ viṣṇorivograṃ baliyajñavāṭe || 6.73. ||

स एवमुक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रुरापृच्छ्य राजानमदीनसत्त्वः । समारुरोहानिलतुल्यवेगं रथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ।। ६.७३. ॥

sa evamuktvā tridaśendraśatrurāpṛcchya rājānamadīnasattvaḥ | samārurohānilatulyavegaṃ rathaṃ kharaśreṣṭhasamādhiyuktam || 6.73. ||

तमास्थाय महातेजा रथं हरिरथोपमम् । जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धमरिन्दमः ।। ६.७३. ॥

tamāsthāya mahātejā rathaṃ harirathopamam | jagāma sahasā tatra yatra yuddhamarindamaḥ || 6.73. ||

तं प्रस्थितं महात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः । संहर्षमाणा बहवो धनुःप्रवरपाणयः ।। ६.७३. ॥

taṃ prasthitaṃ mahātmānamanujagmurmahābalāḥ | saṃharṣamāṇā bahavo dhanuḥpravarapāṇayaḥ || 6.73. ||

गजस्कन्धगताः केचित् केचित् प्रवरवाजिभिः । प्रासमुद्गरनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः ।। ६.७३. ॥

gajaskandhagatāḥ kecit kecit pravaravājibhiḥ | prāsamudgaranistriṃśaparaśvadhagadādharāḥ || 6.73. ||

स शङ्खनिनदैः पूर्णैर्भेरीणां चापि निस्वनैः । जगाम त्रिदशेन्द्रारिः स्तूयमानो निशाचरैः ।। ६.७३. ॥

sa śaṅkhaninadaiḥ pūrṇairbherīṇāṃ cāpi nisvanaiḥ | jagāma tridaśendrāriḥ stūyamāno niśācaraiḥ || 6.73. ||

स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण रिपुसूदनः । रराज प्रतिपूर्णेन नभश्चान्द्रमसा यथा ।। ६.७३. ॥

sa śaṅkhaśaśivarṇena chatreṇa ripusūdanaḥ | rarāja pratipūrṇena nabhaścāndramasā yathā || 6.73. ||

अवीज्यत ततो वीरो हैमैर्हेमविभूषितैः । चारुचामरमुख्यैश्च मुख्यः सर्वधनुष्मताम् ।। ६.७३. ॥

avījyata tato vīro haimairhemavibhūṣitaiḥ | cārucāmaramukhyaiśca mukhyaḥ sarvadhanuṣmatām || 6.73. ||

ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा । रराजा प्रतिवीरेण द्यौरिवार्केण भास्वता ।। ६.७३. ॥

tatastvindrajitā laṅkā sūryapratimatejasā | rarājā prativīreṇa dyaurivārkeṇa bhāsvatā || 6.73. ||

स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिन्दमः । स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः ।। ६.७३. ॥

sa samprāpya mahātejā yuddhabhūmimarindamaḥ | sthāpayāmāsa rakṣāṃsi rathaṃ prati samantataḥ || 6.73. ||

ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः । जुहाव राक्षसश्रेष्ठो मन्त्रवद्विधिवत्तदा ।। ६.७३. ॥

tatastu hutabhoktāraṃ hutabhuksadṛśaprabhaḥ | juhāva rākṣasaśreṣṭho mantravadvidhivattadā || 6.73. ||

स हविर्लाजसंस्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः । जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।। ६.७३. ॥

sa havirlājasaṃskārairmālyagandhapuraskṛtaiḥ | juhuve pāvakaṃ tatra rākṣasendraḥ pratāpavān || 6.73. ||

शस्त्राणि शरपत्राणि समिधो ऽथ विभीतकाः । लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा ।। ६.७३. ॥

śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakāḥ | lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā || 6.73. ||

स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः । छागस्य कृष्णवर्णस्य गलं जग्राह जीवतः ।। ६.७३. ॥

sa tatrāgniṃ samāstīrya śarapatraiḥ satomaraiḥ | chāgasya kṛṣṇavarṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ || 6.73. ||

सकृदेव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः । बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन् ।। ६.७३. ॥

sakṛdeva samiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ | babhūvustāni liṅgāni vijayaṃ yānyadarśayan || 6.73. ||

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनभूषणः । हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयमास्थितः ।। ६.७३. ॥

pradakṣiṇāvartaśikhastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ | havistat pratijagrāha pāvakaḥ svayamāsthitaḥ || 6.73. ||

सो ऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममिन्द्ररिपुस्तदा । धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत् ।। ६.७३. ॥

so 'stramāhārayāmāsa brāhmamindraripustadā | dhanuścātmarathaṃ caiva sarvaṃ tatrābhyamantrayat || 6.73. ||

तस्मिन्नाहूयमाने ऽस्त्रे हूयमाने च पावके । सार्धं ग्रहेन्दुनक्षत्रैर्वितत्रास नभःस्थलम् ।। ६.७३. ॥

tasminnāhūyamāne 'stre hūyamāne ca pāvake | sārdhaṃ grahendunakṣatrairvitatrāsa nabhaḥsthalam || 6.73. ||

स पावकं पावकदीप्ततेजा हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः । सचापबाणासिरथाश्वसूतः खे ऽन्तर्दधेत्मानमचिन्त्यरूपः ।। ६.७३. ॥

sa pāvakaṃ pāvakadīptatejā hutvā mahendrapratimaprabhāvaḥ | sacāpabāṇāsirathāśvasūtaḥ khe 'ntardadhetmānamacintyarūpaḥ || 6.73. ||

ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम् । निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं युयुत्सया ।। ६.७३. ॥

tato hayarathākīrṇaṃ patākādhvajaśobhitam | niryayau rākṣasabalaṃ nardamānaṃ yuyutsayā || 6.73. ||

ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलङ्कृतैः । तोमरैरङ्कुशैश्चापि वानरान् जघ्नुराहवे ।। ६.७३. ॥

te śarairbahubhiścitraistīkṣṇavegairalaṅkṛtaiḥ | tomarairaṅkuśaiścāpi vānarān jaghnurāhave || 6.73. ||

रावणिस्तु ततः क्रुद्धस्तान्निरीक्ष्य निशाचरान् । हृष्टा भवन्तो युद्ध्यन्तु वानराणां जिघांसया ।। ६.७३. ॥

rāvaṇistu tataḥ kruddhastānnirīkṣya niśācarān | hṛṣṭā bhavanto yuddhyantu vānarāṇāṃ jighāṃsayā || 6.73. ||

ततस्ते राक्षसाः सर्वे नर्दन्तो जयकाङ्क्षिणः । अभ्यवर्षंस्ततो घोरान् वानरान् शरवृष्टिभिः ।। ६.७३. ॥

tataste rākṣasāḥ sarve nardanto jayakāṅkṣiṇaḥ | abhyavarṣaṃstato ghorān vānarān śaravṛṣṭibhiḥ || 6.73. ||

स तु नालीकनाराचैर्गदाभिर्मुसलैरपि । रक्षोभिः संवृतः सङ्ख्ये वानरान् विचकर्त ह ।। ६.७३. ॥

sa tu nālīkanārācairgadābhirmusalairapi | rakṣobhiḥ saṃvṛtaḥ saṅkhye vānarān vicakarta ha || 6.73. ||

ते वध्यमानाः समरे वानराः पादपायुधाः । अभ्यद्रवन्त सहिता रावणिं रणकर्कशम् ।। ६.७३. ॥

te vadhyamānāḥ samare vānarāḥ pādapāyudhāḥ | abhyadravanta sahitā rāvaṇiṃ raṇakarkaśam || 6.73. ||

इन्द्रजित्तु ततः क्रुद्धो महातेजा महाबलः । वानराणां शरीराणि व्यधमद्रावणात्मजः ।। ६.७३. ॥

indrajittu tataḥ kruddho mahātejā mahābalaḥ | vānarāṇāṃ śarīrāṇi vyadhamadrāvaṇātmajaḥ || 6.73. ||

शरेणैकेन च हरीन् नव पञ्च च सप्त च । चिच्छेद समरे क्रुद्धो राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ।। ६.७३. ॥

śareṇaikena ca harīn nava pañca ca sapta ca | ciccheda samare kruddho rākṣasān sampraharṣayan || 6.73. ||

स शरैः सूर्यसङ्काशैः शातकुम्भविभूषितैः । वानरान् समरे वीरः प्रममाथ सुदुर्जयः ।। ६.७३. ॥

sa śaraiḥ sūryasaṅkāśaiḥ śātakumbhavibhūṣitaiḥ | vānarān samare vīraḥ pramamātha sudurjayaḥ || 6.73. ||

ते भिन्नगात्राः समरे वानराः शपपीडिताः । पेतुर्मथितसङ्कल्पाः सुरैरिव महासुराः ।। ६.७३. ॥

te bhinnagātrāḥ samare vānarāḥ śapapīḍitāḥ | peturmathitasaṅkalpāḥ surairiva mahāsurāḥ || 6.73. ||

तं तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः । अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धाः संयुगे वानरर्षभाः ।। ६.७३. ॥

taṃ tapantamivādityaṃ ghorairbāṇagabhastibhiḥ | abhyadhāvanta saṅkruddhāḥ saṃyuge vānararṣabhāḥ || 6.73. ||

ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः । व्यथिता विद्रवन्ति स्म रुधिरेण समुक्षिताः ।। ६.७३. ॥

tatastu vānarāḥ sarve bhinnadehā vicetasaḥ | vyathitā vidravanti sma rudhireṇa samukṣitāḥ || 6.73. ||

रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरास्त्यक्तजीविताः । नर्दन्तस्ते ऽभिवृत्तास्तु समरे सशिलायुधाः ।। ६.७३. ॥

rāmasyārthe parākramya vānarāstyaktajīvitāḥ | nardantaste 'bhivṛttāstu samare saśilāyudhāḥ || 6.73. ||

ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च प्लवङ्गमाः । अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं पर्यवस्थिताः ।। ६.७३. ॥

te drumaiḥ parvatāgraiśca śilābhiśca plavaṅgamāḥ | abhyavarṣanta samare rāvaṇiṃ paryavasthitāḥ || 6.73. ||

तद्द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् । व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिञ्जयः ।। ६.७३. ॥

taddrumāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat | vyapohata mahātejā rāvaṇiḥ samitiñjayaḥ || 6.73. ||

ततः पावकसङ्काशैः शरैराशीविषोपमैः । वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः ।। ६.७३. ॥

tataḥ pāvakasaṅkāśaiḥ śarairāśīviṣopamaiḥ | vānarāṇāmanīkāni bibheda samare prabhuḥ || 6.73. ||

अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा गन्धमादनम् । विव्याध नवभिश्चैव नलं दूरादवस्थितम् ।। ६.७३. ॥

aṣṭādaśaśaraistīkṣṇaiḥ sa viddhvā gandhamādanam | vivyādha navabhiścaiva nalaṃ dūrādavasthitam || 6.73. ||

सप्तभिस्तु महा वीर्यो मैन्दं मर्मविदारणैः । पञ्चभिर्विशिखैश्चैव गजं विव्याध संयुगे ।। ६.७३. ॥

saptabhistu mahā vīryo maindaṃ marmavidāraṇaiḥ | pañcabhirviśikhaiścaiva gajaṃ vivyādha saṃyuge || 6.73. ||

जाम्बवन्तं तु दशभिर्नीलं त्रिंशद्भिरेव च । सुग्रीवमृषभं चैव सो ऽङ्गदं द्विविदं तथा। घोरैर्दत्तवरैस्तीक्ष्णैर्निष्प्राणानकरोत्तदा ।। ६.७३. ॥

jāmbavantaṃ tu daśabhirnīlaṃ triṃśadbhireva ca | sugrīvamṛṣabhaṃ caiva so 'ṅgadaṃ dvividaṃ tathā| ghorairdattavaraistīkṣṇairniṣprāṇānakarottadā || 6.73. ||

अन्यानपि तदा मुख्यान् वानरान् बहुभिः शरैः । अर्दयामास सङ्क्रुद्धः कालाग्निरिव मूर्च्छितः ।। ६.७३. ॥

anyānapi tadā mukhyān vānarān bahubhiḥ śaraiḥ | ardayāmāsa saṅkruddhaḥ kālāgniriva mūrcchitaḥ || 6.73. ||

स शरैः सूर्यसङ्काशैः सुमुक्तैः शीघ्रगामिभिः । वानराणामनीकानि निर्ममन्थ महारणे ।। ६.७३. ॥

sa śaraiḥ sūryasaṅkāśaiḥ sumuktaiḥ śīghragāmibhiḥ | vānarāṇāmanīkāni nirmamantha mahāraṇe || 6.73. ||

आकुलां वानरीं सेनां शरजालेन मोहिताम् । हृष्टः स परया प्रीत्या ददर्श क्षतजोक्षिताम् ।। ६.७३. ॥

ākulāṃ vānarīṃ senāṃ śarajālena mohitām | hṛṣṭaḥ sa parayā prītyā dadarśa kṣatajokṣitām || 6.73. ||

पुनरेव महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली । संसृज्य बाणवर्षं च शस्त्रवर्षं च दारुणम्। ममर्द वानरानीकमिन्द्रजित्त्वरितो बली ।। ६.७३. ॥

punareva mahātejā rākṣasendrātmajo balī | saṃsṛjya bāṇavarṣaṃ ca śastravarṣaṃ ca dāruṇam| mamarda vānarānīkamindrajittvarito balī || 6.73. ||

स्वसैन्यमुत्सृज्य समेत्य तूर्णं महारणे वानरवाहिनीषु । अदृश्यमानः शरजालमुग्रं ववर्ष नीलाम्बुधरो यथा ऽम्बु ।। ६.७३. ॥

svasainyamutsṛjya sametya tūrṇaṃ mahāraṇe vānaravāhinīṣu | adṛśyamānaḥ śarajālamugraṃ vavarṣa nīlāmbudharo yathā 'mbu || 6.73. ||

ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा मायाहता विस्वरमुन्नदन्तः । रणे निपेतुर्हरयो ऽद्रिकल्पा यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ।। ६.७३. ॥

te śakrajidbāṇaviśīrṇadehā māyāhatā visvaramunnadantaḥ | raṇe nipeturharayo 'drikalpā yathendravajrābhihatā nagendrāḥ || 6.73. ||

ते केवलं सन्ददृशुः शिताग्रान् बाणान् रणे वानरवाहिनीषु । मायानिगूढं तु सुरेन्द्रशत्रुं न चावृतं राक्षसमभ्यपश्यन् ।। ६.७३. ॥

te kevalaṃ sandadṛśuḥ śitāgrān bāṇān raṇe vānaravāhinīṣu | māyānigūḍhaṃ tu surendraśatruṃ na cāvṛtaṃ rākṣasamabhyapaśyan || 6.73. ||

ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा सर्वे दिशो बाणगणैः शिताग्रैः । प्रच्छादयामास रविप्रकाशैर्विषादयामास च वानरेन्द्रान् ।। ६.७३. ॥

tataḥ sa rakṣodhipatirmahātmā sarve diśo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ | pracchādayāmāsa raviprakāśairviṣādayāmāsa ca vānarendrān || 6.73. ||

स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि व्याविध्य दीप्तानलसन्निभानि । सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि ववर्ष तीर्व्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ।। ६.७३. ॥

sa śūlanistriṃśaparaśvadhāni vyāvidhya dīptānalasannibhāni | savisphuliṅgojjvalapāvakāni vavarṣa tīrvraṃ plavagendrasainye || 6.73. ||

ततो ज्वलनसङ्काशैः शरैर्वानरयूथपाः । ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ।। ६.७३. ॥

tato jvalanasaṅkāśaiḥ śarairvānarayūthapāḥ | tāḍitāḥ śakrajidbāṇaiḥ praphullā iva kiṃśukāḥ || 6.73. ||

ते ऽन्योन्यमभिसर्पन्तो निनदन्तश्च विस्वरम् । राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर्वानरर्षभाः ।। ६.७३. ॥

te 'nyonyamabhisarpanto ninadantaśca visvaram | rākṣasendrāstranirbhinnā nipeturvānararṣabhāḥ || 6.73. ||

उदीक्षमाणा गगनं केचिन्नेत्रेषु ताडिताः । शरैर्विविशुरन्योन्यं पेतुश्च जगतीतले ।। ६.७३. ॥

udīkṣamāṇā gaganaṃ kecinnetreṣu tāḍitāḥ | śarairviviśuranyonyaṃ petuśca jagatītale || 6.73. ||

हनुमन्तं च सुग्रीवमङ्गदं गन्धमादनम् । जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ।। ६.७३. ॥

hanumantaṃ ca sugrīvamaṅgadaṃ gandhamādanam | jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśinameva ca || 6.73. ||

मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गजगोमुखौ । केसरिं हरिलोमानं विद्युदृंष्ट्रं च वानरम् ।। ६.७३. ॥

maindaṃ ca dvividaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ gajagomukhau | kesariṃ harilomānaṃ vidyudṛṃṣṭraṃ ca vānaram || 6.73. ||

सूर्याननं ज्योतिमुखं तथा दधिमुखं हरिम् । पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ।। ६.७३. ॥

sūryānanaṃ jyotimukhaṃ tathā dadhimukhaṃ harim | pāvakākṣaṃ nalaṃ caiva kumudaṃ caiva vānaram || 6.73. ||

प्रासैः शूलैः शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः । विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस्तान् राक्षसोत्तमः ।। ६.७३. ॥

prāsaiḥ śūlaiḥ śitairbāṇairindrajinmantrasaṃhitaiḥ | vivyādha hariśārdūlān sarvāṃstān rākṣasottamaḥ || 6.73. ||

स वै गदाभिर्हरियूथमुख्यान् निर्भिद्य बाणैस्तपनीयपुङ्खैः । ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ।। ६.७३. ॥

sa vai gadābhirhariyūthamukhyān nirbhidya bāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ | vavarṣa rāmaṃ śaravṛṣṭijālaiḥ salakṣmaṇaṃ bhāskararaśmikalpaiḥ || 6.73. ||

स बाणवर्षैरभिवर्ष्यमाणो धारानिपातानिव तानचिन्त्य । समीक्षमाणः परमाद्भुतश्री रामस्तदा लक्ष्मणमित्युवाच ।। ६.७३. ॥

sa bāṇavarṣairabhivarṣyamāṇo dhārānipātāniva tānacintya | samīkṣamāṇaḥ paramādbhutaśrī rāmastadā lakṣmaṇamityuvāca || 6.73. ||

असौ पुनर्लक्ष्मण राक्षसेन्द्रो ब्रह्मास्त्रमाश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः । निपातयित्वा हरिसैन्यमुग्रमस्मान् शरैरर्दयति प्रसक्तः ।। ६.७३. ॥

asau punarlakṣmaṇa rākṣasendro brahmāstramāśritya surendraśatruḥ | nipātayitvā harisainyamugramasmān śarairardayati prasaktaḥ || 6.73. ||

स्वयम्भुवा दत्तवरो महात्मा खमास्थितो ऽन्तर्हितभीमकायः । कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहो निहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः ।। ६.७३. ॥

svayambhuvā dattavaro mahātmā khamāsthito 'ntarhitabhīmakāyaḥ | kathaṃ nu śakyo yudhi naṣṭadeho nihantumadyendrajidudyatāstraḥ || 6.73. ||

मन्ये स्वयम्भूर्भगवानचिन्त्यो यस्यैतदस्त्रं प्रभवश्च यो ऽस्य । बाणावपातांस्त्वमिहाद्य धीमन् मया सहाव्यग्रमनाः सहस्व ।। ६.७३. ॥

manye svayambhūrbhagavānacintyo yasyaitadastraṃ prabhavaśca yo 'sya | bāṇāvapātāṃstvamihādya dhīman mayā sahāvyagramanāḥ sahasva || 6.73. ||

प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रः सर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः । एतच्च सर्वं पतिताग्र्यशूरं न भ्राजते वानरराजसैन्यम् ।। ६.७३. ॥

pracchādayatyeṣa hi rākṣasendraḥ sarvā diśaḥ sāyakavṛṣṭijālaiḥ | etacca sarvaṃ patitāgryaśūraṃ na bhrājate vānararājasainyam || 6.73. ||

आवां तु दृष्ट्वा पतितौ विसञ्ज्ञौ निवृत्तयुद्धौ गतरोषहर्षो । ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवासमसौ समादाय रणाग्रलक्ष्मीम् ।। ६.७३. ॥

āvāṃ tu dṛṣṭvā patitau visañjñau nivṛttayuddhau gataroṣaharṣo | dhruvaṃ pravekṣyatyamarārivāsamasau samādāya raṇāgralakṣmīm || 6.73. ||

ततस्तु ताविन्द्रजिदस्त्रजालैर्बभूवतुस्तत्र तथा विशस्तौ । स चापि तौ तत्र विदर्शयित्वा ननाद हर्षाद्युधि राक्षसेन्द्रः ।। ६.७३. ॥

tatastu tāvindrajidastrajālairbabhūvatustatra tathā viśastau | sa cāpi tau tatra vidarśayitvā nanāda harṣādyudhi rākṣasendraḥ || 6.73. ||

स तत्तदा वानरसैन्यमेवं रामं च सङ्ख्ये सह लक्ष्मणेन । विषादयित्वा सहसा विवेश पुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम् ।। ६.७३. ॥

sa tattadā vānarasainyamevaṃ rāmaṃ ca saṅkhye saha lakṣmaṇena | viṣādayitvā sahasā viveśa purīṃ daśagrīvabhujābhiguptām || 6.73. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe trisaptatitamaḥ sargaḥ ||