Sarga 116

इति प्रतिसमादिष्टो हनुमान् मारुतात्मजः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ।। ६.११६. ॥

iti pratisamādiṣṭo hanumān mārutātmajaḥ | praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ || 6.116. ||

प्रविश्य च महातेजा रावणस्य निवेशनम् । ददर्श मृजया हीनां सातङ्कामिव रोहिणीम् । वृक्षमूले निरानन्दां राक्षसीभिः समावृताम् ।। ६.११६. ॥

praviśya ca mahātejā rāvaṇasya niveśanam | dadarśa mṛjayā hīnāṃ sātaṅkāmiva rohiṇīm | vṛkṣamūle nirānandāṃ rākṣasībhiḥ samāvṛtām || 6.116. ||

निभृतः प्रणतः प्रह्वः सो ऽभिगम्याभिवाद्य च । । ६.११६. ॥

nibhṛtaḥ praṇataḥ prahvaḥ so 'bhigamyābhivādya ca | | 6.116. ||

दृष्ट्वा तमागतं देवी हनुमन्तं महाबलम् । तूष्णीमास्त तदा दृष्ट्वा स्मृत्वा प्रमुदिता ऽभवत् ।। ६.११६. ॥

dṛṣṭvā tamāgataṃ devī hanumantaṃ mahābalam | tūṣṇīmāsta tadā dṛṣṭvā smṛtvā pramuditā 'bhavat || 6.116. ||

सौम्यं दृष्ट्वा मुखं तस्या हनुमान् प्लवगोत्तमः । रामस्य वचनं सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।। ६.११६. ॥

saumyaṃ dṛṣṭvā mukhaṃ tasyā hanumān plavagottamaḥ | rāmasya vacanaṃ sarvamākhyātumupacakrame || 6.116. ||

वैदेहि कुशली रामः सहसुग्रीवलक्ष्मणः । विभीषणसहायश्च हरीणां सहितो बलैः ।। ६.११६. ॥

vaidehi kuśalī rāmaḥ sahasugrīvalakṣmaṇaḥ | vibhīṣaṇasahāyaśca harīṇāṃ sahito balaiḥ || 6.116. ||

कुशलं चाहु सिद्धार्थो हतशत्रुररिन्दमः । । ६.११६. ॥

kuśalaṃ cāhu siddhārtho hataśatrurarindamaḥ | | 6.116. ||

विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह । निहतो रावणो देवि लक्ष्मणस्य नयेन च ।। ६.११६. ॥

vibhīṣaṇasahāyena rāmeṇa haribhiḥ saha | nihato rāvaṇo devi lakṣmaṇasya nayena ca || 6.116. ||

पृष्ट्वा तु कुशलं रामो वीरस्त्वां रघुनन्दनः । अब्रवीत् परमप्रीतः कृतार्थेनान्तरात्मना ।। ६.११६. ॥

pṛṣṭvā tu kuśalaṃ rāmo vīrastvāṃ raghunandanaḥ | abravīt paramaprītaḥ kṛtārthenāntarātmanā || 6.116. ||

प्रियमाख्यामि ते देवि त्वां तु भूयः सभाजये । दिष्ट्या जीवसि धर्मज्ञे जयेन मम संयुगे ।। ६.११६. ॥

priyamākhyāmi te devi tvāṃ tu bhūyaḥ sabhājaye | diṣṭyā jīvasi dharmajñe jayena mama saṃyuge || 6.116. ||

लब्धो नो विजयः सीते स्वस्था भव गतव्यथा । रावणश्च हतः शत्रुर्लङ्का चेयं वशे स्थिता ।। ६.११६. ॥

labdho no vijayaḥ sīte svasthā bhava gatavyathā | rāvaṇaśca hataḥ śatrurlaṅkā ceyaṃ vaśe sthitā || 6.116. ||

मया ह्यलब्धनिद्रेण दृढेन तव निर्जये । प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ ।। ६.११६. ॥

mayā hyalabdhanidreṇa dṛḍhena tava nirjaye | pratijñaiṣā vinistīrṇā baddhvā setuṃ mahodadhau || 6.116. ||

सम्भ्रमश्च न गन्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये । विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यमिदं कृतम् ।। ६.११६. ॥

sambhramaśca na gantavyo vartantyā rāvaṇālaye | vibhīṣaṇavidheyaṃ hi laṅkaiśvaryamidaṃ kṛtam || 6.116. ||

तदाश्वसिहि विश्वस्ता स्वगृहे परिवर्तसे । अयं चाभ्येति संहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ।। ६.११६. ॥

tadāśvasihi viśvastā svagṛhe parivartase | ayaṃ cābhyeti saṃhṛṣṭastvaddarśanasamutsukaḥ || 6.116. ||

एवमुक्ता समुत्पत्य सीता शशिनिभानना । प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याजहार न किञ्चन ।। ६.११६. ॥

evamuktā samutpatya sītā śaśinibhānanā | praharṣeṇāvaruddhā sā vyājahāra na kiñcana || 6.116. ||

अब्रवीच्च हरिश्रेष्ठः सीतामप्रतिजल्पतीम् । किं नु चिन्तयसे देवि किं नु मां नाभिभाषसे ।। ६.११६. ॥

abravīcca hariśreṣṭhaḥ sītāmapratijalpatīm | kiṃ nu cintayase devi kiṃ nu māṃ nābhibhāṣase || 6.116. ||

एवमुक्ता हनुमता सीता धर्मे व्यवस्थिता । अब्रवीत् परमप्रीता हर्षगद्गदया गिरा ।। ६.११६. ॥

evamuktā hanumatā sītā dharme vyavasthitā | abravīt paramaprītā harṣagadgadayā girā || 6.116. ||

प्रियमेतदुपश्रुत्य भर्तुर्विजयसंश्रितम् । प्रहर्षवशमापन्ना निर्वाक्या ऽस्मि क्षणान्तरम् ।। ६.११६. ॥

priyametadupaśrutya bharturvijayasaṃśritam | praharṣavaśamāpannā nirvākyā 'smi kṣaṇāntaram || 6.116. ||

न हि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवङ्गम । मत्प्रियाख्यानाकस्येह तव प्रत्यभिनन्दनम् ।। ६.११६. ॥

na hi paśyāmi sadṛśaṃ cintayantī plavaṅgama | matpriyākhyānākasyeha tava pratyabhinandanam || 6.116. ||

न हि पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्यामपि वानर । सदृशं मत्प्रियाख्याने तव दातुं भवेत् समम् ।। ६.११६. ॥

na hi paśyāmi tat saumya pṛthivyāmapi vānara | sadṛśaṃ matpriyākhyāne tava dātuṃ bhavet samam || 6.116. ||

हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च । राज्यं वा त्रिषु लोकेषु नैतदर्हति भाषितुम् ।। ६.११६. ॥

hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā ratnāni vividhāni ca | rājyaṃ vā triṣu lokeṣu naitadarhati bhāṣitum || 6.116. ||

एवमुक्तस्तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवङ्गमः । गृहीतप्राञ्जलिर्वाक्यं सीतायाः प्रमुखे स्थितः ।। ६.११६. ॥

evamuktastu vaidehyā pratyuvāca plavaṅgamaḥ | gṛhītaprāñjalirvākyaṃ sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ || 6.116. ||

भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर्विजयकाङ्क्षिणि । स्निग्धमेवंविधं वाक्यं त्वमेवार्हसि भाषितुम् ।। ६.११६. ॥

bhartuḥ priyahite yukte bharturvijayakāṅkṣiṇi | snigdhamevaṃvidhaṃ vākyaṃ tvamevārhasi bhāṣitum || 6.116. ||

तवैतद्वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धमेव च । रत्नौघाद्विविधाच्चापि देवराज्याद्विशिष्यते ।। ६.११६. ॥

tavaitadvacanaṃ saumye sāravat snigdhameva ca | ratnaughādvividhāccāpi devarājyādviśiṣyate || 6.116. ||

अर्थतश्च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः । हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि सुस्थितम् ।। ६.११६. ॥

arthataśca mayā prāptā devarājyādayo guṇāḥ | hataśatruṃ vijayinaṃ rāmaṃ paśyāmi susthitam || 6.116. ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मैथिली जनकात्मजा । ततः शुभतरं वाक्यमुवाच पवनात्मजम् ।। ६.११६. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā maithilī janakātmajā | tataḥ śubhataraṃ vākyamuvāca pavanātmajam || 6.116. ||

अतिलक्षणसम्पन्नं माधुर्यगुणभूषितम् । बुद्ध्या ह्यष्टाङ्गया युक्तं त्वमेवार्हसि भाषितुम् ।। ६.११६. ॥

atilakṣaṇasampannaṃ mādhuryaguṇabhūṣitam | buddhyā hyaṣṭāṅgayā yuktaṃ tvamevārhasi bhāṣitum || 6.116. ||

श्लाघनीयो ऽनिलस्य त्वं पुत्रः परमधार्मिकः । बलं शौर्यं श्रुतं सत्त्वं विक्रमो दाक्ष्यमुत्तमम् ।। ६.११६. ॥

ślāghanīyo 'nilasya tvaṃ putraḥ paramadhārmikaḥ | balaṃ śauryaṃ śrutaṃ sattvaṃ vikramo dākṣyamuttamam || 6.116. ||

तेजः क्षमाधृतिर्धैर्यं विनीतत्वं न संशयः । एते चान्ये च बहवो गुणास्त्वय्येव शोभनाः ।। ६.११६. ॥

tejaḥ kṣamādhṛtirdhairyaṃ vinītatvaṃ na saṃśayaḥ | ete cānye ca bahavo guṇāstvayyeva śobhanāḥ || 6.116. ||

अथोवाच पुनः सीतामसम्भ्रान्तो विनीतवत् । प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः ।। ६.११६. ॥

athovāca punaḥ sītāmasambhrānto vinītavat | pragṛhītāñjalirharṣāt sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ || 6.116. ||

इमास्तु खलु राक्षस्यो यदि त्वमनुमन्यसे । हन्तुमिच्छाम्यहं सर्वा याभिस्त्वं तर्जिता पुरा ।। ६.११६. ॥

imāstu khalu rākṣasyo yadi tvamanumanyase | hantumicchāmyahaṃ sarvā yābhistvaṃ tarjitā purā || 6.116. ||

क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वामशोकवनिकां गताम् । । ६.११६. ॥

kliśyantīṃ patidevāṃ tvāmaśokavanikāṃ gatām | | 6.116. ||

घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः । राक्षस्यो दारुणकथा वरमेतत् प्रयच्छ मे ।। ६.११६.३३ ।। मुष्टिभिः पाणिभिः सर्वाश्चरणैश्चैव शोभने । इच्छामि विविधैर्घातैर्हन्तुमेताः सुदारुणाः ।। ६.११६. ॥

ghorarūpasamācārāḥ krūrāḥ krūratarekṣaṇāḥ | rākṣasyo dāruṇakathā varametat prayaccha me || 6.116.33 || muṣṭibhiḥ pāṇibhiḥ sarvāścaraṇaiścaiva śobhane | icchāmi vividhairghātairhantumetāḥ sudāruṇāḥ || 6.116. ||

घातैर्जानुप्रहारैश्च दशनानां च पातनैः । भक्षणैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस्तथा ।। ६.११६. ॥

ghātairjānuprahāraiśca daśanānāṃ ca pātanaiḥ | bhakṣaṇaiḥ karṇanāsānāṃ keśānāṃ luñcanaistathā || 6.116. ||

नखैः शुष्कमुखीभिश्च दारणैर्लङ्घनैर्हतैः । निपात्य हन्तुमिच्छामि तव विप्रियकारिणीः ।। ६.११६. ॥

nakhaiḥ śuṣkamukhībhiśca dāraṇairlaṅghanairhataiḥ | nipātya hantumicchāmi tava vipriyakāriṇīḥ || 6.116. ||

एवंप्रकारैर्बहुभिर्विप्रकारैर्यशस्विनि । हन्तुमिच्छाम्यहं देवि तवेमाः कृतकिल्बिषाः ।। ६.११६. ॥

evaṃprakārairbahubhirviprakārairyaśasvini | hantumicchāmyahaṃ devi tavemāḥ kṛtakilbiṣāḥ || 6.116. ||

एवमुक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा । उवाच धर्मसहितं हनुमन्तं यशस्विनी ।। ६.११६. ॥

evamuktā hanumatā vaidehī janakātmajā | uvāca dharmasahitaṃ hanumantaṃ yaśasvinī || 6.116. ||

राजसंश्रयवश्यानां कुर्वन्तीनां पराज्ञया । विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद्वानरोत्तम ।। ६.११६. ॥

rājasaṃśrayavaśyānāṃ kurvantīnāṃ parājñayā | vidheyānāṃ ca dāsīnāṃ kaḥ kupyedvānarottama || 6.116. ||

भाग्यवैषम्ययोगेन पुरादुश्चरितेन च । मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्युपभुज्यते ।। ६.११६. ॥

bhāgyavaiṣamyayogena purāduścaritena ca | mayaitat prāpyate sarvaṃ svakṛtaṃ hyupabhujyate || 6.116. ||

प्राप्तव्यं तु दशायोगान्मयैतदिति निश्चितम् । दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला ।। ६.११६. ॥

prāptavyaṃ tu daśāyogānmayaitaditi niścitam | dāsīnāṃ rāvaṇasyāhaṃ marṣayāmīha durbalā || 6.116. ||

आज्ञप्ता रावणेनैता राक्षस्यो मामतर्जयन् । हते तस्मिन्न कुर्युर्हि तर्जनं वानरोत्तम ।। ६.११६. ॥

ājñaptā rāvaṇenaitā rākṣasyo māmatarjayan | hate tasminna kuryurhi tarjanaṃ vānarottama || 6.116. ||

अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंस्थितः । ऋक्षेण गीतः श्लोको मे तन्निबोध प्लवङ्गम ।। ६.११६. ॥

ayaṃ vyāghrasamīpe tu purāṇo dharmasaṃsthitaḥ | ṛkṣeṇa gītaḥ śloko me tannibodha plavaṅgama || 6.116. ||

न परः पापमादत्ते परेषां पापकर्मणाम् । समयो रक्षितव्यस्तु सन्तश्चारित्रभूषणाः ।। ६.११६. ॥

na paraḥ pāpamādatte pareṣāṃ pāpakarmaṇām | samayo rakṣitavyastu santaścāritrabhūṣaṇāḥ || 6.116. ||

पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणां प्लवङ्गम । कार्यं करुणमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।। ६.११६. ॥

pāpānāṃ vā śubhānāṃ vā vadhārhāṇāṃ plavaṅgama | kāryaṃ karuṇamāryeṇa na kaścinnāparādhyati || 6.116. ||

लोकहिंसाविहाराणां रक्षसां कामरूपिणाम् । कुर्वतामपि पापानि नैव कार्यमशोभनम् ।। ६.११६. ॥

lokahiṃsāvihārāṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām | kurvatāmapi pāpāni naiva kāryamaśobhanam || 6.116. ||

एवमुक्तस्तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः । प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीं यशस्विनीम् ।। ६.११६. ॥

evamuktastu hanumān sītayā vākyakovidaḥ | pratyuvāca tataḥ sītāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm || 6.116. ||

युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी यशस्विनी । प्रतिसन्दिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः ।। ६.११६. ॥

yuktā rāmasya bhavatī dharmapatnī yaśasvinī | pratisandiśa māṃ devi gamiṣye yatra rāghavaḥ || 6.116. ||

एवमुक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा । अब्रवीद्द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं वानरोत्तम ।। ६.११६. ॥

evamuktā hanumatā vaidehī janakātmajā | abravīddraṣṭumicchāmi bhartāraṃ vānarottama || 6.116. ||

तस्यास्तद्वनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः । हर्षयन् मैथिलीं वाक्यमुवाचेदं महाद्युतिः ।। ६.११६. ॥

tasyāstadvanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ | harṣayan maithilīṃ vākyamuvācedaṃ mahādyutiḥ || 6.116. ||

पूर्णचन्द्राननं रामं द्रक्ष्यस्यार्ये सलक्ष्मणम् । स्थिरमित्रं हतामित्रं शचीव त्रिदशेश्वरम् ।। ६.११६. ॥

pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ drakṣyasyārye salakṣmaṇam | sthiramitraṃ hatāmitraṃ śacīva tridaśeśvaram || 6.116. ||

तामेवमुक्त्वा राजन्तीं सीतां साक्षादिव श्रियम् । आजगाम महावेगो हनुमान् यत्र राघवः ।। ६.११६. ॥

tāmevamuktvā rājantīṃ sītāṃ sākṣādiva śriyam | ājagāma mahāvego hanumān yatra rāghavaḥ || 6.116. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षोडशोत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ṣoḍaśottaraśatatamaḥ sargaḥ ||