Ramayana · Sarga 6.123

Sarga 123

सर्गः 123

At Rama's request Indra brings back life to all Vanaras and Bears lost life in combat. All the gods who came to…

Full sarga summary

At Rama's request Indra brings back life to all Vanaras and Bears lost life in combat. All the gods who came to witness Rama return.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish 24 / 25Hindi 24 / 25Word meanings 23 / 25Hinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
123.1VR-6-123-1

प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः । अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम् ।। ६.१२३. ॥

pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ | abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
काकुत्स्थेKakuthsa, Dasharatha प्रतिप्रयाते returnedपाकशासनःthe tamer of demon Pakaमहेन्द्रःMahendraपरमप्रीतःvery affectionatelyप्राञ्जलिम्saluting with joined palmsस्थितम्stoodराघवम्Raghavaअब्रवीत्spoke
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMahendra, the tamer of demon Paka, spoke very affectionately to Rama, who stood with joined palms before Dasharatha who had returned.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जब काकुत्स्थ राम प्रस्थान करने को उद्यत हुए, तब परम प्रसन्न पाकशासन महेन्द्र (इन्द्र) ने हाथ जोड़े खड़े राघव से कहा—

Hinglish
123.2VR-6-123-2

अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं परन्तप । प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेच्छसि ।। ६.१२३. ॥

amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ parantapa | prītiyuktāḥ sma tena tvaṃ brūhi yanmanasecchasi || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नरर्षभbull among menरामRamaतवyourअस्माकम्yourselfदर्शनम्sightअमोघम्amazingप्रीतियुक्ताःhappyस्मin yourतेनsoमनसाin your mindयत्that whichईप्सितम्desiringत्वम्youब्रूहिmay tell
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Rama, a bull among men! Your sight was amazing, and we are happy. Please tell us the desire in your mind?"

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे नरश्रेष्ठ राम! तुम्हारा यह दर्शन हमारे लिये अमोघ (सफल) हुआ है, हम इससे अत्यंत प्रसन्न हैं; अब तुम अपने मन में जो चाहते हो, वह कहो

Hinglish
123.3VR-6-123-3

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया ।। ६.१२३. ॥

evamuktastu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha bhāryayā || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रसन्नेनgratifiedमहात्मनाgreat soulमहेन्द्रेणto Mahendraएवम्in this wayउक्तःsaidसुप्रसन्नात्माvery pleasedहृष्टःhappyवचनम्wordsप्राहsubmitted
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetGratified by Mahendra's words, Raghava was very happy and pleased, submitting to him as follows.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)प्रसन्नचित्त महात्मा महेन्द्र द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर, प्रसन्नमन हर्षित राघव ने यह वचन कहा—

Hinglish
123.4VR-6-123-4

यदि प्रीतिः समुत्पन्नामयि सर्वसुरेश्वर । वक्ष्यामि कुरु ते सत्यं वचनं वदतां वर ।। ६.१२३. ॥

yadi prītiḥ samutpannāmayi sarvasureśvara | vakṣyāmi kuru te satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वदतांवरgood at expressionविबुधेश्वरLord of godsतेyouमयिmyप्रीतिःhappinessसमुत्पन्नायदिhas risenमेmyवचनम्wordsसत्यम्trueकुरुmake it
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Lord of gods, you are one who is good at expression. If happiness has risen in, you please make my words true."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे देवेश्वर! यदि मुझ पर आपकी प्रीति उत्पन्न हुई है, तो मैं कहूँगा; हे वक्ताओं में श्रेष्ठ! मेरा वचन सत्य कीजिये

Hinglish
123.5VR-6-123-5

मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम् । ते सर्वे जिवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः ।। ६.१२३. ॥

mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam | te sarve jivitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ममहेतोःfor my causeपराक्रान्ताःwho foughtयेthoseवानराःVanarasयमसादनम्abode of Yamaगताःreachedतेसर्वेall of themजीवितम्lifeप्राप्यget backसमुततिष्ठन्तुmake them rise up
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"The Vanaras have fought for my cause and reached the abode of Yama. Make them rise up and get them back to life."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मेरे कारण जो पराक्रमी वानर यमलोक को प्राप्त हुए हैं, वे सभी जीवन पाकर पुनः उठ खड़े हों

Hinglish
123.6VR-6-123-6

मत्कृते विप्रयुक्ता ये पुत्रैर्दारैश्च वानराः । मत्प्रियेष्वभियुक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति च ।। ६.१२३. ॥

matkṛte viprayuktā ye putrairdāraiśca vānarāḥ | matpriyeṣvabhiyuktāśca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मानदhonourableमत्कृतेfor my sakeयेtheyवानराःVanarasपुत्रैःsonsदारैश्चwivesविप्रयुक्ताःseperated for goodतान्themसर्वान्allप्रीतमनसःdelightedद्रष्टुम्to seeइच्छामिI wish
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O honourable Indra! I wish to see all those Vanaras who are separated forever from their sons, and wives for my cause, delighted."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे मानद! मेरे कारण जो वानर अपने पुत्रों और पत्नियों से बिछड़ गये हैं, उन सबको प्रसन्नचित्त होकर देखना चाहता हूँ

Hinglish
123.7VR-6-123-7

त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतदहं वृणे । । ६.१२३. ॥

tvatprasādāt sameyuste varametadahaṃ vṛṇe | | 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विक्रान्ताः चvaliantशूराश्चcourageousमृत्युम्deathन गणयन्ति चnot cared forकृतयत्नाःdid utmostविपन्नाःचfallen into adversityपुरन्दरPurandara, destroyer of citadelsएतान्all of themजीवयbring to life
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"They were valiant and courageous and did not care for life. They did their utmost, died and fell into adversity. Purandara! Get all of them back to life."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे पुरंदर! जो पराक्रमी और शूरवीर हैं, जो मृत्यु की परवाह नहीं करते, जिन्होंने प्रयत्न करते हुए प्राण त्यागे हैं, उन्हें जीवित कीजिये

Hinglish
123.8VR-6-123-8

नीरुजो निर्व्रणांश्चैव सम्पन्नबलपौरुषान् । गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षान् द्रष्टुमिच्छामि मानद ।। ६.१२३. ॥

nīrujo nirvraṇāṃścaiva sampannabalapauruṣān | golāṅgūlāṃstathaivarkṣān draṣṭumicchāmi mānada || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मत्प्रियेषुat deathअभिरक्ताःfond of doingयेtheyमृत्युम्deathन गणयन्तिnot countedतेtheyत्वत्प्रासादात्by your graceसमेयुःin warअहम्Iएतम्all of themवरम्boonवृणेseek
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"They were fond of doing and not counted death. I seek your grace to give a boon to relieve all of them from death."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो मेरे प्रिय कार्यों में अनुरक्त रहकर मृत्यु की परवाह नहीं करते, वे आपके प्रसाद से पुनः मिलें—मैं यही वर माँगता हूँ

Hinglish
123.9VR-6-123-9

अकाले चापि मुख्यानि मूलानि च फलानि च । नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः ।। ६.१२३. ॥

akāle cāpi mukhyāni mūlāni ca phalāni ca | nadyaśca vimalāstatra tiṣṭheyuryatra vānarāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मानदbestower of honourगोलाङ्गूलान्longtailed monkeysतथाsimilarlyवक्षांश्चBearsनीरुजःpurified without any painनिर्व्रणांश्चैवfrom deathसम्पन्नबलपौरुषान्enriched with strength and courageद्रष्टुम्to seeइच्छामिdesire
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Bestower of honour! I wish to see the longtailed Vanaras, and Bears rid of pain and death, enriched with strength and courage."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे मानद! गोलांगूल वानरों तथा भालुओं को भी रोगरहित, घावरहित और बल-पौरुष से संपन्न देखना चाहता हूँ

Hinglish
123.10VR-6-123-10

श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः । महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिलक्षणम् ।। ६.१२३. ॥

śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ | mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītilakṣaṇam || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वानराःVanarasयत्रthereतिष्ठेयुःlivingतत्रthereअकालेचापिeven though out of seasonपुष्पाणिflowersमूलानि चand rootsफलानि चfruitsविमलाःpureनद्यश्चrivers
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Let the location where Vanaras lived, have flowers, roots, fruits even though out of season and rivers with pure water."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जहाँ-जहाँ वानर रहते हैं, वहाँ असमय में भी फूल, मूल और फल उपलब्ध हों, तथा निर्मल नदियाँ बहती रहें’

Hinglish
123.11VR-6-123-11

महानयं वरस्तात त्वयोक्तो रघुनन्दन । द्विर्मया नोक्तपूर्वं हि तस्मादेतद्भविष्यति ।। ६.१२३. ॥

mahānayaṃ varastāta tvayokto raghunandana | dvirmayā noktapūrvaṃ hi tasmādetadbhaviṣyati || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महात्मनःgreat selfतस्यhisराघवस्यRaghava'sवचनम्wordsश्रुत्वातुhearing alsoमहेन्द्रःMahendraप्रीतिसंयुतम्repliedइदम्thisवचनम्wordsप्रत्युवाचin turn
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHearing high souled Raghava's words, Mahendra in turn replied as follows.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महात्मा राघव का यह वचन सुनकर, महेन्द्र ने प्रीतियुक्त होकर यह वचन कहा—

Hinglish
123.12VR-6-123-12

समुत्थास्यन्ति हरयो ये हता युधि राक्षसैः । ऋक्षाश्च सहगोपुच्छा निकृत्ताननबाहवः । नीरुजो निर्व्रणाश्चैव सम्पन्नबलपौरुषाः ।। ६.१२३. ॥

samutthāsyanti harayo ye hatā yudhi rākṣasaiḥ | ṛkṣāśca sahagopucchā nikṛttānanabāhavaḥ | nīrujo nirvraṇāścaiva sampannabalapauruṣāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तातdearरघूत्तमforemost of Raghusयःthat whichत्वयाby youउक्तःsoughtअयम्thisवरःboonमहान्greatमयाby meवदिःaskedन उक्तपूर्वम्even before you askedतस्मात्thereforeएतत्everythingएवम्in that wayभविष्यतिwill be granted
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Dear Rama! that which has been sought by you is great. Nothing has been revised by me in the past. Therefore, everything asked by you will be granted by this boon."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे तात रघुत्तम! तुमने जो यह वर माँगा है, यह महान् है; मैंने पूर्व में कभी अपनी बात दुबारा नहीं कही, अतः ऐसा ही होगा

Hinglish
123.13VR-6-123-13

समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा । सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनैरपि । सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा ।। ६.१२३. ॥

samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā | suhṛdbhirbāndhavaiścaiva jñātibhiḥ svajanairapi | sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
येthoseयुधिcombatराक्षसैःby the Rakshasasहताःkilledतेसर्वेall of themनिकृत्ताननबाहवःsevered arms and heads deformedगोपुच्छैःlong tailedऋक्षाश्चBearsसमुत्तिष्ठन्तुduly rise to life
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Let those long tailed Vanaras and Bears killed by Rakshasas, whose heads and arms had been severed, duly rise to life."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘युद्ध में राक्षसों द्वारा मारे गये वे सभी वानर तथा भालू, जिनके मुख, भुजाएँ और पूँछ कट गयी हैं, वे सब उठ खड़े हों

Hinglish
123.14VR-6-123-14

अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः । भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः ।। ६.१२३. ॥

akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaśca pādapāḥ | bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaśca salilāyutāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हरयःmonkeysनीरुजःhealedनिर्व्रणाश्चैवfrom deathसम्पन्नबलपौरुषाःenriched with strength and powerसुप्ताःsleepingनिद्राक्ष्येयथाlike rising from sleepसमुत्थास्यन्तिrise up
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe monkeys duly healed, so also from death, enriched with strength and power rose up like rising from sleep.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वे वानर रोगरहित, घावरहित तथा बल-पौरुष से संपन्न होकर वैसे ही उठ खड़े होंगे जैसे नींद का क्षय होने पर सोया हुआ व्यक्ति जाग उठता है

Hinglish
123.15VR-6-123-15

सव्रणैः प्रथमं गात्रैः संवृत्तैर्निर्व्रणैः पुनः । । ६.१२३.१५ ।। ्च सलिलायुताः ।। ६.१२३. ॥

savraṇaiḥ prathamaṃ gātraiḥ saṃvṛttairnirvraṇaiḥ punaḥ | | 6.123.15 || ca salilāyutāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सर्वेएवall in that wayमुदाhappilyसम्युक्ताःreunitedसुहृद्भिःhighly rejoicedबान्धवैश्चैवwith relativesज्ञातिभिःown clanस्वजनेनown peopleसमेष्यन्तिwill get united
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Let all in that way happily get reunited and highly rejoiced, with relatives, own clan and own people get united."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वे सभी अपने सुहृदों, बांधवों, ज्ञातिजनों तथा स्वजनों से परम हर्षपूर्वक मिलेंगे

Hinglish
123.16VR-6-123-16

ततः समुत्थिताः सर्वे सुप्त्वेव हरिपुङ्गवाः । बभूवुर्वानराः सर्वे किमेतदिति विस्मिताः ।। ६.१२३. ॥

tataḥ samutthitāḥ sarve suptveva haripuṅgavāḥ | babhūvurvānarāḥ sarve kimetaditi vismitāḥ || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महेष्वासwielder of great bowपादपाःtreesअकालेunseasonपुष्पशबलाःwith blossomफलवन्तश्चand with fruitsभविष्यन्तिwill beनद्यश्चriversसलिलायुताःremain with water
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe trees will be with blossoms and fruits even though it is unseasonal. The rivers will remain with waters.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे महाधनुर्धर! असमय में ही वृक्ष पुष्पों से सुशोभित और फलों से युक्त हो जायेंगे, तथा नदियाँ जल से परिपूर्ण रहेंगी’

Hinglish
123.17VR-6-123-17

ते सर्वे वानरास्तस्मै राघवायाभ्यवादयन् । । ६.१२३. ॥

te sarve vānarāstasmai rāghavāyābhyavādayan | | 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenसर्वेallहरियूथपाःarmy of Vanarasप्रथमम्earlierसव्रणैःof the woundsइदानीम्theseनिर्व्रणैःdeadसमैःunitedगात्रैःlimbsसुप्त्वेवhaving sleptसमुथतिताःlike getting upसर्वेallवानराःVanarasएतत्theseकिंनुWhat happenedइतिthisविस्मिताःamazedबभूवुःbecame
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAll the army of Vanaras healed from the wounds, who were earlier covered with wounds and all the dead monkeys together rose up like getting up from sleep. They were amazed and started saying 'What happened'!

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)पहले घावों से भरे शरीरों वाले वे सभी वानरयूथपति अब घावरहित और स्वस्थ शरीर के साथ, मानो सोकर उठे हों, इस प्रकार खड़े हो गये

Hinglish
123.18VR-6-123-18

काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः । ऊचुस्ते प्रथमं स्तुत्वा स्तवार्हं सहलक्ष्मणम् ।। ६.१२३. ॥

kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ | ūcuste prathamaṃ stutvā stavārhaṃ sahalakṣmaṇam || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सर्वेallसुरोत्तमाःbest of surasपरिपूर्णार्थम्fully accomplishedकाकुत्थ्सम्to Kakuthsaपरमप्रीताःvery affectionatelyसलक्ष्मणम्and Lakshmanaरामम्Ramaस्तुत्वाpraisedअब्रुवन्spoken
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeeing all of them fully accomplished, the best of Suras very affectionately praised Rama and Lakshmana and spoke.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यह क्या हुआ’—ऐसा सोचकर सभी वानर विस्मित हो उठे; तथा समस्त श्रेष्ठ देवगण काकुत्स्थ राम को उनका मनोरथ पूर्ण हुआ देखकर— —परम प्रसन्न होकर लक्ष्मण-सहित राम की स्तुति करते हुए बोले, ‘हे राजन्! अब यहाँ से अयोध्या जाइये और वानरों को विदा कीजिये

Hinglish
123.19VR-6-123-19

गच्छायोध्यामितो वीर विसर्जय च वानरान् । । ६.१२३. ॥

gacchāyodhyāmito vīra visarjaya ca vānarān | | 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राजन्kingइतःfrom hereअयोध्याम्Ayodhyaगच्छreturnवानरान्Vanarasविसर्जय चleavingअनुरक्ताम्very dearयशस्विनीम्illustriousएनाम्thisमैथिलीम्Mythiliसान्त्वयस्वassuring
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"King, return from here to Ayodhya leaving the monkeys. Reassure Mythili, who is very dear to you and an illustrious one."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अनुरक्त एवं यशस्विनी मैथिली सीता को सांत्वना दीजिये; अपने भाई भरत को देखिये, जो आपके शोक में व्रत का पालन कर रहे हैं

Hinglish
123.20VR-6-123-20

मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां तपस्विनीम् । शत्रुघ्नं च महात्मानं मातऽः सर्वाः परन्तप ।। ६.१२३. ॥

maithilīṃ sāntvayasvaināmanuraktāṃ tapasvinīm | śatrughnaṃ ca mahātmānaṃ māta'ḥ sarvāḥ parantapa || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
परन्तपsubduer of enemiesत्वच्छोकात्grief due to separation from youव्रतचारिणम्devotedभ्रातरम्brothersभरतम्Bharataमहात्मानम्great soulsशत्रुघ्नं चand Satrughnaसर्वाःallमात्रूःmothersपश्यseeआत्मानम्youअभिषेचयconsecrateगत्वाreachingपौरान्peopleप्रहर्षयrejoice
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Subduer of enemies! See your brothers, great souls Bharata and Satrughna devoted to you who are in grief due to your separation, see your mothers. Get consecrated. People will rejoice.

This translation covers verses 123.20–123.21 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे परंतप! महात्मा शत्रुघ्न तथा अपनी सभी माताओं को भी देखिये; स्वयं का अभिषेक कराइये, और नगरवासियों के पास जाकर उन्हें हर्षित कीजिये’

This Hindi translation covers verses 123.20–123.21 together.

Hinglish
123.21VR-6-123-21

भ्रातरं पश्य भरतं त्वच्छोकाद्व्रतधारिणम् । अभिषेचय चात्मानं पौरान् गत्वा प्रहर्षय ।। ६.१२३. ॥

bhrātaraṃ paśya bharataṃ tvacchokādvratadhāriṇam | abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya || 6.123. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 123.20English is translated together with verse 123.20Hindi is translated together with verse 123.20
123.22VR-6-123-22

एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य रामं सौमित्रिणा सह । विमानैः सूर्यसङ्काशैर्हृष्टा जग्मुः सुरा दिवम् ।। ६.१२३. ॥

evamuktvā tamāmantrya rāmaṃ saumitriṇā saha | vimānaiḥ sūryasaṅkāśairhṛṣṭā jagmuḥ surā divam || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सहस्राक्षःthousand eyed Indraसौमित्रिणासहwith Saumithriरामम्Ramaएवम्in that wayउक्त्वाhaving spokenहृष्टःdelightedसुरैःसहwith Surasसूर्यसङ्काशैःresembling sunविमानैःaerial carययौreturned
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe thousand eyed Indra, having spoken in that way to Rama and Saumithri, delighted, they returned to heaven in an aerial car with Suras.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहकर सहस्राक्ष इन्द्र, लक्ष्मण-सहित राम से विदा लेकर, सूर्य के समान तेजस्वी विमानों द्वारा देवताओं के साथ हर्षपूर्वक चले गये

Hinglish
123.23VR-6-123-23

अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत्तदा ।। ६.१२३. ॥

abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃstāṃstridaśottamān | lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsamājñāpayattadā || 6.123. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenभ्रात्राbrotherलक्ष्मणेनसहwith Lakshmanaकाकुत्स्थ :Kakuthsaतान्thoseसर्वान्allत्रिदशोत्तमान्jewels among godsअभिवाद्यgreetingवासम्homeआज्ञापयत्ordered
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen greeting all the jewels among gods present there, accompanied by brother Lakshmana, Kakuthsa Rama ordered all Vanaras to go home and rest.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तब काकुत्स्थ राम ने उन समस्त श्रेष्ठ देवताओं को अभिवादन करके, भाई लक्ष्मण के साथ वहीं रात्रि-निवास की आज्ञा दी

Hinglish
123.24VR-6-123-24

ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी । श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो निशा प्रणीतेव हि शीतरश्मिना ।। ६.१२३. ॥

tatastu sā lakṣmaṇarāmapālitā mahācamūrhṛṣṭajanā yaśasvinī | śriyā jvalantī virarāja sarvato niśā praṇīteva hi śītaraśminā || 6.123. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen that glorious great army, guarded by Lakshmana, its people rejoicing, blazing with splendour, shone on every side like the night made luminous by the cool-rayed moon.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तब लक्ष्मण द्वारा रक्षित, हर्षित जनों वाली वह यशस्विनी महासेना अपनी शोभा से सब ओर वैसे ही देदीप्यमान हो उठी, जैसे चन्द्रमा द्वारा रात्रि सुशोभित होती है

Word meaningsHinglish
123.25VR-6-123-25

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्रयोविंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe trayoviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||

Word meaningsEnglishHindiHinglish