Sarga 128

अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयामास राघवः । चिन्तयित्वा हनूमन्तमुवाच प्लवगोत्तमम् ।। ६.१२८. ॥

ayodhyāṃ tu samālokya cintayāmāsa rāghavaḥ | cintayitvā hanūmantamuvāca plavagottamam || 6.128. ||

जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे । । ६.१२८. ॥

jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire | | 6.128. ||

शृङ्गिबेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम् । निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान्मम ।। ६.१२८. ॥

śṛṅgiberapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram | niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanānmama || 6.128. ||

श्रुत्वा तु मां कुशलिनमरोगं विगतज्वरम् । भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा ।। ६.१२८. ॥

śrutvā tu māṃ kuśalinamarogaṃ vigatajvaram | bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā || 6.128. ||

अयोध्यायाश्च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च । निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर्गुहः ।। ६.१२८. ॥

ayodhyāyāśca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca | nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatirguhaḥ || 6.128. ||

भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम । सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम् ।। ६.१२८. ॥

bharatastu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanānmama | siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam || 6.128. ||

हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा । । ६.१२८. ॥

haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā | | 6.128. ||

सुग्रीवेण च संसर्गं वालिनश्च वधं रणे । मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया ।। ६.१२८. ॥

sugrīveṇa ca saṃsargaṃ vālinaśca vadhaṃ raṇe | maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā || 6.128. ||

लङ्घयित्वा महातोयमापगापतिमव्ययम् । उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम् ।। ६.१२८. ॥

laṅghayitvā mahātoyamāpagāpatimavyayam | upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam || 6.128. ||

यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः । वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च ।। ६.१२८. ॥

yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaśca yathā hataḥ | varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca || 6.128. ||

महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम् । उपयातं च मां सौम्य भरतस्य निवेदय ।। ६.१२८. ॥

mahādevaprasādācca pitrā mama samāgamam | upayātaṃ ca māṃ saumya bharatasya nivedaya || 6.128. ||

सह राक्षसराजेन हरीणां प्रवरेण च । । ६.१२८. ॥

saha rākṣasarājena harīṇāṃ pravareṇa ca | | 6.128. ||

एतच्छुत्वा यमाकारं भजते भरतस्तदा । स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच्चापि मां प्रति ।। ६.१२८. ॥

etacchutvā yamākāraṃ bhajate bharatastadā | sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yaccāpi māṃ prati || 6.128. ||

जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः । उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः ।। ६.१२८. ॥

jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ | upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrairmahābalaiḥ || 6.128. ||

ज्ञेयाश्च सर्वे वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च । तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च ।। ६.१२८. ॥

jñeyāśca sarve vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca | tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca || 6.128. ||

सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसङ्कुलम् । पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः ।। ६.१२८. ॥

sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṅkulam | pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayenmanaḥ || 6.128. ||

सङ्गत्या भरतः श्रीमान् राज्यार्थी चेत् स्वयं भवेत् । प्रशास्तु वसुधां कृत्स्नामखिलां रघुनन्दनः ।। ६.१२८. ॥

saṅgatyā bharataḥ śrīmān rājyārthī cet svayaṃ bhavet | praśāstu vasudhāṃ kṛtsnāmakhilāṃ raghunandanaḥ || 6.128. ||

तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर । यावन्न दूरं याताः स्म क्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।। ६.१२८. ॥

tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara | yāvanna dūraṃ yātāḥ sma kṣipramāgantumarhasi || 6.128. ||

इति प्रतिसमादिष्टो हनुमान् मारुतात्मजः । मानुषं धारयन् रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ ।। ६.१२८. ॥

iti pratisamādiṣṭo hanumān mārutātmajaḥ | mānuṣaṃ dhārayan rūpamayodhyāṃ tvarito yayau || 6.128. ||

अथोत्पपात वेगेन हनुमान् मारुतात्मजः । गरुत्मानिव वेगेन जिघृक्षन् भुजगोत्तमम् ।। ६.१२८. ॥

athotpapāta vegena hanumān mārutātmajaḥ | garutmāniva vegena jighṛkṣan bhujagottamam || 6.128. ||

लङ्घयित्वा पितृपथं भुजगेन्द्रालयं शुभम् । गङ्गायमुनयोर्मध्यं सन्निपातमतीत्य च । शृङ्गिबेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान् ।। ६.१२८. ॥

laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham | gaṅgāyamunayormadhyaṃ sannipātamatītya ca | śṛṅgiberapuraṃ prāpya guhamāsādya vīryavān || 6.128. ||

स वाचा शुभया हृष्टो हनुमानिदमब्रवीत् । । ६.१२८.२२ ।। ुनयोर्मध्यं सन्निपातमतीत्य च । सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः । सहसीतः ससौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत् ।। ६.१२८. ॥

sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanumānidamabravīt | | 6.128.22 || unayormadhyaṃ sannipātamatītya ca | sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ | sahasītaḥ sasaumitriḥ sa tvāṃ kuśalamabravīt || 6.128. ||

पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः । भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यद्यैव राघवम् ।। ६.१२८. ॥

pañcamīmadya rajanīmuṣitvā vacanānmuneḥ | bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasyadyaiva rāghavam || 6.128. ||

एवमुक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः । उत्पपात महावेगो वेगवानविचारयन् ।। ६.१२८. ॥

evamuktvā mahātejāḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ | utpapāta mahāvego vegavānavicārayan || 6.128. ||

सो ऽपश्यद्रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा । गोमतीं तां च सो ऽपश्यद्भीमं सालवनं तथा । प्रजाश्च बहुसाहस्राः स्फीतान् जनपदानपि ।। ६.१२८. ॥

so 'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā | gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyadbhīmaṃ sālavanaṃ tathā | prajāśca bahusāhasrāḥ sphītān janapadānapi || 6.128. ||

स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः । आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपगान् ।। ६.१२८. ॥

sa gatvā dūramadhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ | āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpagān || 6.128. ||

स्त्रीभिः सपुत्रैर्वृद्धैश्च रममाणैरलङ्कृतान् । सुराधिपस्योपवने यथा चैत्ररथे द्रुमान् ।। ६.१२८. ॥

strībhiḥ saputrairvṛddhaiśca ramamāṇairalaṅkṛtān | surādhipasyopavane yathā caitrarathe drumān || 6.128. ||

क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् । ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम् ।। ६.१२८. ॥

krośamātre tvayodhyāyāścīrakṛṣṇājināmbaram | dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśamāśramavāsinam || 6.128. ||

जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम् । फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम् ।। ६.१२८. ॥

jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam | phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam || 6.128. ||

समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससम् । नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।। ६.१२८. ॥

samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasam | niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasam || 6.128. ||

पादुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुन्धराम् । चातुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात् ।। ६.१२८. ॥

pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasundharām | cāturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt || 6.128. ||

उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः । बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः ।। ६.१२८. ॥

upasthitamamātyaiśca śucibhiśca purohitaiḥ | balamukhyaiśca yuktaiśca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ || 6.128. ||

न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम् । परिभोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलम् ।। ६.१२८. ॥

na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram | paribhoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalam || 6.128. ||

तं धर्ममिव धर्मज्ञं देहवन्तमिवापरम् । उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनुमान् मरुतात्मजः ।। ६.१२८. ॥

taṃ dharmamiva dharmajñaṃ dehavantamivāparam | uvāca prāñjalirvākyaṃ hanumān marutātmajaḥ || 6.128. ||

वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम् । अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वां कुशलमब्रवीत् ।। ६.१२८. ॥

vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam | anuśocasi kākutsthaṃ sa tvāṃ kuśalamabravīt || 6.128. ||

प्रियमाख्यामि ते देव शोकं त्यज सुदारुणम् । अस्मिन् मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह सङ्गतः ।। ६.१२८. ॥

priyamākhyāmi te deva śokaṃ tyaja sudāruṇam | asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṅgataḥ || 6.128. ||

निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम् । उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः ।। ६.१२८. ॥

nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm | upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrairmahābalaiḥ || 6.128. ||

लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी । सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण यथा शची ।। ६.१२८. ॥

lakṣmaṇaśca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī | sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa yathā śacī || 6.128. ||

एवमुक्तो हनुमता भरतो भ्रातृवत्सलः । पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहं जगाम ह ।। ६.१२८. ॥

evamukto hanumatā bharato bhrātṛvatsalaḥ | papāta sahasā hṛṣṭo harṣānmohaṃ jagāma ha || 6.128. ||

ततो मुहूर्तादुत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः । हनुमन्तमुवाचेदं भरतः प्रियवादिनम् ।। ६.१२८. ॥

tato muhūrtādutthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ | hanumantamuvācedaṃ bharataḥ priyavādinam || 6.128. ||

अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्ग्य सम्भ्रमात् । सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैरस्त्रबिन्दुभिः ।। ६.१२८. ॥

aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapimāliṅgya sambhramāt | siṣeca bharataḥ śrīmān vipulairastrabindubhiḥ || 6.128. ||

देवो वा मानुषो वा त्वमनुक्रोशादिहागतः । प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम् ।। ६.१२८. ॥

devo vā mānuṣo vā tvamanukrośādihāgataḥ | priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam || 6.128. ||

गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम् । सुकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश्च षोडश ।। ६.१२८. ॥

gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param | sukuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāśca ṣoḍaśa || 6.128. ||

हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः । सर्वाभरणसम्पन्नाः सम्पन्नाः कुलजातिभिः ।। ६.१२८. ॥

hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ | sarvābharaṇasampannāḥ sampannāḥ kulajātibhiḥ || 6.128. ||

निशम्य रामागमनं नृपात्मजः कपिप्रवीरस्य तदद्भुतोपमम् । प्रहर्षितो रामदिदृक्षया ऽभवत् पुनश्च हर्षादिदमब्रवीद्वचः ।। ६.१२८. ॥

niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ kapipravīrasya tadadbhutopamam | praharṣito rāmadidṛkṣayā 'bhavat punaśca harṣādidamabravīdvacaḥ || 6.128. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||