Ramayana · Sarga 7.5

Sarga 5

सर्गः 5

The Gandharva Gramani gives his daughter Devavati to Sukesha, who begets three mighty sons

Full sarga summary

The Gandharva Gramani gives his daughter Devavati to Sukesha, who begets three mighty sons -- Malyavan, Sumali and Mali -- by severe penance they win from Brahma invincibility, long life and mutual devotion, and have Vishvakarma build them the city of Lanka on Trikuta -- wedding three Gandharva maidens they beget numerous rakshasa offspring, among them Kaikasi -- grown arrogant, the three brothers torment the gods, sages, nagas and yakshas.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings 42 / 47Hinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
5.1VR-7-5-1

सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् । ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ।। ७.५. ॥

sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasam | grāmaṇīrnāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुकेशंSukeshaधार्मिकंrighteousदृष्ट्वाhaving seenवरलब्धंhaving obtained a boonचandराक्षसम्the demonग्रामणीर्नामnamed Gramaniगन्धर्वोa Gandharvaविश्वावसुसमप्रभःhaving splendor like Vishvavasu.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving seen Sukesha, the righteous demon who had obtained a boon, a Gandharva named Gramani, whose splendor was like that of Vishvavasu, (approached him).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)धर्मात्मा और वरप्राप्त उस राक्षस सुकेश को देखकर, विश्वावसु के समान तेजस्वी ग्रामणी नामक एक गन्धर्व ने —

Hinglish
5.2VR-7-5-2

तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा । त्रिषु लोकेषु विख्याता रूपयौवनशालिनी । तां सुकेशाय धर्मेण ददौ रक्षःश्रियं यथा ।। ७.५. ॥

tasya devavatī nāma dvitīyā śrīrivātmajā | triṣu lokeṣu vikhyātā rūpayauvanaśālinī | tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau rakṣaḥśriyaṃ yathā || 7.5. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe had a second daughter named Devavati, renowned in the three worlds for her beauty and youth, whom he righteously gave to Sukesha, just as one would bestow the prosperity of the Rakshasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस गन्धर्व की देववती नामक द्वितीय पुत्री थी, जो साक्षात् लक्ष्मी के समान थी और रूप-यौवन से सम्पन्न होने के कारण तीनों लोकों में विख्यात थी —

Word meaningsHinglish
5.3VR-7-5-3

वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ।। ७.५. ॥

varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam | āsīddevavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ || 7.5. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving obtained him, her dear husband whose prosperity was due to boons, Devavati became as pleased as a poor man who has acquired wealth.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसे धर्मपूर्वक सुकेश को, मानो राक्षसों की श्री को ही, विवाह में दे दिया। वरदान से ऐश्वर्यसम्पन्न उस प्रिय पति को पाकर —

Word meaningsHinglish
5.4VR-7-5-4

स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ।। ७.५. ॥

sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ | añjanādabhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ || 7.5. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetUnited with her, that Rakshasa shone like a great elephant emerging from the Anjana mountain with a female elephant.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)देववती उसी प्रकार सन्तुष्ट हुई जैसे कोई निर्धन धन पाकर प्रसन्न होता है। उसके साथ संयुक्त होकर वह रजनीचर —

Word meaningsHinglish
5.5VR-7-5-5

देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव । । ७.५. ॥

devavatyāṃ sukeśastu janayāmāsa rāghava | | 7.5. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed, Sukesha begot children in Devavati, O Raghava.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसी प्रकार शोभायमान हुआ जैसे अंजन पर्वत से अपनी हथिनी के साथ निकलता हुआ कोई महागज। हे राघव! उस देववती में सुकेश ने उत्पन्न किया —

Word meaningsHinglish
5.6VR-7-5-6

त्रीन् पुत्रान् जनयामास त्रेताग्निसमविग्रहान् । माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् । त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ।। ७.५. ॥

trīn putrān janayāmāsa tretāgnisamavigrahān | mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam | trīṃstrinetrasamānputrānrākṣasānrākṣasādhipaḥ || 7.5. ||

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe lord of Rakshasas begot three sons, Malyavan, Sumali, and Mali (the best among the strong), who were Rakshasas with bodies like the three sacred fires and equal to Shiva.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)त्रेताग्नि के समान तेजस्वी शरीरवाले तीन पुत्र — माल्यवान्, सुमाली, तथा बलवानों में श्रेष्ठ माली —

Word meaningsHinglish
5.7VR-7-5-7

त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः । त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ।। ७.५. ॥

trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitāstraya ivāgnayaḥ | trayo mantrā ivātyugrāstrayo ghorā ivāmayāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
त्रयःthreeलोकाःworldsइवlikeअव्यग्राःundisturbedस्थिताःstoodत्रयःthreeइवlikeअग्नयःfiresत्रयःthreeमन्त्राःincantationsइवlikeअत्युग्राःextremely fierceत्रयःthreeघोराःdreadfulइवlikeआमयाःdiseases
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey remained like the three undisturbed worlds, like the three sacred fires, like three extremely fierce incantations, and like three dreadful diseases.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस राक्षसाधिपति ने त्रिनेत्र शिव के समान तेजस्वी तीन राक्षस-पुत्रों को उत्पन्न किया, जो मानो तीनों लोकों के समान अविचल, तीन अग्नियों के समान —

Hinglish
5.8VR-7-5-8

त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः । विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ।। ७.५. ॥

trayaḥ sukeśasya sutāstretāgnisamatejasaḥ | vivṛddhimagamaṃstatra vyādhayopekṣitā iva || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
त्रयःthreeसुकेशस्यof Sukeshaसुताःsonsत्रेताग्निसमतेजसःhaving splendor equal to the three sacred firesविवृद्धिम्growthअगमन्attainedतत्रthereव्याधयःdiseasesउपेक्षिताःneglectedइवlike
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe three sons of Sukesha, possessing a brilliance akin to the three sacred fires, grew there like neglected diseases.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तीन मन्त्रों के समान अत्यन्त उग्र, और तीन भयंकर व्याधियों के समान थे। सुकेश के वे तीनों पुत्र त्रेताग्नि के समान तेजस्वी —

Hinglish
5.9VR-7-5-9

वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् । तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ।। ७.५. ॥

varaprāptiṃ pituste tu jñātveśvaratapobalāt | tapastaptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वरप्राप्तिम्the obtaining of a boonपितुःof their fatherतेtheyतुindeedज्ञात्वाhaving knownईश्वरतपोबलात्from the power of Shiva's penanceतपःpenanceतप्तुम्to performगताःwentमेरुम्to Mount Meruभ्रातरःbrothersकृतनिश्चयाःhaving made a firm resolve
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving learned of their father's boon obtained through the power of Shiva's penance, the brothers, having made a firm resolve, went to Mount Meru to perform penance.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उपेक्षित व्याधि के समान वहाँ बढ़ने लगे। अपने पिता को तपोबल से ईश्वर-सम पद प्राप्त होने की बात जानकर —

Hinglish
5.10VR-7-5-10

प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम । विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ।। ७.५. ॥

pragṛhya niyamānghorānrākṣasā nṛpasattama | viceruste tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रगृह्यhaving undertakenनियमान्vowsघोरान्terribleराक्षसाःthe Rakshasasनृपसत्तमO best of kingsविचेरुःthey performedतेtheyतपःpenanceघोरम्terribleसर्वभूतभयावहम्causing fear to all beings
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO best of kings, those Rakshasas undertook severe vows and performed terrible penance that instilled fear in all beings.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)निश्चय करके वे भाई तपस्या करने मेरु पर्वत को गये। हे नृपसत्तम! घोर नियमों को धारण करके उन राक्षसों ने —

Hinglish
5.11VR-7-5-11

सत्यार्जवशमोपेतैस्तपोभिरतिदुष्करैः । सन्तापयन्तस्त्रील्लोँकान्सदेवासुरमानुषान् ।। ७.५. ॥

satyārjavaśamopetaistapobhiratiduṣkaraiḥ | santāpayantastrīllom̐kānsadevāsuramānuṣān || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सत्यार्जवशमोपेतैःendowed with truth, straightforwardness, and self-controlतपोभिःby penancesअतिदुष्करैःextremely difficult to performसन्तापयन्तःcausing distressत्रीन्threeलोकान्worldsसदेवासुरमानुषान्along with gods, asuras, and humans
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThrough their extremely difficult penances, which were endowed with truth, straightforwardness, and self-control, they tormented the three worlds, including gods, asuras, and humans.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसी घोर तपस्या की, जो समस्त प्राणियों को भयभीत करनेवाली थी — सत्य, सरलता और शम से युक्त, संसार में दुर्लभ तपस्याओं द्वारा —

Hinglish
5.12VR-7-5-12

ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः । सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ।। ७.५. ॥

tato vibhuścaturvaktro vimānavaramāsthitaḥ | sukeśaputrānāmantrya varado 'smītyabhāṣata || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenविभुःthe powerful one (Brahma)चतुर्वक्त्रःfour-facedविमानवरम्the excellent aerial chariotआस्थितःhaving ascendedसुकेशपुत्रान्the sons of Sukeshaआमन्त्र्यhaving addressedवरदःa bestower of boonsअस्मिI amइतिthusअभाषतspoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, the powerful, four-faced Brahma, seated on his excellent aerial chariot, addressed the sons of Sukesha, declaring, "I am here to grant boons."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)देवताओं, असुरों और मनुष्यों सहित तीनों लोकों को संतप्त करते हुए। तब चतुर्मुख प्रभु ब्रह्मा उत्तम विमान पर आरूढ़ होकर —

Hinglish
5.13VR-7-5-13

ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ।। ७.५. ॥

brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrairdevagaṇairvṛtam | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ब्रह्माणम्Brahmaवरदम्the bestower of boonsज्ञात्वाhaving knownसेन्द्रैःwith Indraदेवगणैःby hosts of godsवृतम्surroundedऊचुःthey spokeप्राञ्जलयःwith folded handsसर्वेallवेपमानाःtremblingइवlikeद्रुमाःtrees.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRealizing that Brahma, the bestower of boons, was present, surrounded by Indra and hosts of gods, all of them spoke with folded hands, trembling like trees.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुकेश के पुत्रों को सम्बोधित कर बोले — "मैं वरदाता हूँ।" इन्द्र सहित देवगणों से घिरे उन वरदाता ब्रह्मा को पहचानकर —

Hinglish
5.14VR-7-5-14

तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः ।। ७.५. ॥

tapasārādhito deva yadi no diśase varam | ajeyāḥ śatruhantārastathaiva cirajīvinaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तपसाby penanceआराधितःworshippedदेवO Lordयदिifनःto usदिशसेyou grantवरम्a boonअजेयाःunconquerableशत्रुहन्तारःdestroyers of enemiesतथैवand alsoचिरजीविनःlong-lived.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey requested, "O Lord, if you, who have been propitiated by our penance, grant us a boon, let us be unconquerable, destroyers of enemies, and also long-lived."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे सब हाथ जोड़कर, वृक्षों के समान काँपते हुए बोले — "हे देव! यदि आप तपस्या से आराधित होकर हमें वर देना चाहते हैं,

Hinglish
5.15VR-7-5-15

प्रभविष्ण्वो भवामेति परस्परमनुव्रताः । । ७.५. ॥

prabhaviṣṇvo bhavāmeti parasparamanuvratāḥ | | 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रभविष्ण्वःpowerfulभवामlet us beइतिthusपरस्परम्mutuallyअनुव्रताःdevoted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey further requested, "And let us be mighty, always devoted to each other."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तो हम अजेय, शत्रुओं के संहारक, दीर्घजीवी तथा समर्थ हों, और हम एक-दूसरे के प्रति सदा अनुकूल रहें

Hinglish
5.16VR-7-5-16

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्विभुः । स ययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ।। ७.५. ॥

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sukeśatanayānvibhuḥ | sa yayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवम्thusभविष्यतिit shall beइतिthusउक्त्वाhaving saidसुकेशतनयान्to the sons of Sukeshaविभुःthe powerful one (Brahma)सःheययौwentब्रह्मलोकायto the world of Brahmaब्रह्माBrahmaब्राह्मणवत्सलःaffectionate to Brahmins.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving told the sons of Sukesha, "So it shall be," the powerful Brahma, who is affectionate to Brahmins, then returned to his own world.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ब्राह्मणवत्सल प्रभु ब्रह्मा सुकेश के पुत्रों से "ऐसा ही होगा" कहकर ब्रह्मलोक को चले गये

Hinglish
5.17VR-7-5-17

वरं लब्ध्वा तु ते सर्वे राम रात्रिञ्चरास्तदा । सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानसुनिर्भयाः ।। ७.५. ॥

varaṃ labdhvā tu te sarve rāma rātriñcarāstadā | surāsurānprabādhante varadānasunirbhayāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वरंboonलब्ध्वाhaving obtainedतुindeedतेthoseसर्वेallरामO Ramaरात्रिञ्चराःnight-wanderersतदाthenसुरासुरान्gods and asurasप्रबाधन्तेthey harassवरदानसुनिर्भयाःvery fearless because of the boon.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, having obtained the boon, all those night-wanderers then became very fearless due to the boon and began to harass both gods and asuras.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! वर पाकर वे सभी रात्रिचर तब वरदान से सुनिर्भय होकर देवताओं और असुरों को पीड़ित करने लगे

Hinglish
5.18VR-7-5-18

तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसङ्घाः सचारणाः । त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ।। ७.५. ॥

tairvadhyamānāstridaśāḥ sarṣisaṅghāḥ sacāraṇāḥ | trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तैःby themवध्यमानाःbeing tormentedत्रिदशाःthe godsसर्षिसङ्घाःalong with groups of sagesसचारणाःalong with Charanasत्रातारंa protectorनnotअधिगच्छन्तिthey findनिरयस्थाःthose in hellयथाjust asनराःpeople.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetBeing tormented by them, the gods, along with groups of sages and Charanas, could not find a protector, just like people suffering in hell.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उनके द्वारा सताये गये ऋषिसंघों और चारणों सहित देवगण को कोई रक्षक नहीं मिलता था, जैसे नरक में पड़े मनुष्यों को कोई त्राता नहीं मिलता

Hinglish
5.19VR-7-5-19

अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् । ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ।। ७.५. ॥

atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varamavyayam | ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथthenतेthoseविश्वकर्माणंto Vishwakarmaशिल्पिनांof artisansवरंthe bestअव्ययम्imperishableऊचुःthey saidसमेत्यhaving metसंहृष्टाःdelightedराक्षसाःthe Rakshasasरघुसत्तमO best of Raghu's lineage.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO best of Raghu's lineage, then those delighted Rakshasas, having met Vishwakarma, the best and imperishable among artisans, spoke to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे रघुसत्तम! तब वे राक्षस हर्षित होकर, शिल्पियों में श्रेष्ठ अव्यय विश्वकर्मा के पास एकत्र होकर बोले —

Hinglish
5.20VR-7-5-20

ओजस्तेजोबलवतां महतामात्मतेजसा । गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम् ।। ७.५. ॥

ojastejobalavatāṃ mahatāmātmatejasā | gṛhakartā bhavāneva devānāṃ hṛdayepsitam || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ओजःvigorतेजःsplendorबलवतांof the powerfulमहतांof the greatआत्मतेजसाby your own splendorगृहकर्ताthe house-builderभवान्youएवaloneदेवानांof the godsहृदयेप्सितम्desired by the heart.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYou alone, by your own splendor, are the cherished house-builder for the great, vigorous, splendid, and powerful gods.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ओज, तेज और बलवाले महापुरुषों के लिये आप ही अपने तेज से गृह के निर्माता हैं; देवताओं का प्रिय-मनोरथ भी आपने ही पूर्ण किया है

Hinglish
5.21VR-7-5-21

अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते । हिमवन्तमपाश्रित्य मेरुमन्दरमेव वा । महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ।। ७.५. ॥

asmākamapi tāvattvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate | himavantamapāśritya merumandarameva vā | maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अस्माकम्for usअपिalsoतावत्thereforeत्वंyouगृहंa houseकुरुmakeमहामतेO great-minded oneहिमवन्तम्the Himalayasअपाश्रित्यhaving resorted toमेरुमन्दरम्Meru or Mandaraएवindeedवाorमहेश्वरगृहप्रख्यंresembling the dwelling of Maheswaraगृहंa houseनःfor usक्रियतांlet it be madeमहत्great.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO great-minded one, therefore, please build a grand dwelling for us also, resembling the abode of Maheswara, either by resorting to the Himalayas or Mount Meru or Mandara.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे महामते! हमारे लिये भी वैसे ही एक गृह बनाइये — हिमवान् का, अथवा मेरु या मन्दराचल का आश्रय लेकर,

Hinglish
5.22VR-7-5-22

विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः । निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ।। ७.५. ॥

viśvakarmā tatasteṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ | nivāsaṃ kathayāmāsa śakrasyevāmarāvatīm || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विश्वकर्माVishwakarmaततःthenतेषांto themराक्षसानांof the Rakshasasमहाभुजःthe mighty-armedनिवासंdwelling placeकथयामासdescribedशक्रस्यof Indraइवlikeअमरावतीम्Amaravati.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, the mighty-armed Vishwakarma described to those Rakshasas a dwelling place, which was like Amaravati, the city of Indra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महेश्वर के गृह के समान प्रसिद्ध कोई महान् गृह हमारे लिये बनवाइये।" तब उन महाभुज राक्षसों के लिये विश्वकर्मा ने —

Hinglish
5.23VR-7-5-23

दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः । सुवेल इति चाप्यन्यो द्वितीयस्तत्र सत्तमाः ।। ७.५. ॥

dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ | suvela iti cāpyanyo dvitīyastatra sattamāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दक्षिणस्यof the southernउदधेःoceanतीरेon the shoreत्रिकूटोTrikutaनामnamedपर्वतःmountainसुवेलSuvelaइतिthusचandअपिalsoअन्यःanotherद्वितीयःsecondतत्रthereसत्तमाःO best ones.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO best ones, on the shore of the southern ocean, there is a mountain named Trikuta, and another, a second one, named Suvela.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)निवास बताया, मानो इन्द्र के लिये अमरावती हो — "दक्षिण समुद्र के तट पर त्रिकूट नामक पर्वत है,

Hinglish
5.24VR-7-5-24

शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसन्निभे । शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ।। ७.५. ॥

śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasannibhe | śakunairapi duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
शिखरेon the peakतस्यof thatशैलस्यmountainमध्यमेmiddleअम्बुदसन्निभेcloud-likeशकुनैःby birdsअपिevenदुष्प्रापेdifficult to reachटङ्कच्छिन्नचतुर्दिशिcarved on all four sides with a chisel.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn the middle peak of that mountain, which resembles a cloud, is difficult for even birds to reach, and is carved on all four sides as if by a chisel.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)और उसके निकट सुवेल नामक एक दूसरा पर्वत भी है, हे सत्तमों! उस पर्वत के मेघतुल्य मध्यम शिखर पर,

Hinglish
5.25VR-7-5-25

त्रिंशद्योजनक्स्तीर्णा शतयोजनमायता । स्वर्णप्राकारसंवीता हेमतोरणसंवृता ।। ७.५. ॥

triṃśadyojanakstīrṇā śatayojanamāyatā | svarṇaprākārasaṃvītā hematoraṇasaṃvṛtā || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
त्रिंशत्thirtyयोजनक्स्yojanasतीर्णाwideशतयोजनम्a hundred yojanasआयताlongस्वर्णप्राकारसंवीताsurrounded by golden wallsहेमतोरणसंवृताadorned with golden archways.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThis place is thirty yojanas wide and a hundred yojanas long, surrounded by golden walls and adorned with golden archways.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जो पक्षियों के लिये भी दुष्प्राप्य है और छैनी से चारों ओर से काटकर बनाया गया है — तीस योजन चौड़ी और सौ योजन लम्बी,

Hinglish
5.26VR-7-5-26

मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता । तस्यां वसत दुर्धर्षा यूयं राक्षसपुङ्गवाः ।। ७.५. ॥

mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā | tasyāṃ vasata durdharṣā yūyaṃ rākṣasapuṅgavāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मयाby meलङ्काLankaइतिthusनगरीcityशक्राज्ञप्तेनby Indra's commandनिर्मिताbuiltतस्यांin thatवसतdwellदुर्धर्षाःO invincible onesयूयंyouराक्षसपुङ्गवाःO foremost Rakshasas.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThis city, named Lanka, was built by me at Indra's command; O invincible and foremost Rakshasas, you should dwell there.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)स्वर्णिम प्राकार से घिरी तथा स्वर्ण तोरणों से आवृत लङ्का नामक एक नगरी मेरे द्वारा, इन्द्र की आज्ञा से, निर्मित की गई है

Hinglish
5.27VR-7-5-27

अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः । लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः ।। ७.५. ॥

amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ | laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasairbahubhirvṛtāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अमरावतींAmaravatiसमासाद्यhaving reachedसेन्द्राःwith Indraइवlikeदिवौकसःgodsलङ्कादुर्गंthe fortress of Lankaसमासाद्यhaving reachedराक्षसैःby Rakshasasबहुभिःmanyवृताःsurrounded.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving reached the fortress of Lanka, you will be surrounded by many Rakshasas, just as the gods, led by Indra, dwell in Amaravati.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राक्षसश्रेष्ठों! उसी में तुम दुर्धर्ष होकर निवास करो — जैसे अमरावती को पाकर इन्द्र सहित देवगण

Hinglish
5.28VR-7-5-28

भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः । । ७.५. ॥

bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ | | 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भविष्यथyou will becomeदुराधर्षाःinvincibleशत्रूणांof enemiesशत्रुसूदनाःdestroyers of enemies.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYou will become invincible and destroyers of your enemies.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)लङ्का दुर्ग को पाकर, अनेक राक्षसों से घिरे हुए तुम दुराधर्ष तथा शत्रुओं के शत्रुओं का नाश करनेवाले हो जाओगे

Hinglish
5.29VR-7-5-29

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राक्षसोत्तमाः । सहस्रानुचरा भूत्वा गत्वा तामवसन्पुरीम् ।। ७.५. ॥

viśvakarmavacaḥ śrutvā tataste rākṣasottamāḥ | sahasrānucarā bhūtvā gatvā tāmavasanpurīm || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विश्वकर्मवचःthe words of Vishwakarmaश्रुत्वाhaving heardततःthenतेthoseराक्षसोत्तमाःbest of Rakshasasसहस्रानुचराःwith thousands of followersभूत्वाhaving becomeगत्वाhaving goneताम्thatअवसन्dweltपुरीम्city.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving heard the words of Vishwakarma, those foremost Rakshasas then went to that city with thousands of followers and dwelt there.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)विश्वकर्मा के इस वचन को सुनकर वे राक्षसश्रेष्ठ सहस्रों अनुचरों सहित उस नगरी में जाकर बस गये

Hinglish
5.30VR-7-5-30

दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् । लङ्कामवाप्य ते हृष्टा न्यवसन्रजनीचराः ।। ७.५. ॥

dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimairgṛhaśatairvṛtām | laṅkāmavāpya te hṛṣṭā nyavasanrajanīcarāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दृढप्राकारपरिखांwith strong walls and moatsहैमैःgoldenगृहशतैःby hundreds of housesवृताम्surroundedलङ्कांLankaअवाप्यhaving obtainedतेthoseहृष्टाःdelightedन्यवसन्dweltरजनीचराःnight-wanderers (Rakshasas).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving obtained Lanka, which was surrounded by strong walls and moats and hundreds of golden houses, those delighted night-wanderers (Rakshasas) took up residence there.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)दृढ़ प्राकार और परिखा से युक्त, स्वर्णिम सैकड़ों भवनों से घिरी उस लङ्का को पाकर वे रजनीचर हर्षित होकर वहाँ निवास करने लगे

Hinglish
5.31VR-7-5-31

एतस्मिन्नेव काले तु यथाकामं च राघव । नर्मदा नाम गन्धर्वी बभूव रघुनन्दन ।। ७.५. ॥

etasminneva kāle tu yathākāmaṃ ca rāghava | narmadā nāma gandharvī babhūva raghunandana || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एतस्मिन्in thisएवindeedकालेtimeतुandयथाकामंas desiredचandराघवO Raghavaनर्मदाNarmadaनामnamedगन्धर्वीa Gandharva womanबभूवwas bornरघुनन्दनO delight of Raghu's lineage.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Raghava, O delight of Raghu's lineage, at this very time, a Gandharva woman named Narmada was born as desired.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे रघुनन्दन राम! इसी काल में यथेच्छ विचरण करनेवाली नर्मदा नामक एक गन्धर्वी हुई

Hinglish
5.32VR-7-5-32

तस्याः कान्यात्रयं ह्यासीत् धीश्रीकिर्तिसमद्युति । ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी ।। ७.५. ॥

tasyāḥ kānyātrayaṃ hyāsīt dhīśrīkirtisamadyuti | jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānāmarākṣasī || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्याःherकान्यात्रयम्three daughtersहिindeedआसीत्wereधीश्रीकिर्तिसमद्युतिhaving splendor equal to intellect, prosperity, and fameज्येष्ठक्रमेणin order of seniorityसाsheतेषाम्of themराक्षसानाम्of the Rākṣasasअराक्षसीnot a Rākṣasī.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetShe, who was not a Rākṣasī, indeed had three daughters whose splendor was equal to intellect, prosperity, and fame, and these daughters were for those Rākṣasas in order of their seniority.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसकी बुद्धि, श्री और कीर्ति के समान तेजस्वी तीन कन्याएँ थीं। ज्येष्ठता के क्रम से उस गन्धर्वी ने —

Hinglish
5.33VR-7-5-33

कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः । त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः ।। ७.५. ॥

kanyāstāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ | trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कन्याःdaughtersताःthoseप्रददौgaveहृष्टाdelightedपूर्णचन्द्रनिभाननाःhaving faces like the full moonत्रयाणाम्to the threeराक्षसेन्द्राणाम्chiefs of Rākṣasasतिस्रःthreeगन्धर्वकन्यकाःGandharva maidens.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetDelighted, she gave those three Gandharva maidens, whose faces resembled the full moon, to the three chiefs of the Rākṣasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)पूर्णचन्द्र के समान मुखवाली उन तीनों गन्धर्वकन्याओं को हर्षपूर्वक उन तीनों राक्षसेन्द्रों को प्रदान किया

Hinglish
5.34VR-7-5-34

दत्ता मात्रा महाभागा नक्षत्रे भगदैवते । कुतदारास्तु ते राम सुकेशतनयास्तदा ।। ७.५. ॥

dattā mātrā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate | kutadārāstu te rāma sukeśatanayāstadā || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दत्ताgivenमात्राby the motherमहाभागाO greatly fortunate oneनक्षत्रेin the constellationभगदैवतेpresided over by Bhagaकुतदाराःhaving taken wivesतुindeedतेthoseरामO Ramaसुकेशतनयाःsons of Sukeshaतदाthen.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO greatly fortunate Rama, those sons of Sukesha then indeed took wives, given by their mother in the constellation presided over by Bhaga.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! माता के द्वारा भगदेवता-युक्त नक्षत्र में दी गई उन महाभागा कन्याओं के साथ सुकेश के वे पुत्र विवाहित होकर —

Hinglish
5.35VR-7-5-35

चिक्रीडुः सह भार्याभिरप्सरोभिरिवामराः । ततो माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी ।। ७.५. ॥

cikrīḍuḥ saha bhāryābhirapsarobhirivāmarāḥ | tato mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
चिक्रीडुःthey sportedसहwithभार्याभिःtheir wivesअप्सरोभिःwith Apsarasइवlikeअमराःgodsततःthenमाल्यवतःof Malyavanभार्याwifeसुन्दरीSundariनामnamedसुन्दरीbeautiful.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey sported with their wives like gods with Apsaras; then, Malyavan's wife, named Sundari, who was beautiful...

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अपनी पत्नियों के साथ उसी प्रकार क्रीड़ा करने लगे जैसे अप्सराओं के साथ देवता। तत्पश्चात् माल्यवान् की सुन्दरी नामक सुन्दर पत्नी ने —

Hinglish
5.36VR-7-5-36

स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत् । वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैव राक्षसः ।। ७.५. ॥

sa tasyāṃ janayāmāsa yadapatyaṃ nibodha tat | vajramuṣṭirvirūpākṣodurmukhaścaiva rākṣasaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheतस्याम्in herजनयामासbegotयत्whatअपत्यम्offspringनिबोधknowतत्thatवज्रमुष्टिःVajramushtiविरूपाक्षःVirupakshaदुर्मुखःDurmukhaचandएवindeedराक्षसःRākṣasa.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe begot in her the following offspring: Vajramushti, Virupaksha, and Durmukha, who were Rākṣasas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उससे जो सन्तान उत्पन्न हुई, उसे सुनो — वज्रमुष्टि, विरूपाक्ष तथा दुर्मुख नामक राक्षस,

Hinglish
5.37VR-7-5-37

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च । अनला चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ।। ७.५. ॥

suptaghno yajñakopaśca mattonmattau tathaiva ca | analā cābhavatkanyā sundaryāṃ rāma sundarī || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुप्तघ्नोSuptaghnaयज्ञकोपश्चand Yajñakopaमत्तोन्मत्तौMatta and Unmattaतथैवca and similarlyअनलाAnalaचandअभवत्was bornकन्याa daughterसुन्दर्यांfrom SundariरामO Ramaसुन्दरीa beautiful one
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, from Sundari were born sons named Suptaghna, Yajñakopa, Matta, and Unmatta, and also a beautiful daughter named Anala.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुप्तघ्न, यज्ञकोप, तथा मत्त और उन्मत्त — और हे राम! सुन्दरी के गर्भ से अनला नामक सुन्दर कन्या भी उत्पन्न हुई

Hinglish
5.38VR-7-5-38

सुमालिनो ऽपि भार्यासीत्पूर्णचद्रनिभानना । नाम्ना केतुमती राम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ।। ७.५. ॥

sumālino 'pi bhāryāsītpūrṇacadranibhānanā | nāmnā ketumatī rāma prāṇebhyo 'pi garīyasī || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुमालिनोof Sumaliअपिalsoभार्याa wifeआसीत्wasपूर्णचद्रनिभाननाwith a face like the full moonनाम्नाby nameकेतुमतीKetumatiरामO Ramaप्राणेभ्योthan lifeअपिevenगरीयसीdearer
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, Sumali also had a wife named Ketumati, whose face was like the full moon and who was dearer to him than his own life.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! सुमाली की भी पूर्णचन्द्र के समान मुखवाली एक पत्नी थी, जो केतुमती नाम से जानी जाती थी और उसे अपने प्राणों से भी अधिक प्रिय थी

Hinglish
5.39VR-7-5-39

सुमाली जनयामास यदपत्यं निशाचरः । केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ।। ७.५. ॥

sumālī janayāmāsa yadapatyaṃ niśācaraḥ | ketumatyāṃ mahārāja tannibodhānupūrvaśaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुमालीSumaliजनयामासbegotयदपत्यंwhat offspringनिशाचरःthe night-wandererकेतुमत्यांin KetumatiमहाराजO great kingतत्thatनिबोधknowअनुपूर्वशःin due order
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO great king, now learn in due order about the offspring that the demon Sumali begot through Ketumati.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे महाराज! उस निशाचर सुमाली ने केतुमती से जो सन्तान उत्पन्न की, उसे क्रमशः सुनिये —

Hinglish
5.40VR-7-5-40

प्रहस्तो ऽकम्पनश्चैव विकटः कालकार्मुखः । धूम्राक्षश्चैव दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ।। ७.५. ॥

prahasto 'kampanaścaiva vikaṭaḥ kālakārmukhaḥ | dhūmrākṣaścaiva daṇḍaśca supārśvaśca mahābalaḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रहस्तोPrahastaअकम्पनश्चैवand AkampanaविकटःVikataकालकार्मुखःKalakarmukhaधूम्राक्षश्चैवand Dhūmrākṣaदण्डश्चand Dandaसुपार्श्वश्चand Suparshvaमहाबलःthe mighty
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThese sons were Prahasta, Akampana, Vikata, Kalakarmukha, Dhūmrākṣa, Danda, and the mighty Suparshva.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)प्रहस्त, अकम्पन, विकट, कालकार्मुख, धूम्राक्ष, दण्ड, तथा महाबली सुपार्श्व

Hinglish
5.41VR-7-5-41

संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः । राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता ॥

saṃhrādiḥ praghasaścaiva bhāsakarṇaśca rākṣasaḥ | rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
संह्रादिःSamhradiप्रघसश्चैवand Praghasaभासकर्णश्चand Bhasakarnaराक्षसःthe demonराकाRakaपुष्पोत्कटाPushpotkataचैवandकैकसीKaikasiचandशुचिस्मिताwith a pure smileकुम्भीनसीKumbhinasiचandइत्येतेtheseसुमालेःof Sumaliप्रसवाःoffspringस्मृताःare known
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe demon's other offspring were Samhradi, Praghasa, Bhasakarna, Raka, Pushpotkata, Kaikasi of the pure smile, and Kumbhinasi, all known as Sumali's progeny.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)संह्रादि, प्रघस, तथा राक्षस भासकर्ण, और राका, पुष्पोत्कटा, तथा मृदुहास्य कैकसी —

Hinglish
5.42VR-7-5-42

कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः । । ७.५. ॥

kumbhīnasī ca ityete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ | | 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कुम्भीनसीKumbhinasiचandइत्येतेtheseसुमालेःof Sumaliप्रसवाःoffspringस्मृताःare known।
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetKumbhinasi and others are known as the offspring of Sumali.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)और कुम्भीनसी — ये सब सुमाली की सन्तान कही जाती हैं

Hinglish
5.43VR-7-5-43

मालेस्तु वसुधा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी । भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ।। ७.५. ॥

mālestu vasudhā nāma gandharvī rūpaśālinī | bhāryāsītpadmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मालेःOf MaliतुindeedवसुधाVasudhaनामnamedगन्धर्वीa Gandharva womanरूपशालिनीbeautifulभार्याwifeआसीत्wasपद्मपत्राक्षीlotus-leaf-eyedस्वक्षीbeautiful-eyedयक्षीवरोपमाresembling the best of Yakshinis।
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMali's wife was a beautiful Gandharva woman named Vasudha, who had eyes like lotus petals and was as splendid as a chief Yakshini.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)माली की भी वसुधा नामक एक रूपवती गन्धर्वी पत्नी थी, जो कमलदल के समान नेत्रोंवाली, सुनयना तथा यक्षिणियों में श्रेष्ठ के समान थी

Hinglish
5.44VR-7-5-44

सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो । अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु राघव ।। ७.५. ॥

sumāleranujastasyāṃ janayāmāsa yat prabho | apatyaṃ kathyamānaṃ tu mayā tvaṃ śṛṇu rāghava || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुमालेःOf Sumaliअनुजःthe younger brotherतस्यांin herजनयामासbegotयत्whatप्रभोO Lordअपत्यंoffspringकथ्यमानंbeing toldतुindeedमयाby meत्वंyouशृणुlistenराघवO Raghava।
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Lord Raghava, listen to the offspring that Sumali's younger brother begot in her, which I am now relating to you.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे प्रभो! सुमाली के इस छोटे भाई माली ने उससे जो सन्तान उत्पन्न की, हे राघव! उसे मेरे द्वारा कहे जाने पर सुनिये —

Hinglish
5.45VR-7-5-45

अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च । एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचरः ।। ७.५. ॥

anilaścānalaścaiva haraḥ sampātireva ca | ete vibhīṣaṇāmātyā māleyāstu niśācaraḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अनिलःAnilaचandअनलःAnalaचandएवindeedहरःHaraसम्पातिःSampatiएवindeedचandएतेtheseविभीषणामात्याःministers of Vibhishanaमालेयाःsons of Maliतुindeedनिशाचरःnight-wanderers।
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAnila, Anala, Hara, and Sampati are these sons of Mali, who were night-wanderers and later became ministers of Vibhishana.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अनिल, अनल, हर, तथा सम्पाति — ये माली के निशाचर पुत्र आगे चलकर विभीषण के मन्त्री हुए

Hinglish
5.46VR-7-5-46

ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः । सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे तान्बहुवीर्यदर्पिताः ।। ७.५. ॥

tatastu te rākṣasapuṅgavāstrayo niśācaraiḥ putraśataiśca saṃvṛtāḥ | surānsahendrānṛṣināgayakṣānbabādhire tānbahuvīryadarpitāḥ || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःThenतुindeedतेthoseराक्षसपुङ्गवाःchief Rakshasasत्रयःthreeनिशाचरैःby night-wanderersपुत्रशतैःby hundreds of sonsचandसंवृताःsurroundedसुरान्the godsसहेन्द्रान्along with Indraऋषिनागयक्षान्the Rishis, Nagas, and Yakshasबबाधिरेtormentedतान्themबहुवीर्यदर्पिताःarrogant with great power।
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, those three chief Rakshasas, surrounded by hundreds of their Rakshasa sons, became arrogant with their immense power and tormented the gods along with Indra, as well as the Rishis, Nagas, and Yakshas.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तत्पश्चात् वे तीनों राक्षसश्रेष्ठ — माल्यवान्, सुमाली और माली — सैकड़ों निशाचर पुत्रों से घिरे हुए, अपने बल के गर्व से उन्मत्त होकर, इन्द्र सहित देवताओं, ऋषियों, नागों और यक्षों को पीड़ित करने लगे

Hinglish
5.47VR-7-5-47

जगद्भ्रमन्तो ऽनिलवद्दुरासदा रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः । वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ।। ७.५. ॥

jagadbhramanto 'nilavaddurāsadā raṇeṣu mṛtyupratimānatejasaḥ | varapradānādatigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṅkarāḥ sadā || 7.5. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जगत्worldभ्रमन्तःwanderingअनिलवत्like windदुरासदाdifficult to approachरणेषुin battlesमृत्युप्रतिमानतेजसःhaving valor equal to deathवरप्रदानात्due to the boonअतिगर्विताःextremely proudभृशम्exceedinglyक्रतुक्रियाणाम्of sacrificial ritesप्रशमङ्कराःdestroyersसदाalways.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThese beings wander the world like the wind, are difficult to approach, possess valor equal to death in battles, are exceedingly proud due to the boon they received, and always destroy sacrificial rites. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चमः सर्गः ।। 5 ।। Thus ends the fifth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे वायु के समान समस्त जगत् में विचरण करते हुए दुरासद थे, युद्धों में मृत्यु के समान तेजस्वी थे; वरदान से अत्यन्त गर्वित होकर वे सदा यज्ञ-कर्मों का विनाश करनेवाले बने रहते थे

Hinglish