Ramayana · Sarga 6.113

Sarga 113

सर्गः 113

Lamentation of Ravana's consorts on seeing his dead body

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish 26 / 27Hindi 26 / 27Word meanings 25 / 27Hinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
113.1VR-6-113-1

रावणं निहतं श्रुत्वा राघवेण महात्मना । अन्तःपुराद्विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः ।। ६.११३. ॥

rāvaṇaṃ nihataṃ śrutvā rāghaveṇa mahātmanā | antaḥpurādviniṣpetū rākṣasyaḥ śokakarśitāḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महात्मनाgreat soulराघवेणby Raghavaरावणम्Ravanaनिहतम्killedदृष्टवाseeingराक्षस्यःRakshasasशोककर्शिताःstricken with griefअन्तःपुरात्from the gynaeceumविनिष्पेतुःrushed out
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn seeing Ravana killed by the great soul Raghava, the Rakshasas from the gynaeceum stricken with grief rushed out.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महात्मा राघव द्वारा रावण को मारा गया देखकर, शोक से दुर्बल हुई राक्षसियाँ अंतःपुर से दौड़ पड़ीं

Hinglish
113.2VR-6-113-2

वार्यमाणाः सुबहुशो वेष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु । विमुक्तकेश्यो दुःखार्ता गावो वत्सहता इव ।। ६.११३. ॥

vāryamāṇāḥ subahuśo veṣṭantyaḥ kṣitipāṃsuṣu | vimuktakeśyo duḥkhārtā gāvo vatsahatā iva || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुबहुशो:numerous Rakshasa womenवार्यमाणाःobstructedक्षितिपांसुषुrolling in dustवेष्ट्नत्यःencompassingविमुक्तकेश्यःdishevelledवत्सहताःyoung ones lostगावःयथाlike cowsशोकार्ताःcrying
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetNumerous women, though obstructed, were rolling in dust, with dishevelled hair and crying like cows which had lost their calves.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)बार-बार रोके जाने पर भी, बिखरे केशों वाली वे शोकाकुल राक्षसियाँ भूमि की धूल में लोटने लगीं, ठीक वैसे ही जैसे बछड़ा मारे जाने पर गायें विलाप करती हैं

Hinglish
113.3VR-6-113-3

उत्तरेण विनिष्क्रम्य द्वारेण सह राक्षसैः । प्रविश्यायो धनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम् ।। ६.११३. ॥

uttareṇa viniṣkramya dvāreṇa saha rākṣasaiḥ | praviśyāyo dhanaṃ ghoraṃ vicinvantyo hataṃ patim || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसैःसहalong with Rakshasasउत्तरेणद्वारेणnorthern gateविनिष्क्रम्यcoming outहतम्killedपतिम्husbandsविचिन्वन्त्वःcryingघोरम्dreadfulअयोधनम्battlefieldप्रविश्यenteredआर्यपुत्रेतिO sonहानाथेतिha husbandवादिन्यःspeakingकबन्धाङ्काम्trunksशोणितकर्दमाम्soaked in blood and mudमहीम्on groundसर्वशःall over
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe Rakshasa women along with Rakshasas came out of the north gate and entered the battlefield screaming 'O son', 'O husband' and crying, seeing the trunks soaked in blood and mud on the ground and went about all over.

This translation covers verses 113.3–113.4 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उत्तर द्वार से राक्षसों के साथ बाहर निकलकर, वे उस भयंकर युद्धभूमि में प्रवेश कर अपने मारे गये स्वामी को खोजने लगीं ‘हे आर्यपुत्र!’ ‘हे नाथ!’ पुकारती हुई वे सब ओर कटे-मुण्डे शवों से भरी, रक्त-कीचड़ से सनी उस धरती पर गिरती-पड़ती फिरने लगीं

This Hindi translation covers verses 113.3–113.4 together.

Hinglish
113.4VR-6-113-4

राजपुत्रेति वादिन्यो हा नाथेति च सर्वशः । परिपेतुः कबन्धाङ्कां महीं शोणितकर्दमाम् ।। ६.११३. ॥

rājaputreti vādinyo hā nātheti ca sarvaśaḥ | paripetuḥ kabandhāṅkāṃ mahīṃ śoṇitakardamām || 6.113. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 113.3English is translated together with verse 113.3Hindi is translated together with verse 113.3
113.5VR-6-113-5

ता बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यो भर्तृशोकपराजिताः । करेण्व इव नर्दन्त्यो विनेदुर्हतयूथपाः ।। ६.११३. ॥

tā bāṣpaparipūrṇākṣyo bhartṛśokaparājitāḥ | kareṇva iva nardantyo vinedurhatayūthapāḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यःeyes filled with tearsभर्तृशोकपरिजाताःon account of grief for their husbandsताःtheyहतयूथपाःleader lostकरेण्वःइवlike female elephantनर्द्नत्यःbellowingविनेदुःroared
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetBellowing like female elephants that had lost their husbands, the women roared eyes filled with tears on account of grief for their husbands.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)आँसुओं से भरे नेत्रों वाली, पति के शोक से पराजित वे स्त्रियाँ अपने स्वामी को खो चुकी हथिनियों के समान चीत्कार करती हुई विलाप करने लगीं

Hinglish
113.6VR-6-113-6

ददृशुस्तं महावीर्यं महाकायं महाद्युतिम् । रावणं निहतं भूमौ नीलाञ्जनचयोपमम् ।। ६.११३. ॥

dadṛśustaṃ mahāvīryaṃ mahākāyaṃ mahādyutim | rāvaṇaṃ nihataṃ bhūmau nīlāñjanacayopamam || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ताःtheyमहाकायम्gigantic bodyमहावीर्यम्extraordinary valourमहाद्युतिम्full of splendorनीलाञ्जनचयोपमम्like heap of dark mountainनिहतम्killedभूमौon the groundददृशुःlooked
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey looked at the gigantic body of Ravana of extraordinary valour, full of splendor, killed and lying like a heap of dark mountain on the ground.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन्होंने महाकाय, महापराक्रमी, महातेजस्वी, काजल के ढेर के समान श्यामवर्ण रावण को भूमि पर मारा गया पाया

Hinglish
113.7VR-6-113-7

ताः पतिं सहसा दृष्ट्वा शयानं रणपांसुषु । निपेतुस्तस्य गात्रेषु च्छिन्ना वनलता इव ।। ६.११३. ॥

tāḥ patiṃ sahasā dṛṣṭvā śayānaṃ raṇapāṃsuṣu | nipetustasya gātreṣu cchinnā vanalatā iva || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ताःtheyरणपांसुषुin the battlefieldशयानम्lyingपतिम्husbandसहसाprecipitatelyदृष्टवाseeingछिन्नाःbrokenवनलताइवlike creepers in a gardenतस्यhisगात्रेषुlimbsनिपेतुःfallen
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIn the battlefield they saw their husband lying, and precipitately fell on his limbs like broken creepers in a garden.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अपने स्वामी को युद्धभूमि की धूल में सोया हुआ अचानक देखकर, वे उसके शरीर पर वैसे ही गिर पड़ीं जैसे कटी हुई वनलताएँ गिर जाती हैं

Hinglish
113.8VR-6-113-8

बहुमानात् परिष्वज्य काचिदेनं रुरोद ह । चरणौ काचिदालिङ्ग्य काचित् कण्ठे ऽवलम्ब्य च ।। ६.११३. ॥

bahumānāt pariṣvajya kācidenaṃ ruroda ha | caraṇau kācidāliṅgya kācit kaṇṭhe 'valambya ca || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
काचित्indeedबहुमानात्out of great respectएनम्theyपरिष्वज्यembracingरुरोद हroared aloudकाचित्someचरणौfeetआलम्ब्यholdingकाचित्someकण्ठेneckअवलम्ब्य चstarted weeping
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed, out of respect some embraced him and roared aloud, some held his feet and wept, some held his neck and started weeping.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कोई अत्यंत आदरपूर्वक उसे आलिंगन कर रो पड़ी, कोई उसके चरण पकड़कर, कोई उसके कण्ठ से लिपटकर विलाप करने लगी

Hinglish
113.9VR-6-113-9

उद्धृत्य च भुजौ काचिद्भूमौ स्म परिवर्तते । हतस्य वदनं दृष्ट्वा काचिन्मोहमुपागमत् ।। ६.११३. ॥

uddhṛtya ca bhujau kācidbhūmau sma parivartate | hatasya vadanaṃ dṛṣṭvā kācinmohamupāgamat || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
काचित्someभुजौarmsउत्क्षिप्यthrowing herself on groundभूमौon groundसुपरिवर्ततेrolledकाचित्someहतस्यkilledवदनम्faceदृष्टवाseeingमोहम्in delusionउपागमत्holding
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSome lifting their arms threw themselves on ground, some rolled, some beholding the dead Ravana's face became deluded.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कोई भुजाएँ ऊपर उठाकर भूमि पर लोटने लगी, तो कोई मारे गये स्वामी का मुख देखकर मूर्च्छित हो गयी

Hinglish
113.10VR-6-113-10

काचिदङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखमीक्षती । स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस्तुषारैरिव पङ्कजम् ।। ६.११३. ॥

kācidaṅke śiraḥ kṛtvā ruroda mukhamīkṣatī | snāpayantī mukhaṃ bāṣpaistuṣārairiva paṅkajam || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
काचित्someशिरःheadअङ्केlapकृत्वाholdingमुखम्faceईक्षतीlookingतुषारैःnature sheds dewपङ्कजम् इवlike from lotusमुखम्faceबाष्पैःtearsस्नापयन्तीflowedरुरोदroared
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOne held his head on her lap, and one held his face and looking at it shed tears, like nature covers lotus with dew and roared.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)किसी ने उसका सिर अपनी गोद में रखकर, उसका मुख निहारते हुए विलाप किया, मानो ओस-बूँदों से कमल को स्नान कराती हो, वैसे ही आँसुओं से उसका मुख धोती रही

Hinglish
113.11VR-6-113-11

एवमार्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि । चुक्रुशुर्बहुधा शोकाद्भूयस्ताः पर्यदेवयन् ।। ६.११३. ॥

evamārtāḥ patiṃ dṛṣṭvā rāvaṇaṃ nihataṃ bhuvi | cukruśurbahudhā śokādbhūyastāḥ paryadevayan || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भुविon the groundनिहतम्killedपतिम्husbandरावणम्Ravanaदृष्टवाbeholdingएवम्in that mannerआर्ताःafflictedताःtheyबहुधाmanyचुक्रुशुःagain and againशोकात्in sorrowभूयःexceedinglyपर्यदेवयन्overcome with grief
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAfflicted on beholding their husband Ravana, killed, and lying on the ground, the Rakshasa women again and again cried exceedingly in many ways overcome with grief.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार दुःखी होकर, भूमि पर मारे गये पड़े अपने पति रावण को देखकर, वे नाना प्रकार से आर्तनाद करती हुईं बार-बार विलाप करने लगीं—

Hinglish
113.12VR-6-113-12

येन वित्रासितः शक्रो येन वित्रासितो यमः । येन वैश्रवणो राजा पुष्पकेण वियोजितः ।। ६.११३. ॥

yena vitrāsitaḥ śakro yena vitrāsito yamaḥ | yena vaiśravaṇo rājā puṣpakeṇa viyojitaḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
येनto whomशक्रःIndraवित्रासितःfearedयेनto whomयमःYamaवित्रासितःfearedयेनto whomराजाkingवैश्रवणःVisravaपुष्पकेण्Pushpakaवियोजितःused by winningयेनto whomरणेin warगन्धर्वाणाम्Gandharvasऋषीणां चand asceticsमहात्मनाम्high souledसुराणां चand Surasभयम्fearदत्तम्bestowedसःअयम्he thisरणेbattlefieldसतःliesशेतेasleep
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"By whom Indra feared, by whom Yama feared, at whom king Visrava feared, by whom Pushpaka was deprived to Kubera in war, by whom Gandharvas and ascetics were afraid of, by whom high souled Suras were afraid of lies in the battlefield asleep."

This translation covers verses 113.12–113.13 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जिससे इन्द्र भी भयभीत होता था, जिससे यमराज भी भयभीत होता था, जिसने कुबेर राजा को उसके पुष्पक विमान से भी वंचित कर दिया था— ‘—जिससे गन्धर्वों, ऋषियों तथा महात्मा देवताओं को भी युद्ध में भय होता था, वही यह आज युद्ध में मारा जाकर सोया पड़ा है

This Hindi translation covers verses 113.12–113.13 together.

Hinglish
113.13VR-6-113-13

गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम् । भयं येन महद्दत्तं सो ऽयं शेते रणे हतः ।। ६.११३. ॥

gandharvāṇāmṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām | bhayaṃ yena mahaddattaṃ so 'yaṃ śete raṇe hataḥ || 6.113. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 113.12English is translated together with verse 113.12Hindi is translated together with verse 113.12
113.14VR-6-113-14

असुरेभ्यः सुरेभ्यो वा पन्नगेभ्यो ऽपि वा तथा । न भयं यो विजानाति तस्येदं मानुषाद्भयम् ।। ६.११३. ॥

asurebhyaḥ surebhyo vā pannagebhyo 'pi vā tathā | na bhayaṃ yo vijānāti tasyedaṃ mānuṣādbhayam || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यःhe whoअसुरेभ्यःfrom Asurasसुरेभ्योवाor Surasतथाso alsoपन्नगेभ्योऽपिUragas alsoभयम्fearन विजानातिnot knownतस्यhisमानुषात्by humanइदम्thusभयम्experienced fear
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"He, who did not know fear from Asuras or Uragas, experienced fear from a mortal."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो असुरों से, देवताओं से, अथवा सर्पों से भी कभी भय नहीं जानता था, उसे आज इस मनुष्य से यह भय प्राप्त हुआ है!

Hinglish
113.15VR-6-113-15

अवध्यो देवतानां यस्तथा दानवरक्षसाम् । हतः सो ऽयं रणे शेते मानुषेण पदातिना ।। ६.११३. ॥

avadhyo devatānāṃ yastathā dānavarakṣasām | hataḥ so 'yaṃ raṇe śete mānuṣeṇa padātinā || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यःhe whoदेवतानाम्Devatasतथाso alsoदानवरक्षनाम्Danavas, Rakshasasअवध्यःnot be killedसःअयम्heपदातिनाby walkमानुषेणby a mortalरणेin battleहतःkilledशेतेlies asleep
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"He, whom Devatas, Danavas and Rakshasas could not kill, lies asleep, killed by a mortal who came by walk."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो देवताओं के लिये, तथा दानवों-राक्षसों के लिये भी अवध्य था, वह आज युद्ध में एक पैदल मनुष्य द्वारा मारा जाकर सोया पड़ा है

Hinglish
113.16VR-6-113-16

यो न शक्यः सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा । सो ऽयं कश्चिदिवासत्त्वो मृत्युं मर्त्येन लम्भितः ।। ६.११३. ॥

yo na śakyaḥ surairhantuṃ na yakṣairnāsuraistathā | so 'yaṃ kaścidivāsattvo mṛtyuṃ martyena lambhitaḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यःhe whoसुरैःSurasहन्तुम्to killन शक्यःnot possibleयक्षै:Yakshaनnotतथाso alsoअसुरैःAsurasनnotसःheअयम्thisअसत्त्वःweakकश्चिदिवlike one devoid of strengthमर्त्येनby deathमृत्युम्deathलम्भितःresting
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"He, who could not be killed by Suras, Asuras or Yakshas, such a hero lies like a weak person devoid of strength, killed by a mortal, is resting."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जिसे न देवता मार सकते थे, न यक्ष, न असुर—वह आज मानो निर्बल-सा होकर एक साधारण मनुष्य के हाथों मृत्यु को प्राप्त हुआ!’

Hinglish
113.17VR-6-113-17

एवं वदन्त्यो बहुधा रुरुदुस्तस्य ताः स्त्रियः । भूय एव च दुःखार्ता विलेपुश्च पुनःपुनः ।। ६.११३. ॥

evaṃ vadantyo bahudhā rurudustasya tāḥ striyaḥ | bhūya eva ca duḥkhārtā vilepuśca punaḥpunaḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्यhisदुःखिताःgrievingताःस्त्रियःएवम्those women in that wayवदन्त्य:roaringरुरुदुःaloudभूयःएव चlamented againदुःखार्ताःafflicted with sorrowपुनःपुनःagain and againविलेपुःcried
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThose women grieving in that way roared aloud, lamenting again and again cried, afflicted by sorrow.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार कहती हुई वे दुःखी स्त्रियाँ उसके लिये रोती रहीं, और बार-बार दुःख से पीड़ित होकर विलाप करती रहीं—

Hinglish
113.18VR-6-113-18

अशृण्वता च सुहृदां सततं हितवादिनाम् । मरणायाहृता सीता घातिताश्च निशाचराः ।। ६.११३. ॥

aśṛṇvatā ca suhṛdāṃ satataṃ hitavādinām | maraṇāyāhṛtā sītā ghātitāśca niśācarāḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सततम्alwaysहितवादिनाम्your welfareसुहृदाम्dear and good at heartअश्वण्वताnot listenedमरणायdeathसीताSitaआहृताbroughtराक्षसाश्चRakshasasनिपातिताःstruck downआत्मा चyourselfपातितःdestroyedसमम्at a timeतेto youएताःवयम्all of usइदानीम्this way
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"You did not listen to the good advice of your dear and good at heart. You brought Sita and destroyed yourself and all of us at a time."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सदा हितकारी सुहृदों की बात न सुनने के कारण ही सीता को मृत्यु के लिये यहाँ लाया गया, और राक्षस भी मारे गये; अब यही सब हम पर भी एक साथ आ पड़ा है, और तुम स्वयं भी नष्ट हो गये

Hinglish
113.19VR-6-113-19

एताः सममिदानीं ते वयमात्मा च पातिताः । ब्रुवाणो ऽपि हितं वाक्यमिष्टो भ्राता विबीषणः । धृष्टं परुषितो मोहात्त्वया ऽ ऽत्मवधकाङ्क्षिणा ।। ६.११३. ॥

etāḥ samamidānīṃ te vayamātmā ca pātitāḥ | bruvāṇo 'pi hitaṃ vākyamiṣṭo bhrātā vibīṣaṇaḥ | dhṛṣṭaṃ paruṣito mohāttvayā ' 'tmavadhakāṅkṣiṇā || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हितम्goodवाक्यम्wordsब्रुवाणोऽपिeven though toldइष्टःभ्राताdear brotherविभीषणःVibheeshanaधृष्टम्evidentlyआत्मवथकाङ्णाsought your own destructionत्वयाby youमोहात्in delusionपरुषितःharshly
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Even though good advice was given by your dear brother Vibheeshana, in your delusion evidently you sought your own destruction."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘प्रिय भाई विभीषण ने हितकारी वचन कहे थे, फिर भी मोहवश, अपने ही विनाश की कामना करते हुए तुमने उन्हें ढिठाई से कठोर वचन कहकर अपमानित किया

Hinglish
113.20VR-6-113-20

यदि निर्यातिता ते स्यात् सीता रामाय मैथिली । न नः स्याद् व्यसनं घोरमिदं मूलहरं महत् ।। ६.११३. ॥

yadi niryātitā te syāt sītā rāmāya maithilī | na naḥ syād vyasanaṃ ghoramidaṃ mūlaharaṃ mahat || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मैतिलीMythiliसीताSitaतेto youरामायRama'sनिर्यातिताreturnedयदिस्यात्if so with youनःnotमूलहरम्destruction of the very rootइदम्thisमहत्greatघोरम्terrificव्यसनम्calamityन स्यात्not happened
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"If Sita, princess of Mithila had been returned by you, this great destruction of the very root and calamity with you and for us would not have happened."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यदि तुमने मैथिली सीता को स्वयं राम को लौटा दिया होता, तो हमें यह भयंकर, मूल-नाशक महाविपत्ति कभी न झेलनी पड़ती

Hinglish
113.21VR-6-113-21

वृत्तकामो भवेद्भ्राता रामो मित्रकुलं भवेत् । वयं चाविधवाः सर्वाः सकामा न च शत्रवः ।। ६.११३. ॥

vṛttakāmo bhavedbhrātā rāmo mitrakulaṃ bhavet | vayaṃ cāvidhavāḥ sarvāḥ sakāmā na ca śatravaḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
न्राताbrotherवृत्तकामःdesire fulfilledभवेत्would beरामःRamaमित्रकुलम्turned to be friendभवेत्would have beenवयम्ourसर्वाःallअध्विनाःnot widowsशत्रवः चenemy'sसकामाःthat desireनnot
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"If your brother's desire had been fulfilled Rama would have turned to be our friend. We would not have been widows. Our enemy's desire would not have been fulfilled."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘भाई विभीषण की भी इच्छा पूरी होती, राम भी मित्र-कुल के हो जाते, और हम सब सधवा रहकर सुखी होतीं, न कि शत्रु बनतीं

Hinglish
113.22VR-6-113-22

त्वया पुनर्नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात् । राक्षसा वयमात्मा च त्रयं तुल्यं निपातितम् ।। ६.११३. ॥

tvayā punarnṛśaṃsena sītāṃ saṃrundhatā balāt | rākṣasā vayamātmā ca trayaṃ tulyaṃ nipātitam || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नृशंसेनwith evil intentionसीताम्Sitaबलात्forciblyसंरुन्धताkept under detentionत्वयापुनःagain by youराक्षसाःRakshasaवयम्these आत्मा च and you tooत्रयम्threeतुल्यम्togetherनिपातितम्destroyed
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"With evil intention you kept Sita under detention. These Rakshasas and you and us all the three are together destroyed."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘परंतु तुमने ही निर्दयतापूर्वक बलपूर्वक सीता को रोक रखा, जिसके कारण राक्षस, हम, और तुम स्वयं—तीनों समान रूप से नष्ट हो गये

Hinglish
113.23VR-6-113-23

न कामकारः कामं वा तव राक्षसपुङ्गव । दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते ।। ६.११३. ॥

na kāmakāraḥ kāmaṃ vā tava rākṣasapuṅgava | daivaṃ ceṣṭayate sarvaṃ hataṃ daivena hanyate || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसपुङ्गवःforemost of Rakshasasकामम्desireतवof yoursकामकारःacting to your willन वाby youसर्वम्allदैवम्divineचेष्टयतेmakes you doदेवेनby divineहतम्killedहन्यतेkills
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Foremost of Rakshasas! You have acted according to your desire alone is not sufficient as divine will make you do everything. He is killed whom destiny kills."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हे राक्षसश्रेष्ठ! इसमें न तुम्हारी स्वेच्छा का दोष है, न इच्छा का—यह सब दैव ही करवाता है; जो मारा जाता है, वह दैव द्वारा ही मारा जाता है

Hinglish
113.24VR-6-113-24

वानराणां विनाशो ऽयं रक्षसां च महाहवे । तव चैव महाबाहो दैवयोगादुपागतः ।। ६.११३. ॥

vānarāṇāṃ vināśo 'yaṃ rakṣasāṃ ca mahāhave | tava caiva mahābāho daivayogādupāgataḥ || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महाबाहोmighty armedरणेin warवानराणाम्Vanarasराक्षसानां चRakshasas alsoतव चyou tooअयम्thisविनाशःdestructionदैवयोगात्with the divine graceउपागतःhas come
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O mighty armed Ravana! For Vanaras, Rakshasas and you too, this destruction in this war has come by divine grace."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वानरों का यह विनाश, राक्षसों का यह युद्ध में विनाश, तथा हे महाबाहो! तुम्हारा भी यह अंत—सब कुछ दैवयोग से ही हुआ है

Hinglish
113.25VR-6-113-25

नैवार्थेन न कामेन विक्रमेण न चाज्ञया । शक्या दैवगतिर्लोके निवर्तयितुमुद्यता ।। ६.११३. ॥

naivārthena na kāmena vikrameṇa na cājñayā | śakyā daivagatirloke nivartayitumudyatā || 6.113. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
उद्यताto lift upदैवगतिःdivine courseलोकेin the worldअर्थेनby wealthनिवर्तयितुम्to stopन शक्याnot possibleकामेनwith willनnotविक्रमेणby prowessनnotआज्ञया चking's orderनnot
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"In the world, to change the divine course of action, it is not possible with wealth, or will or by prowess or king's orders."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘न धन से, न इच्छा से, न पराक्रम से, न आज्ञा से—इस संसार में उद्यत हुई दैव की गति को कोई भी लौटा नहीं सकता’

Hinglish
113.26VR-6-113-26

विलेपुरेवं दीनास्ता राक्षसाधिपयोषितः । कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ।। ६.११३. ॥

vilepurevaṃ dīnāstā rākṣasādhipayoṣitaḥ | kurarya iva duḥkhārtā bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ || 6.113. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThus, wretched and tormented by grief, their eyes brimming with tears, did the wives of the rakshasa king lament, like kurari birds crying in distress.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार दीन होकर, दुःख से व्याकुल, आँसुओं से भरे नेत्रों वाली राक्षसराज की वे पत्नियाँ कुररी पक्षिणी के समान विलाप करती रहीं

Word meaningsHinglish
113.27VR-6-113-27

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्रयोदशोत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe trayodaśottaraśatatamaḥ sargaḥ ||

Word meaningsEnglishHindiHinglish