Ramayana · Sarga 6.124

Sarga 124

सर्गः 124

SriRama requests Vibheeshana for the aerial chart being anxious to depart and meet Bharata

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
124.1VR-6-124-1

तां रात्रिमुषितं रामं सुखोत्थितमरिन्दमम् । अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं जयं पृष्ट्वा विभीषणः ।। ६.१२४. ॥

tāṃ rātrimuṣitaṃ rāmaṃ sukhotthitamarindamam | abravīt prāñjalirvākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ताम्themरात्रिम्nightउषितम्rising in the morningसुखोत्थिम्comfortablyअरिन्दमम्subduer of enemiesरामम्RamaविभीषणःVibheeshanaजयम्victoryपृष्टवाaskedप्राज्ञलिःsalutationsवाक्यम्wordsअब्रवीत्spoke
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRising in the morning after comfortable rest that night, Vibheeshana saw Rama the subduer of enemies, offered salutations and asked him of the victory and spoke.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस रात्रि को सुखपूर्वक व्यतीत करने वाले शत्रुदमन राम से, विभीषण ने कुशल-मंगल पूछकर हाथ जोड़कर यह वचन कहा—

Hinglish
124.2VR-6-124-2

स्नानानि चाङ्गरागाणि वस्त्राण्याभरणानि च । चन्दनानि च दिव्यानि माल्यानि विविधानि च ।। ६.१२४. ॥

snānāni cāṅgarāgāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca | candanāni ca divyāni mālyāni vividhāni ca || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवRaghavaअलङ्कारविदःwell versed in decorationपद्मनिभेक्षणाःlotus petal eyedमनार्यःat your serviceस्नानानिfor bathअङ्गरागाणिcosmetics for anointingवस्त्राणिclothesआभरणानि चornamentsचन्दनानि चsandal etcदिव्यानिwonderfulविविधानिseveral typesमाल्यानि चgarlandsउपस्थिताःare hereत्वाम्youविधिवत्as usualस्नापयिष्यन्तिthey will give you bath
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThese lotus petal eyed women well versed in decoration are at your service. They are willing to assist you in bath. There are cosmetics for anointing your body, and clothes as well as ornaments, sandal paste etc. for you. There are garlands of several types here.

This translation covers verses 124.2–124.3 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘स्नान, अंगराग, वस्त्र, आभूषण, चन्दन तथा विविध प्रकार की दिव्य मालाएँ— —और शृंगार में निपुण, कमलनयनी स्त्रियाँ उपस्थित हैं, हे राघव! वे विधिपूर्वक आपको स्नान करायेंगी’

This Hindi translation covers verses 124.2–124.3 together.

Hinglish
124.3VR-6-124-3

अलङ्कारविदश्चेमा नार्यः पद्मनिभेक्षणाः । उपस्थितास्त्वां विधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव । प्रतिगृह्णीष्व तत् सर्वं मदनुग्रहकाम्यया ।। ६.१२४. ॥

alaṅkāravidaścemā nāryaḥ padmanibhekṣaṇāḥ | upasthitāstvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava | pratigṛhṇīṣva tat sarvaṃ madanugrahakāmyayā || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.2English is translated together with verse 124.2Hindi is translated together with verse 124.2
124.4VR-6-124-4

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच विभीषमम् । । ६.१२४.४ ।। ां विधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव । हरीन् सुग्रीवमुख्यांस्त्वं स्नानेनाभिनिमन्त्रय ।। ६.१२४.५ ।। िधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव । स तु ताम्यति धर्मात्मा मम हेतोः सुखोचितः । सुकुमारो महाबाहुः कुमारः सत्यसंश्रवः ।। ६.१२४. ॥

evamuktastu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣamam | | 6.124.4 || āṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava | harīn sugrīvamukhyāṃstvaṃ snānenābhinimantraya || 6.124.5 || idhivat snāpayiṣyanti rāghava | sa tu tāmyati dharmātmā mama hetoḥ sukhocitaḥ | sukumāro mahābāhuḥ kumāraḥ satyasaṃśravaḥ || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवम्in that wayउक्तःspokenकाकुत्थ्सःKakuthsaविभीषणम्Vibheeshanaप्रत्युवाचrepliedत्वम्youसुग्रीवमुख्यान्Sugriva and other chiefsहरीन्monkeysस्नानेनfor bathउपनिमन्त्रयafter bathe and anointing
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen Vibheeshana had spoken like that, Kakuthsa Rama replied 'you and monkeys headed by Sugriva bathe and come.'

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहे जाने पर काकुत्स्थ राम ने विभीषण को उत्तर दिया, ‘तुम पहले सुग्रीव आदि वानरों को स्नान हेतु आमंत्रित करो

Hinglish
124.5VR-6-124-5

तं विना केकयीपुत्रं भरतं धर्मचारिणम् । न मे स्नानं बहुमतं वस्त्राण्याभरणानि च ।। ६.१२४. ॥

taṃ vinā kekayīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam | na me snānaṃ bahumataṃ vastrāṇyābharaṇāni ca || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धर्मात्माrighteousसुखोचितःgiving up comfortsसुकुमारःdelicateमहाबाहुःmighty armedसत्यसंश्रयःresorting to truthसःकुमार:heममहेतोःfor my causeताम्यतिdistressed
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Mighty armed Bharata, righteous, giving up comforts of delicate body, resorting to truth is distressed for my cause."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सुख के योग्य, सुकुमार, महाबाहु और सत्यनिष्ठ धर्मात्मा भरत मेरे कारण दुःखी हो रहे हैं

Hinglish
124.6VR-6-124-6

इत एव पथा क्षिप्रं प्रतिगच्छामि तां पुरीम् । अयोध्यामागतो ह्येष पन्थाः परमदुर्गमः ।। ६.१२४. ॥

ita eva pathā kṣipraṃ pratigacchāmi tāṃ purīm | ayodhyāmāgato hyeṣa panthāḥ paramadurgamaḥ || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कैकयीपुत्रम्Kaikeyi's sonधर्मचारिणम्follower of virtuesतंभरतंविनाwithout that Bharataमेmyस्नानम्bathन बहुमतम्why so manyस्त्राणिclothesआभरणानि चornaments also
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"When the virtuous Bharata, son of Kaikeyi, is not here, why do I need bath, why so many clothes and ornaments?"

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उन धर्मचारी कैकेयीपुत्र भरत के बिना, मुझे स्नान, वस्त्र अथवा आभूषण अच्छे नहीं लगते

Hinglish
124.7VR-6-124-7

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थं प्रत्युवाच विभीषणः । । ६.१२४. ॥

evamuktastu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ | | 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तांपुरीम्that cityयथाasप्रतिगच्छामto returnएतत्theseपश्यseeअयोध्याम्Ayodhyaगच्छतःdepartएषःपन्थाःthis pathपरमदुर्गमःहिvery difficult also
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset" As it is very difficult to return to that city, think of the path to depart."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इसलिये यह देखो कि हम शीघ्र ही उस नगरी को लौट सकें; क्योंकि अयोध्या जाने का यह मार्ग अत्यंत दुर्गम है’

Hinglish
124.8VR-6-124-8

अह्ना त्वां प्रापयिष्यामि तां पुरीं पार्थिवात्मज । पुष्पकं नाम भद्रं ते विमानं सूर्यसन्निभम् ।। ६.१२४. ॥

ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja | puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasannibham || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवम्in that mannerउक्तःspokenविभीषणःVibheeshanaकाकुत्स्थम्to Kakuthsaप्रत्युवाचreplied backपार्थिवात्मजson of ruler of the earthत्वाम्youतांपुरीम्your cityअह्नाwillप्रापयिष्यामिmake you reach
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen Rama had spoken in the aforesaid manner, Vibheeshana replied" O son of the ruler of the earth! I will make you reach Ayodhya in a day."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहे जाने पर विभीषण ने काकुत्स्थ को उत्तर दिया, ‘हे राजकुमार! मैं एक ही दिन में आपको उस नगरी में पहुँचा दूँगा

Hinglish
124.9VR-6-124-9

मम भ्रातुः कुबेरस्य रावणेनाहृतं बलात् । हृतं निर्जित्य सङ्ग्रामे कामगं दिव्यमुत्तमम् ।। ६.१२४. ॥

mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇenāhṛtaṃ balāt | hṛtaṃ nirjitya saṅgrāme kāmagaṃ divyamuttamam || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अतुलविक्रमunequal prowessदिव्यम्wonderfulउत्तमम्excellentपुष्पकंनामPushpaka by nameममmyभ्रातुःbrotherकुबेरस्यKubera'sविमानम्aerial carबलीयसाby mightyरावणेनRavanaसङ्ग्रामेin combatहृतम्earnedतेyouभद्रम्be auspiciousइदम्thisत्वदर्थम्for your causeपालितम्ruledतिष्ठतिretained with me
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset" An aerial car called Pushpaka, a wonderful one, which closely resembles the sun, which goes according to the will of the rider has been retained with me. It was earned by Ravana from my brother Kubera in a combat. Be auspicious. O Rama, of unequal prowess, this is retained for your cause."

This translation covers verses 124.9–124.10 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे भद्र! सूर्य के समान तेजस्वी ‘पुष्पक’ नामक विमान, जो मेरे भाई कुबेर का था, बलवान् रावण द्वारा युद्ध में जीतकर छीन लिया गया था—वह इच्छानुसार गमन करने वाला दिव्य श्रेष्ठ विमान, हे अतुलपराक्रमी! आपके ही लिये सुरक्षित रखा हुआ यहाँ उपस्थित है

This Hindi translation covers verses 124.9–124.10 together.

Hinglish
124.10VR-6-124-10

त्वदर्थे पालितं चैतत्तिष्ठत्यतुलविक्रम । तदिदं मेघसङ्काशं विमानमिह तिष्ठति ।। ६.१२४. ॥

tvadarthe pālitaṃ caitattiṣṭhatyatulavikrama | tadidaṃ meghasaṅkāśaṃ vimānamiha tiṣṭhati || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.9English is translated together with verse 124.9Hindi is translated together with verse 124.9
124.11VR-6-124-11

तेन यास्यसि यानेन त्वमयोध्यां गतज्वरः । । ६.१२४. ॥

tena yāsyasi yānena tvamayodhyāṃ gatajvaraḥ | | 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मेघसङ्काशम्like cloudतत्thatइदम्thisविमानम्aerial carइहhereतिष्ठतिwaitsतेकनेनby thisत्वम्youअयोध्याम्Ayodhyaविगतज्वरःfearlessयास्यसिwill reach
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"This aerial car which waits here which resembles a cloud, will take you to Ayodhya. Be fearless."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यह मेघ के समान विशाल विमान यहीं उपस्थित है, इसी यान से आप निश्चिंत होकर अयोध्या जायेंगे

Hinglish
124.12VR-6-124-12

अहं ते यद्यनुग्राह्यो यदि स्मरसि मे गुणान् । । ६.१२४. ॥

ahaṃ te yadyanugrāhyo yadi smarasi me guṇān | | 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्राज्ञwiseतेto youअहम्Iअनुग्राह्यःयदिif you permitमेmeगुणान्kindlyस्मरसियदिif you rememberमयिmeसौहृदम्affectionअस्तियदिif you haveइहhereवसतावत्stay for a while
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Wise Rama! If you permit me, and think kindly of me and remember me, and if you have affection for me stay here for a while."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे प्राज्ञ! यदि मैं आपके अनुग्रह के योग्य हूँ, यदि आप मेरे गुणों को स्मरण करते हैं, तथा यदि मुझमें आपका सौहार्द है, तो कुछ समय यहीं निवास कीजिये

Hinglish
124.13VR-6-124-13

वस तावदिह प्राज्ञ यद्यस्ति मयि सौहृदभ् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ।। ६.१२४. ॥

vasa tāvadiha prājña yadyasti mayi sauhṛdabh | lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामRamaभ्रात्राbrotherलक्ष्मणेनसहwith Lakshmanaभार्ययाwifeवैदेह्यासहwith Vaidehiत्वम्youसर्वकामैःall requirementsअर्चितःsatisfiedततःthenगमिष्यसिshall start
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Rama, if all your requirements are met and you are satisfied, then you can start with your brother Lakshmana and wife Vaidehi."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘भाई लक्ष्मण तथा पत्नी वैदेही सहित सब कामनाओं की पूर्ति करते हुए यहाँ पूजित होकर, हे राम! तत्पश्चात् आप प्रस्थान करेंगे

Hinglish
124.14VR-6-124-14

अर्चितः सर्वकामैस्त्वं ततो राम गमिष्यसि । प्रीतियुक्तस्य मे राम ससैन्यः ससुहृद्गणः ।। ६.१२४. ॥

arcitaḥ sarvakāmaistvaṃ tato rāma gamiṣyasi | prītiyuktasya me rāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामRamaससैन्यःthis armyससुहृद्गणःhost of friendsत्वम्youमयाby meउद्यताम्preparedविहिताम्arrangedप्रीतियुक्तस्यwith affectionमेby meसक्रतियाम्at this one occasionगृहाणतावत्you should accept
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Rama, you should accept this hospitality from me at this one occasion, which has been arranged with affection to the army and host of friends."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे राम! अपनी सेना और सुहृदजनों सहित, प्रीतियुक्त मेरे द्वारा की गयी यह सत्कार-व्यवस्था स्वीकार कीजिये

Hinglish
124.15VR-6-124-15

सत्क्रियां विहितां तावद्गृहाण त्वं मयोद्यताम् । प्रणयाद्वहुमानाच्च सौहृदेन च राघव । प्रसादयामि प्रेष्यो ऽहं न खल्वाज्ञापयामि ते ।। ६.१२४. ॥

satkriyāṃ vihitāṃ tāvadgṛhāṇa tvaṃ mayodyatām | praṇayādvahumānācca sauhṛdena ca rāghava | prasādayāmi preṣyo 'haṃ na khalvājñāpayāmi te || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवRaghavaप्रणयात्my requestबहुमानाच्छhigh esteemसौहार्देन चout of friendlinessप्रसादयामिI am requestingअहम्Iप्रेष्यःa servantतेyouनाज्ञापयामिखलुnot to command you
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"I request you out of my high esteem towards you and friendliness. I am your servant and not commanding you to do so."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे राघव! स्नेह, आदर तथा सौहार्दवश मैं आपसे प्रार्थना कर रहा हूँ; मैं तो आपका सेवक हूँ, आपको आज्ञा नहीं दे रहा’

Hinglish
124.16VR-6-124-16

एवमुक्तस्ततो रामः प्रत्युवाच विभिषणम् । रक्षसां वानराणां च सर्वेषां चोपशृण्वताम् ।। ६.१२४. ॥

evamuktastato rāmaḥ pratyuvāca vibhiṣaṇam | rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāṃ copaśṛṇvatām || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
उक्तःspokenरामःRamaततःthenविभीषणम्Vibheeshanaरक्षसाम्Rakshasasवानराणां चand Vanarasसर्वेषाम्all of themशृण्वताम्listeningप्रत्युवाचreplied
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn hearing Vibheeshana spoken in the aforesaid manner, Rama replied to the hearing of Rakshasas, Vanaras and all of them there.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहे जाने पर राम ने राक्षसों और वानरों—उन सबके सुनते हुए विभीषण को उत्तर दिया—

Hinglish
124.17VR-6-124-17

पूजितो ऽहं त्वया सौम्य साचिव्येन परन्तप । सर्वात्मना च चेष्टाभिः सौहृदेनोत्तमेन च ।। ६.१२४. ॥

pūjito 'haṃ tvayā saumya sācivyena parantapa | sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥ sauhṛdenottamena ca || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
परन्तपtormentor of enemiesवीरheroसाचिव्येनfriendshipचेष्टाभिःby your effortsसौहार्देन चgood heartednessसर्वात्मनाallत्वयाby youपूजितःhonouredअस्मिI
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O tormentor of enemies! Hero, I am honoured by your friendship, by your efforts, and good heartedness of all of you."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे वीर परंतप! तुमने अपने सचिवत्व से, अपनी सम्पूर्ण चेष्टाओं से तथा परम सौहार्द से मुझे पूजित किया है

Hinglish
124.18VR-6-124-18

न खल्वेतन्न कुर्यां ते वचनं राक्षसेश्वर । तं तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः । मां निवर्तयितुं यो ऽसौ चित्रकूटमुपागतः ।। ६.१२४. ॥

na khalvetanna kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara | taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ | māṃ nivartayituṃ yo 'sau citrakūṭamupāgataḥ || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसेश्वरतेthe ruler of Rakshasasएतत्from whomवचनम्wordsन कुर्यामितिनnot doing what you tell खलु surelyतुyouभ्रातरम्brotherतम्themभरतम्Bharatद्रष्टुम्to seeमनःmy mindत्वरतेhastening
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Ruler of Rakshasas! Not accepting your request will surely not happen. (but) my mind is hastening to see my brother Bharata."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे राक्षसेश्वर! मैं तुम्हारा यह वचन न मानूँ, ऐसा तो नहीं; किंतु मेरा मन अपने भाई भरत को शीघ्र देखने के लिये उत्सुक है

Hinglish
124.19VR-6-124-19

शिरसा याचतो यस्य वचनं न कृतं मया । । ६.१२४.२१ ।। तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः । कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् । गुरूंश्च सुहृदश्चैव पौरांश्च तनयैः सह ।। ६.१२४. ॥

śirasā yācato yasya vacanaṃ na kṛtaṃ mayā | | 6.124.21 || tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ | kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm | gurūṃśca suhṛdaścaiva paurāṃśca tanayaiḥ saha || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यःअसौhe whoमाम्meनिवर्तयितुम्not turn downचित्रकूटम्Chitrakutaउपागतःreachedशिरसाhead bent down in obedienceयाचतःbegयस्यhisवचनम्wordsमयाby meन कृतम्not doneकौसल्यांचKausalya's alsoसुमित्रां चsumithraयशस्विनीम्illustriousकैकेयीं चKaikeyi tooसुहृदम्good heartedगुहंचGuha alsoजानपदैःसहwith peopleपौरान्citizens
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"He came to Chitrakuta and on reaching bent down obediently, begged me by his words to return which I did not do. Kausalya, Sumithra and Kaikeyi and Guha also requested and the request of the citizens has been turned down.

This translation covers verses 124.19–124.20 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वही भरत, जो मुझे लौटाने के लिये चित्रकूट आये थे, और जिनकी सिर झुकाकर की गयी प्रार्थना मैंने नहीं मानी थी— —तथा कौसल्या, सुमित्रा, यशस्विनी कैकेयी, सुहृद गुह, नगरवासियों और जनपदवासियों को भी—

This Hindi translation covers verses 124.19–124.20 together.

Hinglish
124.20VR-6-124-20

उपस्थापय मे क्षिप्रं विमानं राक्षसेश्वर । कृतकार्यस्य मे वासः कथं स्यादिह सम्मतः ।। ६.१२४. ॥

upasthāpaya me kṣipraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara | kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃ syādiha sammataḥ || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.19English is translated together with verse 124.19Hindi is translated together with verse 124.19
124.21VR-6-124-21

अनुजानीहि मां सौम्य पूजितो ऽस्मि विभीषण । मन्युर्न खलु कर्तव्यस्त्वरितं त्वा ऽनुमानये ।। ६.१२४. ॥

anujānīhi māṃ saumya pūjito 'smi vibhīṣaṇa | manyurna khalu kartavyastvaritaṃ tvā 'numānaye || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सौम्यnobleविभीषणVibheeshanaमाम्to meअनुजानीहpermit me to goपूजितःhonoured अस्मि I amसखेfriendमन्युःangerन कर्तव्यःखलुlet me do my dutyत्वाम्youअनुमानयेचnot feel sorry
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetNoble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)—देखने के लिये मुझे अनुमति दो, हे सौम्य विभीषण! मैं तुमसे पूजित हो चुका हूँ; हे सखे! तुम्हें क्रोध नहीं करना चाहिए, मैं भी तुम्हारा अनुमोदन करता हूँ

Hinglish
124.22VR-6-124-22

राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः । तं विमानं समादाय तूर्णं प्रतिनिवर्तत ।। ६.१२४. ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ | taṃ vimānaṃ samādāya tūrṇaṃ pratinivartata || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसेश्वरruler of Rakshasasशीघ्रम्quicklyमेmyविमानम्aerial carउपस्थापयsend forकृतकार्यस्यcompleted the taskमेmyइहhereवासःstayingकथम्howसम्मतःacceptableस्यात्staying
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Ruler of Rakshasas, send for my aerial car. My task has been completed here. How can I continue to stay here?"

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे राक्षसेश्वर! शीघ्र ही मेरे लिये विमान उपस्थित करो; कार्य पूर्ण हो जाने पर अब यहाँ रुकना मुझे कैसे उचित लगे?’

Hinglish
124.23VR-6-124-23

ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यमयवेदिकम् । कूटागारैः परिक्षिप्तं सर्वतो रजतप्रभम् ।। ६.१२४. ॥

tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaiḍūryamayavedikam | kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham || 6.124. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामेणby Ramaएवम्in that mannerउक्तःhaving spokenराक्षसेन्द्रःking of RakshasasविभीषणःVibheeshanaत्वरान्वितःhurriedly gotततःthenकाञ्चनचित्राङ्गम्golden picturesवैडूर्यमणिवेदिकम्altars made with cat's eye gemsकूटागारैःsquares fixed with pillarsपरिक्षिप्तम्surroundedरजतप्रभम्like silverपाण्डुराभिःwith yellow pennonsपताकाभिःflags alsoध्वजैश्चpostsसमलङ्कृतम्decorated all overकाञ्चनम्goldenहेमपद्मविभूषितैःdecorated with golden lotusesकाञ्चनैःgoldenहर्म्यैःmansionsकिङ्किणीजालैःtiny net workप्रकीर्णम्scatteredमुक्तामणिगवाक्षकम्eyes holes set with pearlsघण्टाजालैःrows of bellsपरिक्षिप्तम्surroundedसर्वतःall sidesमधुरस्वनम्sweet soundमेरुशिखराकारम्like mountain Meru peak in shapeविश्वकर्मणाby Viswakarmaनिर्मितम्constructedमुक्तारजतशोभितैःdecorated with silver and pearlsबृहद्भिःmanyहर्म्यैःpavementsशोभितम्shiningवैडूर्यैःcat's eye gemsमहाधनैःrich coveringsमहार्हास्तरणोपेतैःseatsवरासनैःexcellent seatsउपेतम्ascendingतम्thatविमानम्aerial carआजुहावordered
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

This translation covers verses 124.23–124.28 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राम द्वारा ऐसा कहे जाने पर राक्षसेन्द्र विभीषण ने शीघ्रतापूर्वक सूर्य के समान तेजस्वी उस विमान को बुलवाया तब स्वर्णमय अंगों वाला, वैदूर्यमणि की वेदिकाओं से युक्त, स्वर्णमय हर्म्यों (भवनों) से सुशोभित तथा स्वर्णकमलों से विभूषित वह विमान— —श्वेत पताकाओं और ध्वजों से सुसज्जित, स्वर्णमय हर्म्यों से युक्त तथा स्वर्णकमलों से विभूषित— —छोटी घंटियों के समूहों से सुशोभित, मोतियों तथा मणियों से जड़े झरोखों वाला, तथा चारों ओर घंटियों के समूह से घिरा हुआ मधुर ध्वनि करने वाला— —मेरु पर्वत के शिखर के समान आकार वाला, विश्वकर्मा द्वारा निर्मित, मोतियों और चाँदी से शोभायमान विशाल भवनों से विभूषित— —स्फटिक से चित्रित फर्शों, वैदूर्यमणि से बने उत्तम आसनों तथा अत्यंत मूल्यवान बिछौनों से युक्त वह विमान—

This Hindi translation covers verses 124.23–124.28 together.

Hinglish
124.24VR-6-124-24

पाण्डुराभिः पताकाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृतम् । शोभितं काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितम् ।। ६.१२४. ॥

pāṇḍurābhiḥ patākābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtam | śobhitaṃ kāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitam || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.23English is translated together with verse 124.23Hindi is translated together with verse 124.23
124.25VR-6-124-25

प्रकीर्णं किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षितम् । घण्टाजालैः परिक्षिप्तं सर्वतो मधुरस्वनम् ।। ६.१२४. ॥

prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣitam | ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.23English is translated together with verse 124.23Hindi is translated together with verse 124.23
124.26VR-6-124-26

यन्मेरुशिखराकारं निर्मितं विश्वकर्मणा । बहुभिर्भूषितं हर्म्यैर्मुक्तारजतसन्निभैः ।। ६.१२४. ॥

yanmeruśikharākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā | bahubhirbhūṣitaṃ harmyairmuktārajatasannibhaiḥ || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.23English is translated together with verse 124.23Hindi is translated together with verse 124.23
124.27VR-6-124-27

तलैः स्फाटिकचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः । महार्हास्तरणो पेतैरुपपन्नं महाधनैः ।। ६.१२४.३० ।। उपस्थितमनाधृष्यं तद्विमानं मनोजवम् । निवेदयित्वा रामाय तस्थौ तत्र विभीषणः ।। ६.१२४. ॥

talaiḥ sphāṭikacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ | mahārhāstaraṇo petairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 6.124.30 || upasthitamanādhṛṣyaṃ tadvimānaṃ manojavam | nivedayitvā rāmāya tasthau tatra vibhīṣaṇaḥ || 6.124. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.23English is translated together with verse 124.23Hindi is translated together with verse 124.23
124.28VR-6-124-28

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe caturviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||

HinglishWord meanings are shown with verse 124.23English is translated together with verse 124.23Hindi is translated together with verse 124.23