Sarga 14

निशाचरेन्द्रस्य निशम्य वाक्यम् । स कुम्भकर्णस्य च गर्जितानि । विभीषणो राक्षसराजमुख्य । मुवाच वाक्यम् हितम्र्थयुक्तम् ॥

niśācarendrasya niśamya vākyam | sa kumbhakarṇasya ca garjitāni | vibhīṣaṇo rākṣasarājamukhya | muvāca vākyam hitamrthayuktam ||

वृतो हि बाह्वन्तरभोगराशि । श्चिन्ताविषः सुस्मिततीक्षणदम्ष्ट्रः । पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायः । सीतामहाहिस्तव केन राजन् ॥

vṛto hi bāhvantarabhogarāśi | ścintāviṣaḥ susmitatīkṣaṇadamṣṭraḥ | pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyaḥ | sītāmahāhistava kena rājan ||

यावन्न लङ्का समभिद्रवन्ति । वलीमुखाः पर्वतकूटमात्राः । दम्ष्ट्रयुधाश्चैव नखायुधाश्च । प्रदीयताम् दाशरथाय मैथिली ॥

yāvanna laṅkā samabhidravanti | valīmukhāḥ parvatakūṭamātrāḥ | damṣṭrayudhāścaiva nakhāyudhāśca | pradīyatām dāśarathāya maithilī ||

यावन्न गृह्णन्ति शिराम्सि बाणा । रामेरिता राक्षसपुङ्गवानाम् । वज्रोपमा वायुसमानवेगाः । प्रदीयताम् दाशरथाय मैथिली ॥

yāvanna gṛhṇanti śirāmsi bāṇā | rāmeritā rākṣasapuṅgavānām | vajropamā vāyusamānavegāḥ | pradīyatām dāśarathāya maithilī ||

न कुम्भकर्णेन्द्रजितौ च राजम् । स्तथा महापार्श्वमहोदरौ वा । निकुम्भकुम्भौ च तथातिकायः । स्थातुम् समर्था युधि राघवस्य ॥

na kumbhakarṇendrajitau ca rājam | stathā mahāpārśvamahodarau vā | nikumbhakumbhau ca tathātikāyaḥ | sthātum samarthā yudhi rāghavasya ||

जीवम्स्तु रामस्य न मोक्स्यसे त्वम् । गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः । न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो । र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः ॥

jīvamstu rāmasya na moksyase tvam | guptaḥ savitrāpyathavā marudbhiḥ | na vāsavasyāṅkagato na mṛtyo | rnabho na pātālamanupraviṣṭaḥ ||

निशम्य वाक्यम् तु विभीषणस्य । ततः प्रहस्तो वचनम् बभाषे । न नो भयम् विद्म न दैवतेभ्यो । न दानवेभ्योऽप्यथवा कदाचित् ॥

niśamya vākyam tu vibhīṣaṇasya | tataḥ prahasto vacanam babhāṣe | na no bhayam vidma na daivatebhyo | na dānavebhyo'pyathavā kadācit ||

न यक्षगन्धर्वमहोरगेभ्यो । भयम् न सम्ख्ये पतगोरगेभ्यः । कथम् नु रामाद्भविता भयम् नो । नरेन्द्रपुत्रात्समरे कदाचित् ॥

na yakṣagandharvamahoragebhyo | bhayam na samkhye patagoragebhyaḥ | katham nu rāmādbhavitā bhayam no | narendraputrātsamare kadācit ||

प्रहस्तवाक्यम् त्वहितम् निशम्य । विभीषणो राजहितानुकाङिक्षी । ततो महार्थम् वचनम् बभाषे । धर्मार्थकामेषु निविष्टबुद्धिः ॥

prahastavākyam tvahitam niśamya | vibhīṣaṇo rājahitānukāṅikṣī | tato mahārtham vacanam babhāṣe | dharmārthakāmeṣu niviṣṭabuddhiḥ ||

प्रहस्त राजा च महोदरश्च । त्वम् कुम्भकर्णश्च यथार्थजातम् । ब्रवीत रामम् प्रति तन्न शक्यम् । यथा गतिः स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥

prahasta rājā ca mahodaraśca | tvam kumbhakarṇaśca yathārthajātam | bravīta rāmam prati tanna śakyam | yathā gatiḥ svargamadharmabuddheḥ ||

वधस्तु रामस्य मया त्वया च । प्रहस्त सर्वैरपि राक्षसैर्वा । कथम् भवेदर्थविशारदस्य । महार्णवम् तर्तु मिवाप्लवस्य ॥

vadhastu rāmasya mayā tvayā ca | prahasta sarvairapi rākṣasairvā | katham bhavedarthaviśāradasya | mahārṇavam tartu mivāplavasya ||

धर्मप्रधानस्य महारथस्य । इक्स्वाकुवम्शप्रभवस्य राज्ञः । पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य । कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः ॥

dharmapradhānasya mahārathasya | iksvākuvamśaprabhavasya rājñaḥ | puro'sya devāśca tathāvidhasya | kṛtyeṣu śaktasya bhavanti mūḍhāḥ ||

तीक्षणा न तावत्तव कङ्कपत्रा । दुरापदा राघवविप्रमुक्ताः । भित्त्वाशरीरम् प्रविशन्ति बाणाः । प्रहस्त तेनैव विकत्थसे त्वम् ॥

tīkṣaṇā na tāvattava kaṅkapatrā | durāpadā rāghavavipramuktāḥ | bhittvāśarīram praviśanti bāṇāḥ | prahasta tenaiva vikatthase tvam ||

भित्त्वा न तावत्प्रविशन्ति कायम् । प्राणान्तकास्तेऽशनितुल्य्वेगाः । शिताः शरा राघवविप्रमुक्ताः । प्रहस्त तेनैव विकत्थसे त्वम् ॥

bhittvā na tāvatpraviśanti kāyam | prāṇāntakāste'śanitulyvegāḥ | śitāḥ śarā rāghavavipramuktāḥ | prahasta tenaiva vikatthase tvam ||

न रावणो नाइबलस्त्रीशीर्षो । न कुम्भकर्णस्य सुतो निकुभः । न चेन्द्रजिद्दाशरथिम् प्रसोढुम् । त्वम् वा रणे शक्रसमम् समर्थः ॥

na rāvaṇo nāibalastrīśīrṣo | na kumbhakarṇasya suto nikubhaḥ | na cendrajiddāśarathim prasoḍhum | tvam vā raṇe śakrasamam samarthaḥ ||

देवान्तको वापि नरान्तको वा । तथातिकायोऽतिरथो महात्मा । अकम्पननश्चाद्रिसमानसारः । स्थातुम् न शक्ता युधि राघवस्य ॥

devāntako vāpi narāntako vā | tathātikāyo'tiratho mahātmā | akampananaścādrisamānasāraḥ | sthātum na śaktā yudhi rāghavasya ||

अयम् च राजा न्यसनाभिभूतो । मित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः । अन्वास्यते राक्षसनाशनार्थे । तीक्षणः प्रकृत्या ह्यसमीक्ष्यकारी ॥

ayam ca rājā nyasanābhibhūto | mitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ | anvāsyate rākṣasanāśanārthe | tīkṣaṇaḥ prakṛtyā hyasamīkṣyakārī ||

अनन्तभोगेन सहस्रमूर्ध्ना । वागेन भीमेन महाबलेन । बलात्परिक्षिप्तमिमम् भवन्तो । राजानमुत्क्षिप्य विमोचयन्तु ॥

anantabhogena sahasramūrdhnā | vāgena bhīmena mahābalena | balātparikṣiptamimam bhavanto | rājānamutkṣipya vimocayantu ||

यावद्धि केशग्रहणात्सुहृद्भिः । समेत्य सर्वैः परिपूर्णकामैः । निगृह्य राजा परिरक्षितव्यो । भूतैर्यथा भीमबलैर्गृहीअः ॥

yāvaddhi keśagrahaṇātsuhṛdbhiḥ | sametya sarvaiḥ paripūrṇakāmaiḥ | nigṛhya rājā parirakṣitavyo | bhūtairyathā bhīmabalairgṛhīaḥ ||

सुवारिणा राघवसागरेण । प्रच्चाद्यमानस्तरसा भवद्भिः । प्रच्चाद्यमानस्तरसा भवद्भिः । युक्तस्त्वयम् तारयितुम् समेत्य । काकुत्थ्सपातालमुखे पतन्सः ॥

suvāriṇā rāghavasāgareṇa | praccādyamānastarasā bhavadbhiḥ | praccādyamānastarasā bhavadbhiḥ | yuktastvayam tārayitum sametya | kākutthsapātālamukhe patansaḥ ||

इदम् पुरस्यास्य सराक्षसस्य । राज्ञश्च पथ्यम् ससुहृज्जनस्य । सम्यग्घि वाक्यम् स्वमतम् ब्रवीमि । नरेन्द्रपुत्राय ददातु मैथिलीम् ॥

idam purasyāsya sarākṣasasya | rājñaśca pathyam sasuhṛjjanasya | samyagghi vākyam svamatam bravīmi | narendraputrāya dadātu maithilīm ||

परस्य वीर्यम् स्वबलम् च बुद्ध्वा । स्थानम् क्षयम् चैव तथैव वृद्धिम् । तथा स्वपक्षे प्यनुमृश्य बुद्ध्या । वद्त् क्षमम् स्वामिहितम् स मन्त्री ॥

parasya vīryam svabalam ca buddhvā | sthānam kṣayam caiva tathaiva vṛddhim | tathā svapakṣe pyanumṛśya buddhyā | vadt kṣamam svāmihitam sa mantrī ||