Ramayana · Sarga 7.70

Sarga 70

सर्गः 70

The gods offer Shatrughna a boon, and he asks that Madhu's realm become a populous city

Full sarga summary

The gods offer Shatrughna a boon, and he asks that Madhu's realm become a populous city -- granting it, they depart, and Shatrughna founds the prosperous city of Mathura in Shurasena, adorning it over the years -- his purpose accomplished, he resolves to go and behold Rama when the twelfth year arrives.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
70.1VR-7-70-1

हते तु लवणे देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । ऊचुः सुमधुरां वाणीं शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् ।। ७.७०. ॥

hate tu lavaṇe devāḥ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ | ūcuḥ sumadhurāṃ vāṇīṃ śatrughnaṃ śatrutāpanam || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हतेhaving been killedतुindeedलवणेLavanaदेवाःthe godsसेन्द्राःwith Indraसाग्निपुरोगमाःwith Agni at their forefrontऊचुःspokeसुमधुराम्very sweetवाणीम्wordsशत्रुघ्नम्to Shatrughnaशत्रुतापनम्the tormentor of enemies.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed, after Lavana was killed, the gods, led by Indra and with Agni at their forefront, spoke very sweet words to Shatrughna, the tormentor of enemies.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)लवण के मारे जानेपर इन्द्र सहित तथा अग्नि को आगे किये हुए देवताओं ने शत्रुओं को सन्तप्त करनेवाले शत्रुघ्न से अत्यन्त मधुर वाणी में कहा

Hinglish
70.2VR-7-70-2

दिष्ट्या ते विजयो वत्स दिष्ट्या लवणराक्षसः । हतः पुरुषशार्दूल वरं वरय सुव्रत ।। ७.७०. ॥

diṣṭyā te vijayo vatsa diṣṭyā lavaṇarākṣasaḥ | hataḥ puruṣaśārdūla varaṃ varaya suvrata || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दिष्ट्याfortunatelyतेyourविजयोvictoryवत्सO dear oneदिष्ट्याfortunatelyलवणराक्षसःthe demon Lavanaहतःis killedपुरुषशार्दूलO tiger among menवरंa boonवरयask forसुव्रतO virtuous one.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO dear and virtuous tiger among men, it is by good fortune that you have achieved victory and the demon Lavana has been killed; now, ask for a boon.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वत्स! बड़े सौभाग्य की बात है कि तुम्हारी विजय हुई; और पुरुषसिंह! बड़े सौभाग्य से लवण राक्षस मारा गया। सुव्रत! वर माँगो

Hinglish
70.3VR-7-70-3

वरदास्तु महाबाहो सर्व एव समागताः । विजयाकाङ्क्षिणस्तुभ्यममोघं दर्शनं हि नः ।। ७.७०. ॥

varadāstu mahābāho sarva eva samāgatāḥ | vijayākāṅkṣiṇastubhyamamoghaṃ darśanaṃ hi naḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वरदास्तुindeed givers of boonsमहाबाहोO mighty-armed oneसर्वallएवindeedसमागताःhave assembledविजयाकाङ्क्षिणस्तुभ्यम्desiring victory for youअमोघंfruitfulदर्शनंsightहिindeedनःour.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO mighty-armed one, all of us who have assembled here are indeed givers of boons, having desired your victory, and our presence here is certainly not in vain.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महाबाहो! हम सब वरदाता यहाँ एकत्र हुए हैं और तुम्हारी विजय चाहते हैं; हमारा दर्शन कभी निष्फल नहीं होता

Hinglish
70.4VR-7-70-4

देवानां भाषितं श्रुत्वा शूरो मूर्ध्नि कृताञ्जलिः । प्रत्युवाच महाबाहुः शत्रुघ्नः प्रयतात्मवान् ।। ७.७०. ॥

devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā śūro mūrdhni kṛtāñjaliḥ | pratyuvāca mahābāhuḥ śatrughnaḥ prayatātmavān || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
देवानांof the godsभाषितंspeechश्रुत्वाhaving heardशूरोthe brave oneमूर्ध्निon his headकृताञ्जलिःhaving made an anjaliप्रत्युवाचrepliedमहाबाहुःthe mighty-armedशत्रुघ्नःShatrughnaप्रयतात्मवान्the self-controlled one.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving heard the words of the gods, the brave, mighty-armed, and self-controlled Shatrughna, with folded hands placed on his head, replied.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)देवताओं का यह कथन सुनकर शूर महाबाहु संयतचित्त शत्रुघ्न ने मस्तकपर हाथ जोड़कर उत्तर दिया—

Hinglish
70.5VR-7-70-5

इयं मधुपुरी रस्या मधुरा देवनिर्मिता । निवेशं प्राप्नुयाच्छीघ्रमेष मे ऽस्तु वरः परः ।। ७.७०. ॥

iyaṃ madhupurī rasyā madhurā devanirmitā | niveśaṃ prāpnuyācchīghrameṣa me 'stu varaḥ paraḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
इयंthisमधुपुरीthe city of Madhuरस्याdelightfulमधुराsweetदेवनिर्मिताcreated by godsनिवेशंa settlementप्राप्नुयात्may obtainशीघ्रम्quicklyएषthisमेmyअस्तुmay beवरःboonपरःsupreme.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetShatrughna requested that this delightful and sweet city of Madhu, which was created by the gods, quickly become a populated settlement, declaring this to be his foremost boon.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)यह मधुपुरी रमणीय है, मधुर है और देवताओं की बनायी हुई है। यह शीघ्र ही बस जाय—यही मेरा परम वर हो

Hinglish
70.6VR-7-70-6

तं देवाः प्रीतमनसो बाढमित्येव राघवम् । भविष्यति पुरी रम्या शूरसेना न संशयः ।। ७.७०. ॥

taṃ devāḥ prītamanaso bāḍhamityeva rāghavam | bhaviṣyati purī ramyā śūrasenā na saṃśayaḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तंto himदेवाःthe godsप्रीतमनसोwith pleased mindsबाढम्So be itइतिthusएवindeedराघवम्to the descendant of Raghuभविष्यतिwill beपुरीcityरम्याbeautifulशूरसेनाShurasenaनnoसंशयःdoubt.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWith pleased minds, the gods replied to Shatrughna, the descendant of Raghu, saying "So be it," and assured him that the city would indeed become a beautiful one in the region of Shurasena, without a doubt.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तब प्रसन्नचित्त देवताओं ने राघव से "बहुत अच्छा" कहा—"यह रमणीय नगरी शूरसेना नाम से प्रसिद्ध होगी, इसमें संशय नहीं

Hinglish
70.7VR-7-70-7

ते तथोक्त्वा महात्मानो दिवमारुरुहुस्तदा । शत्रुघ्नो ऽपि महातेजास्तां सेनां समुपानयत् ।। ७.७०. ॥

te tathoktvā mahātmāno divamāruruhustadā | śatrughno 'pi mahātejāstāṃ senāṃ samupānayat || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेtheyतथाthusउक्त्वाhaving spokenमहात्मानोthe great soulsदिवम्to the sky/heavenआरुरुहुःascendedतदाthenशत्रुघ्नोShatrughnaअपिalsoमहातेजाःhighly effulgent/very powerfulतांthatसेनांarmyसमुपानयत्brought together/led
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAfter the great sages spoke, they ascended to the heavens, and then the powerful Shatrughna gathered that army.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहकर वे महात्मा उस समय स्वर्ग को चढ़ गये। महातेजस्वी शत्रुघ्न ने भी अपनी उस सेना को बुला लिया

Hinglish
70.8VR-7-70-8

सा सेना शीघ्रमागच्छच्छ्रुत्वा शत्रुघ्नशासनम् । निवेशनं च शत्रुघ्नः श्रावणेन समारभत् ।। ७.७०. ॥

sā senā śīghramāgacchacchrutvā śatrughnaśāsanam | niveśanaṃ ca śatrughnaḥ śrāvaṇena samārabhat || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
साthatसेनाarmyशीघ्रम्quicklyआगच्छत्cameश्रुत्वाhaving heardशत्रुघ्नशासनम्Shatrughna's commandनिवेशनंthe establishment/settlement (of the city)चandशत्रुघ्नःShatrughnaश्रावणेनin the month of Shravanaसमारभत्began
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat army quickly arrived upon hearing Shatrughna's command, and Shatrughna began the establishment of the city in the month of Shravana.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)शत्रुघ्न का आदेश सुनकर वह सेना शीघ्र आ गयी और शत्रुघ्न ने श्रावण मास में नगर बसाना आरम्भ किया

Hinglish
70.9VR-7-70-9

सा पुरा दिव्यसङ्काशा वर्षे द्वादशमे शुभे । निविष्टा शूरसेनानां विषयश्चाकुतोभयः ।। ७.७०. ॥

sā purā divyasaṅkāśā varṣe dvādaśame śubhe | niviṣṭā śūrasenānāṃ viṣayaścākutobhayaḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
साthat (city)पुराcityदिव्यसङ्काशाresembling a divine cityवर्षेin the yearद्वादशमेtwelfthशुभेauspiciousनिविष्टाestablished/settledशूरसेनानांof the brave warriors (or the region of Shurasena)विषयःregion/countryचandअकुतोभयःfree from all fear
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat city, resembling a divine abode, was established in the auspicious twelfth year, becoming a region for brave warriors, free from all fear.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)दिव्य कान्तिवाली वह नगरी बारहवें शुभ वर्ष में बस गयी और शूरसेनों का वह देश निर्भय हो गया

Hinglish
70.10VR-7-70-10

क्षेत्राणि सस्ययुक्तानि काले वर्षति वासवः । अरोगवीरपुरुषा शत्रुघ्नभुजपालिता ।। ७.७०. ॥

kṣetrāṇi sasyayuktāni kāle varṣati vāsavaḥ | arogavīrapuruṣā śatrughnabhujapālitā || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
क्षेत्राणिfieldsसस्ययुक्तानिfull of cropsकालेat the proper timeवर्षतिrainsवासवःIndra (the rain god)अरोगवीरपुरुषाhaving healthy and brave menशत्रुघ्नभुजपालिताprotected by Shatrughna's arm
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe fields were full of crops, Indra rained at the proper time, and the region, protected by Shatrughna's arm, had healthy and brave men.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)खेत अन्न से भरे रहते, इन्द्र समयपर वर्षा करते और शत्रुघ्न की भुजाओं से रक्षित वह देश नीरोग तथा वीर पुरुषों से भरा रहा

Hinglish
70.11VR-7-70-11

अर्धचन्द्रप्रतीकाशा यमुनातीरशोभिता । शोभिता गृहमुख्यैश्च चत्वरापणवीथिकैः । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता नानावाणिज्यशोभिता ।। ७.७०. ॥

ardhacandrapratīkāśā yamunātīraśobhitā | śobhitā gṛhamukhyaiśca catvarāpaṇavīthikaiḥ | cāturvarṇyasamāyuktā nānāvāṇijyaśobhitā || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अर्धचन्द्रप्रतीकाशाresembling a half-moonयमुनातीरशोभिताadorned by the banks of Yamunaशोभिताadornedगृहमुख्यैःby prominent housesचandचत्वरापणवीथिकैःby squares, shops, and streetsचातुर्वर्ण्यसमायुक्ताendowed with the four varnas (social classes)नानावाणिज्यशोभिताadorned with various trades/commerce
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe city, resembling a half-moon and beautified by the Yamuna's banks, was adorned with grand houses, squares, shops, and streets, inhabited by people of all four varnas, and bustling with diverse commerce.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अर्धचन्द्र के समान आकारवाली और यमुना के तटपर शोभा पाती हुई वह नगरी श्रेष्ठ भवनों, चौराहों, बाजारों और गलियों से सुशोभित थी तथा चारों वर्णों से युक्त और नाना प्रकार के व्यापार से सुशोभित थी

Hinglish
70.12VR-7-70-12

यच्च तेन पुरा शुभ्रं लवणेन कृतं महत् । तच्छोभयति शत्रुघ्नो नानावर्णोपशोभिताम् ।। ७.७०. ॥

yacca tena purā śubhraṃ lavaṇena kṛtaṃ mahat | tacchobhayati śatrughno nānāvarṇopaśobhitām || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यच्चand whichतेनby himपुराformerlyशुभ्रंpureलवणेनby Lavanaकृतंmadeमहत्greatतत्thatशोभयतिbeautifiesशत्रुघ्नःShatrughnaनानावर्णोपशोभिताम्adorned with various colors.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetShatrughna now beautifies that great and pure city, which was formerly created by Lavana, adorning it with various colors.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)पहले लवण ने वहाँ जो महान् और उज्ज्वल रचना की थी, नाना रंगों से सुशोभित उस नगरी को शत्रुघ्न ने और भी शोभायमान बना दिया

Hinglish
70.13VR-7-70-13

आरामैश्च विहारैश्च शोभमानं समन्ततः । शोभितां शोभनीयैश्च तथा ऽन्यैर्दैवमानुषैः ।। ७.७०. ॥

ārāmaiśca vihāraiśca śobhamānaṃ samantataḥ | śobhitāṃ śobhanīyaiśca tathā 'nyairdaivamānuṣaiḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
आरामैःwith gardensचandविहारैःwith pleasure-groundsचandशोभमानंshiningसमन्ततःall aroundशोभितांadornedशोभनीयैःwith beautiful thingsचandतथाsimilarlyअन्यैःwith othersदैवमानुषैःdivine and human.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe city was adorned all around with gardens and pleasure-grounds, and beautified by other divine and human elements.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वह चारों ओर उद्यानों और विहारस्थलों से सुशोभित थी तथा अन्य सुन्दर दैव और मानुष निर्माणों से भी सजी हुई थी

Hinglish
70.14VR-7-70-14

तां पुरीं दिव्यसङ्काशां नानापण्योपशोभिताम् । नानादेशागतैश्चापि वणिग्भिरुपशोभिताम् ।। ७.७०. ॥

tāṃ purīṃ divyasaṅkāśāṃ nānāpaṇyopaśobhitām | nānādeśāgataiścāpi vaṇigbhirupaśobhitām || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तांthatपुरींcityदिव्यसङ्काशांresembling a divine cityनानापण्योपशोभिताम्adorned with various merchandiseनानादेशागतैःarrived from various countriesचandअपिalsoवणिग्भिःby merchantsउपशोभिताम्adorned.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat city, resembling a divine abode, was adorned with various merchandise and beautified by merchants who had arrived from diverse lands.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)दिव्य कान्तिवाली, नाना प्रकार के पण्यों से सुशोभित तथा नाना देशों से आये हुए वणिकों से भरी हुई उस नगरी को—

Hinglish
70.15VR-7-70-15

तां समृद्धां समृद्धार्थः शत्रुघ्नो भरतानुजः । निरीक्ष्य परमप्रीतः परं हर्षमुपागमत् ।। ७.७०. ॥

tāṃ samṛddhāṃ samṛddhārthaḥ śatrughno bharatānujaḥ | nirīkṣya paramaprītaḥ paraṃ harṣamupāgamat || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तांthatसमृद्धांprosperousसमृद्धार्थःone whose purpose is fulfilledशत्रुघ्नःShatrughnaभरतानुजःyounger brother of Bharataनिरीक्ष्यhaving seenपरमप्रीतःextremely pleasedपरंgreatहर्षंjoyउपागमत्attained.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetShatrughna, the younger brother of Bharata, whose purpose was fulfilled, observed that prosperous city and attained supreme joy, being extremely pleased.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार समृद्ध हुई उस नगरी को देखकर समृद्ध प्रयोजनवाले भरत के छोटे भाई शत्रुघ्न परम प्रसन्न हुए और उन्हें बड़ा हर्ष हुआ

Hinglish
70.16VR-7-70-16

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य मधुरां पुरीम् । रामपादौ निरीक्षे ऽहं वर्षे द्वादश आगते ।। ७.७०. ॥

tasya buddhiḥ samutpannā niveśya madhurāṃ purīm | rāmapādau nirīkṣe 'haṃ varṣe dvādaśa āgate || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्यhisबुद्धिःthoughtसमुत्पन्नाaroseनिवेश्यhaving establishedमधुरांMathuraपुरीम्cityरामपादौRama's feetनिरीक्षेI shall seeअहंIवर्षेin the yearद्वादशtwelfthआगतेhaving arrived.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetA thought arose in his mind that after establishing the city of Mathura, he would go to see Rama's feet when the twelfth year arrived.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मधुरा नगरी को बसाकर उनके मन में यह विचार उठा कि बारहवाँ वर्ष आ जानेपर मैं श्रीराम के चरणों के दर्शन करूँ

Hinglish
70.17VR-7-70-17

ततः स ताममरपुरोपमां पुरीं निवेश्य वै विविधजनाभिसंवृताम् । नराधिपो रघुपतिपाददर्शने दधे मतिं रघुकुलवंशवर्धनः ।। ७.७०. ॥

tataḥ sa tāmamarapuropamāṃ purīṃ niveśya vai vividhajanābhisaṃvṛtām | narādhipo raghupatipādadarśane dadhe matiṃ raghukulavaṃśavardhanaḥ || 7.70. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenसःheताम्thatअमरपुरोपमाम्resembling the city of godsपुरीम्cityनिवेश्यhaving establishedवैindeedविविधजनाभिसंवृताम्filled with various peopleनराधिपःthe kingरघुपतिपाददर्शनेin seeing the feet of Ramaदधेplacedमतिम्mindरघुकुलवंशवर्धनःthe enhancer of the Raghu family lineage.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAfter establishing that city, which resembled the city of gods and was filled with various people, the king Shatrughna, the enhancer of the Raghu lineage, set his mind on seeing the feet of Lord Rama. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ।। 70 ।। Thus ends the seventieth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार अमरावती के समान उस नगरी को, जो नाना प्रकार के जनों से भरी थी, बसाकर रघुकुल का वंश बढ़ानेवाले उन नरेश ने रघुपति के चरणों के दर्शन का निश्चय किया

Hinglish