Sarga 35

तेन शन्ख विमिश्रेण भेरी शब्देन राघवः । उपयतो महा बाहू रामह् पर पुरम् जयः ॥

tena śankha vimiśreṇa bherī śabdena rāghavaḥ | upayato mahā bāhū rāmah para puram jayaḥ ||

तम् निनादम् निशम्य अथ रावणो राक्षस ईश्वरः । मुहूर्तम् ध्यानम् आस्थाय सचिवान् अभ्युदैक्षत ॥

tam ninādam niśamya atha rāvaṇo rākṣasa īśvaraḥ | muhūrtam dhyānam āsthāya sacivān abhyudaikṣata ||

अथ तान् सचिवाम्स् तत्र सर्वान् आभाष्य रावणः । सभाम् सम्नादयन् सर्वाम् इत्य् उवाच महा बलः ॥

atha tān sacivāms tatra sarvān ābhāṣya rāvaṇaḥ | sabhām samnādayan sarvām ity uvāca mahā balaḥ ||

जगत्पम्तापनः क्रूरोगर्हयन् राक्षसेश्वरः । तरणम् सागरस्य अपि विक्रमम् बल सम्चयम् ॥

jagatpamtāpanaḥ krūrogarhayan rākṣaseśvaraḥ | taraṇam sāgarasya api vikramam bala samcayam ||

यद् उक्तवन्तो रामस्य भवन्तस् तन् मया श्रुतम् । भवतश्चाप्यहम् वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान् ॥

yad uktavanto rāmasya bhavantas tan mayā śrutam | bhavataścāpyaham vedmi yuddhe satyaparākramān ||

तूष्णीकानीक्षतोन्योन्यम् विदित्वाम् रामविक्रमम् । ततस् तु सुमहा प्राज्नो माल्यवान् नाम राक्षसः ॥

tūṣṇīkānīkṣatonyonyam viditvām rāmavikramam | tatas tu sumahā prājno mālyavān nāma rākṣasaḥ ||

रावणस्य वचः श्रुत्वा मातुः पैतामहो अब्रवीत् । विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नय अनुगः ॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mātuḥ paitāmaho abravīt | vidyāsvabhivinīto yo rājā rājan naya anugaḥ ||

स शास्ति चिरम् ऐश्वर्यम् अरीम्श्च कुरुते वशे । सम्दधानो हि कालेन विगृह्णम्सः चारिभिः सह ॥

sa śāsti ciram aiśvaryam arīmśca kurute vaśe | samdadhāno hi kālena vigṛhṇamsaḥ cāribhiḥ saha ||

स्व पक्ष वर्धनम् कुर्वन् महद् ऐश्वर्यम् अश्नुते ॥ हीयमानेन कर्तव्यो राज्ना सम्धिः समेन च ॥ ६-३५-९ । ॥

sva pakṣa vardhanam kurvan mahad aiśvaryam aśnute || hīyamānena kartavyo rājnā samdhiḥ samena ca || 6-35-9 | ||

न शत्रुम् अवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् । तन्मह्यम् रोचते सम्धिः सह रामेण रावण ॥

na śatrum avamanyeta jyāyān kurvīta vigraham | tanmahyam rocate samdhiḥ saha rāmeṇa rāvaṇa ||

यद् अर्थम् अभियुक्ताः स्म सीता तस्मै प्रदीयताम् । तस्य देव ऋषयः सर्वे गन्धर्वासः च जय एषिणः ॥

yad artham abhiyuktāḥ sma sītā tasmai pradīyatām | tasya deva ṛṣayaḥ sarve gandharvāsaḥ ca jaya eṣiṇaḥ ||

विरोधम् मा गमस् तेन सम्धिस् ते तेन रोचताम् । असृजद् भगवान् पक्षौ द्वाव् एव हि पितामहः ॥

virodham mā gamas tena samdhis te tena rocatām | asṛjad bhagavān pakṣau dvāv eva hi pitāmahaḥ ||

सुराणाम् असुराणाम् च धर्म अधर्मौ तद् आश्रयौ । धर्मो हि श्रूयते पक्षः सुराणाम् च महात्मनाम् ॥

surāṇām asurāṇām ca dharma adharmau tad āśrayau | dharmo hi śrūyate pakṣaḥ surāṇām ca mahātmanām ||

अधर्मो रक्षसाम् पक्षोह्य असुराणाम् च रावण । धर्मो वै ग्रसते अधर्मम् ततः कृतम् अभूद् युगम् ॥

adharmo rakṣasām pakṣohya asurāṇām ca rāvaṇa | dharmo vai grasate adharmam tataḥ kṛtam abhūd yugam ||

अधर्मो ग्रसते धर्मम् ततस् तिष्यः प्रवर्तते । तत् त्वया चरता लोकान् धर्मो विनिहतो महान् ॥

adharmo grasate dharmam tatas tiṣyaḥ pravartate | tat tvayā caratā lokān dharmo vinihato mahān ||

अधर्मः प्रगृहीतसः च तेन अस्मद् बलिनः परे । स प्रमादाद् विवृद्धस् ते अधर्मो अहिर् ग्रसते हि नः ॥

adharmaḥ pragṛhītasaḥ ca tena asmad balinaḥ pare | sa pramādād vivṛddhas te adharmo ahir grasate hi naḥ ||

विवर्धयति पक्षम् च सुराणाम् सुर भावनः । विषयेषु प्रसक्तेन यत् किम्चित् कारिणा त्वया ॥

vivardhayati pakṣam ca surāṇām sura bhāvanaḥ | viṣayeṣu prasaktena yat kimcit kāriṇā tvayā ||

Rषीणाम् अग्नि कल्पानाम् उद्वेगो जनितो महान् । तेषाम् प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त;इव पावकः ॥

Rṣīṇām agni kalpānām udvego janito mahān | teṣām prabhāvo durdharṣaḥ pradīpta;iva pāvakaḥ ||

तपसा भावित आत्मानो धर्मस्य अनुग्रहे रताः । मुख्यैर् यज्नैर् यजन्त्य् एते नित्यम् तैस् तैर् द्विजातयः ॥

tapasā bhāvita ātmāno dharmasya anugrahe ratāḥ | mukhyair yajnair yajanty ete nityam tais tair dvijātayaḥ ||

जुह्वत्य् अग्नीम्सः च विधिवद् वेदाम्सः च उच्चैर् अधीयते । अभिभूय च रक्षाम्सि ब्रह्म घोषान् उदैरयन् ॥

juhvaty agnīmsaḥ ca vidhivad vedāmsaḥ ca uccair adhīyate | abhibhūya ca rakṣāmsi brahma ghoṣān udairayan ||

दिशो विप्रद्रुताः सर्वे स्तनयित्नुर् इव उष्णगे । ऋषीणाम् अग्नि कल्पानाम् अग्नि होत्र समुत्थितः ॥

diśo vipradrutāḥ sarve stanayitnur iva uṣṇage | ṛṣīṇām agni kalpānām agni hotra samutthitaḥ ||

आदत्ते रक्षसाम् तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश । तेषु तेषु च देशेषु पुण्येषु च दृढ व्रतैः ॥

ādatte rakṣasām tejo dhūmo vyāpya diśo daśa | teṣu teṣu ca deśeṣu puṇyeṣu ca dṛḍha vrataiḥ ||

चर्यमाणम् तपस् तीव्रम् सम्तापयति राक्षसान् । देवदानवयक्षेभो गृहीतश्च वरस्त्वया ॥

caryamāṇam tapas tīvram samtāpayati rākṣasān | devadānavayakṣebho gṛhītaśca varastvayā ||

मनुष्या वानरा ऋक्षा गोलाङ्गूला महाबलाः । बलवन्त इहागम्य गर्जन्ति दृढविक्रमाः ॥

manuṣyā vānarā ṛkṣā golāṅgūlā mahābalāḥ | balavanta ihāgamya garjanti dṛḍhavikramāḥ ||

उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहु विधाम्स् तथा । विनाशम् अनुपश्यामि सर्वेषाम् रक्षसाम् अहम् ॥

utpātān vividhān dṛṣṭvā ghorān bahu vidhāms tathā | vināśam anupaśyāmi sarveṣām rakṣasām aham ||

खराभिस् तनिता घोरा मेघाह् प्रतिभयम् करः । शोणितेन अभिवर्षन्ति लन्काम् उष्णेन सर्वतः ॥

kharābhis tanitā ghorā meghāh pratibhayam karaḥ | śoṇitena abhivarṣanti lankām uṣṇena sarvataḥ ||

रुदताम् वाहनानाम् च प्रपतन्त्य् अस्र बिन्दवः । ध्वजा ध्वस्ता विवर्णासः च न प्रभान्ति यथा पुरम् ॥

rudatām vāhanānām ca prapatanty asra bindavaḥ | dhvajā dhvastā vivarṇāsaḥ ca na prabhānti yathā puram ||

व्याला गोमायवो ग्R^ इध्रा वाशन्ति च सुभैरवम् । प्रविश्य लन्काम् अनिशम् समवायाम्सः च कुर्वते ॥

vyālā gomāyavo gR^ idhrā vāśanti ca subhairavam | praviśya lankām aniśam samavāyāmsaḥ ca kurvate ||

कालिकाः पाण्डुरैर् दन्तैः प्रहसन्त्य् अग्रतः स्थिताः । स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥

kālikāḥ pāṇḍurair dantaiḥ prahasanty agrataḥ sthitāḥ | striyaḥ svapneṣu muṣṇantyo gṛhāṇi pratibhāṣya ca ||

गृहाणाम् बलि कर्माणि श्वानः पर्युपभुन्जते । खरा गोषु प्रजायन्ते मूषिका नकुलैः सह ॥

gṛhāṇām bali karmāṇi śvānaḥ paryupabhunjate | kharā goṣu prajāyante mūṣikā nakulaiḥ saha ||

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धम् सूकराः शुनकैः सह । किम्नरा राक्षसैसः च अपि समेयुर् मानुषैः सह ॥

mārjārā dvīpibhiḥ sārdham sūkarāḥ śunakaiḥ saha | kimnarā rākṣasaisaḥ ca api sameyur mānuṣaiḥ saha ||

पाण्डुरा रक्त पादासः च विहगाः काल चोदिताः । राक्षसानाम् विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥

pāṇḍurā rakta pādāsaḥ ca vihagāḥ kāla coditāḥ | rākṣasānām vināśāya kapotā vicaranti ca ||

वीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः । पतन्ति ग्रथितासः च अपि निर्जिताः कलह एषिणः ॥

vīcīkūcīti vāśantyaḥ śārikā veśmasu sthitāḥ | patanti grathitāsaḥ ca api nirjitāḥ kalaha eṣiṇaḥ ||

पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यम् रुदन्ति ते । करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्ण पिन्गलः ॥

pakṣiṇaśca mṛgāḥ sarve pratyādityam rudanti te | karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇa pingalaḥ ||

कालो गृहाणि सर्वेषाम् काले काले अन्ववेक्षते । एतान्य् अन्यानि दुष्टानि निमित्तान्य् उत्पतन्ति च ॥

kālo gṛhāṇi sarveṣām kāle kāle anvavekṣate | etāny anyāni duṣṭāni nimittāny utpatanti ca ||

विष्णुम् मन्यामहे रामम् मानुषम् देहम् आस्थितम् । न हि मानुष मात्रो असौ राघवो दृढ विक्रमः ॥

viṣṇum manyāmahe rāmam mānuṣam deham āsthitam | na hi mānuṣa mātro asau rāghavo dṛḍha vikramaḥ ||

येन बद्धः समुद्रस्य स सेतुः परम अद्भुतः । कुरुष्व नर राजेन सम्धिम् रामेण रावण ॥

yena baddhaḥ samudrasya sa setuḥ parama adbhutaḥ | kuruṣva nara rājena samdhim rāmeṇa rāvaṇa ||

ज्ञात्वावधार्य कर्माणि क्रियतामायतिक्षमम् । इदम् वचस् तत्र निगद्य माल्यवन् । परीक्ष्य रक्षो अधिपतेर् मनः पुनः । अनुत्तमेषु उत्तम पौरुषो बली । बभूव तूष्णीम् समवेक्ष्य रावणम् ॥

jñātvāvadhārya karmāṇi kriyatāmāyatikṣamam | idam vacas tatra nigadya mālyavan | parīkṣya rakṣo adhipater manaḥ punaḥ | anuttameṣu uttama pauruṣo balī | babhūva tūṣṇīm samavekṣya rāvaṇam ||