Sarga 27

कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः स रावणः । आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः ।। ७.२७. ॥

kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sa rāvaṇaḥ | āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ || 7.27. ||

तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः । देवलोकं ययौ शब्दो मथ्यमानार्णवोपमः ।। ७.२७. ॥

tasya rākṣasasainyasya samantādupayāsyataḥ | devalokaṃ yayau śabdo mathyamānārṇavopamaḥ || 7.27. ||

श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित आसनात् । अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव समागतान् ।। ७.२७. ॥

śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptamindraścalita āsanāt | abravīttatra tān devān sarvāneva samāgatān || 7.27. ||

आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् । सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ।। ७.२७. ॥

ādityānsavasūnrudrānviśvānsādhyānmarudgaṇān | sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 7.27. ||

एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि । सन्नह्य सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ।। ७.२७. ॥

evamuktāstu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi | sannahya sumahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ || 7.27. ||

स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति । विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.२७. ॥

sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati | viṣṇoḥ samīpamāgatya vākyametaduvāca ha || 7.27. ||

विष्णो कथं करिष्यामि महावीर्यपराक्रमः । असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते ।। ७.२७. ॥

viṣṇo kathaṃ kariṣyāmi mahāvīryaparākramaḥ | asau hi balavadrakṣo yuddhārthamabhivartate || 7.27. ||

वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना । तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं पद्मयोनिना ।। ७.२७. ॥

varapradānādbalavānna khalvanyena hetunā | tattu satyavacaḥ kāryaṃ yaduktaṃ padmayoninā || 7.27. ||

तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ । त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु ।। ७.२७. ॥

tadyathā namucirvṛtro balirnarakaśambarau | tvadbalaṃ samavaṣṭabhya mayā dagdhāstathā kuru || 7.27. ||

नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते मधुसूदन । गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।। ७.२७. ॥

nahyanyo devadeveśa tvāmṛte madhusūdana | gatiḥ parāyaṇaṃ nāsti trailokye sacarācare || 7.27. ||

त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः । त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः ।। ७.२७. ॥

tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmānpadmanābhaḥ sanātanaḥ | tvayeme sthāpitā lokāḥ śakraścāhaṃ sureśvaraḥ || 7.27. ||

त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये ।। ७.२७. ॥

tvayā sṛṣṭamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram | tvāmeva bhagavansarve praviśanti yugakṣaye || 7.27. ||

तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं देवदेव मम स्वयम् । अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो ।। ७.२७. ॥

tadācakṣva yathā tattvaṃ devadeva mama svayam | api cakrasahāyastvaṃ yotsyase rāvaṇaṃ prabho || 7.27. ||

एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः । अब्रवीन्न परित्रासः कर्तव्यः श्रूयतां च मे ।। ७.२७. ॥

evamuktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ | abravīnna paritrāsaḥ kartavyaḥ śrūyatāṃ ca me || 7.27. ||

न तावदेष दुष्टात्मा शक्यो जेतुं सुरासुरैः । हन्तुं चापि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः ।। ७.२७. ॥

na tāvadeṣa duṣṭātmā śakyo jetuṃ surāsuraiḥ | hantuṃ cāpi samāsādya varadānena durjayaḥ || 7.27. ||

सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः । राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ।। ७.२७. ॥

sarvathā tu mahatkarma kariṣyati balotkaṭaḥ | rākṣasaḥ putrasahito dṛṣṭametannisargataḥ || 7.27. ||

यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर । नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ।। ७.२७. ॥

yattu māṃ tvamabhāṣiṣṭha yuddhyasveti sureśvara | nāhaṃ taṃ pratiyotsyāmi rāvaṇaṃ rākṣasaṃ yudhi || 7.27. ||

नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते । दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ।। ७.२७. ॥

nāhatvā samare śatruṃ viṣṇuḥ pratinivartate | durlabhaścaiva kāmo 'dya varaguptāddhi rāvaṇāt || 7.27. ||

प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो । भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम् ।। ७.२७. ॥

pratijāne ca devendra tvatsamīpe śatakrato | bhavitā 'smi yathā 'syāhaṃ rakṣaso mṛtyukāraṇam || 7.27. ||

अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् । देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ।। ७.२७. ॥

ahameva nihantā 'smi rāvaṇaṃ sapuraḥsaram | devatā nandayiṣyāmi jñātvā kālamupāgatam | etatte kathitaṃ tattvaṃ devarāja śacīpate || 7.27. ||

युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल । । ७.२७. ॥

yuddhyasva vigatatrāsaḥ sarvaiḥ sārdhaṃ mahābala | | 7.27. ||

यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ । सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ।। ७.२७. ॥

yāmi jñātvā kālamupāgatam | tato rudrāḥ sahādityā vasavo maruto 'śvanau | sannaddhā niryayustūrṇaṃ rākṣasānabhitaḥ purāt || 7.27. ||

एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ।। ७.२७. ॥

etasminnantare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye | tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ || 7.27. ||

ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै । सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत् ।। ७.२७. ॥

te prayuddhā mahāvīryā hyanyonyamabhivīkṣya vai | saṅgrāmamevābhimukhā hyabhavartanta hṛṣṭavat || 7.27. ||

ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत । तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।। ७.२७. ॥

tato daivatasainyanāṃ saṅkṣobhaḥ samajāyata | tadakṣayaṃ mahāsainyaṃ dṛṣṭvā samaramūrdhani || 7.27. ||

ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् । घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ।। ७.२७. ॥

tato yuddhaṃ samabhaveddevadānavarakṣasām | ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇodyatam || 7.27. ||

एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते ।। ७.२७. ॥

etasminnantare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ | yuddhārthaṃ samavartanta sacivā rāvaṇasya te || 7.27. ||

मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ।। ७.२७. ॥

mārīcaśca prahastaśca mahāpārśvamahodarau | akampano nikumbhaśca śukaḥ sāraṇa eva ca || 7.27. ||

संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः । जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ।। ७.२७. ॥

saṃhlādo dhūmaketuśca mahādaṃṣṭro ghaṭodaraḥ | jambumālī mahāhrādo virūpākṣaśca rākṣasaḥ || 7.27. ||

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः । त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ।। ७.२७. ॥

suptaghno yajñakopaśca durmukho dūṣaṇaḥ kharaḥ | triśirāḥ karavīrākṣaḥ sūryaśatruśca rākṣasaḥ || 7.27. ||

महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः ।। ७.२७. ॥

mahākāyo 'tikāyaśca devāntakanarāntakau | etaiḥ sarvaiḥ parivṛto mahāvīryo mahābalaḥ || 7.27. ||

रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह । स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः । व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ।। ७.२७. ॥

rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha | sa daivatagaṇānsarvānnānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ | vyadhvaṃsayatsusaṅkruddho vāyurjaladharāniva || 7.27. ||

तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः । प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव ।। ७.२७. ॥

taddaivatabalaṃ rāma hanyamānaṃ niśācaraiḥ | praṇunnaṃ sarvato digbhyaḥ siṃhanunnā mṛgā iva || 7.27. ||

एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः । सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ।। ७.२७. ॥

etasminnantare śūro vasūnāmaṣṭamo vasuḥ | sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa raṇājiram || 7.27. ||

तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ । निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ।। ७.२७. ॥

tathā ' 'dityau mahāvīryau tvaṣṭā pūṣā ca daṃśitau | niṃrbhayau saha sainyena tadā prāviśatāṃ raṇe || 7.27. ||

ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः । क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ।। ७.२७. ॥

tato yuddhaṃ samabhavatsurāṇāṃ saha rākṣasaiḥ | kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣvanivartinām || 7.27. ||

ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् । नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः ।। ७.२७. ॥

tataste rākṣasāḥ sarve vibudhānsamare sthitān | nānāpraharaṇairghorairjaghnuḥ śatasahasraśaḥ || 7.27. ||

देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् । समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम् ।। ७.२७. ॥

devāśca rākṣasānghorānmahābalaparākramān | samare vimalaiḥ śastrairupaninyuryamakṣayam || 7.27. ||

एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः । नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२७. ॥

etasminnantare rāma sumālī nāma rākṣasaḥ | nānāpraharaṇaiḥ kruddhastatsainyaṃ so 'bhyavartata || 7.27. ||

स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः । व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ।। ७.२७. ॥

sa daivatabalaṃ sarvaṃ nānāprahaṇaiḥ śitaiḥ | vyadhvaṃsayata saṅkruddho vāyurjaladharaṃ yathā || 7.27. ||

ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः । हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ।। ७.२७. ॥

te mahābāṇavarṣaiśca śūlaprāsaiḥ sudāruṇaiḥ | hanyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhanta saṃhatāḥ || 7.27. ||

ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना । वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ।। ७.२७. ॥

tato vidrāvyamāṇeṣu daivateṣu sumālinā | vasūnāmaṣṭamaḥ kruddhaḥ sāvitro vai vyavasthitaḥ || 7.27. ||

संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् । विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे ।। ७.२७. ॥

saṃvṛtaḥ svairathānīkaiḥ praharantaṃ niśācaram | vikrameṇa mahātejā vārayāmāsa saṃyuge || 7.27. ||

ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम् । । ७.२७. ॥

tatastayormahāyuddhamabhavadromaharṣaṇam | | 7.27. ||

सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः । ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना । निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ।। ७.२७. ॥

sumālino vasoścaiva samareṣvanivartinoḥ | tatastasya mahābāṇairvasunā sumahātmanā | nihataḥ pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ || 7.27. ||

हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् । गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना ।। ७.२७. ॥

hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiścitam | gadāṃ tasya vadhārthāya vasurjagrāha pāṇinā || 7.27. ||

ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् । तां मूर्ध्नि पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः ।। ७.२७. ॥

tataḥ pragṛhya dīptāgrāṃ kāladaṇḍopamāṃ gadām | tāṃ mūrdhni pātayāmāsa sāvitro vai sumālinaḥ || 7.27. ||

सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा । इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव महाशनिः ।। ७.२७. ॥

sā tasyopari colkābhā patantīva babhau gadā | indrapramuktā garjantī girāviva mahāśaniḥ || 7.27. ||

तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा । गदया भस्मतां नीतं निहतस्य रणाजिरे ।। ७.२७. ॥

tasya naivāsthi na śiro na māṃsaṃ dadṛśe tadā | gadayā bhasmatāṃ nītaṃ nihatasya raṇājire || 7.27. ||

तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः । व्यद्रवन्सहिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् । विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे ।। ७.२७. ॥

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṅkhye rākṣasāste samantataḥ | vyadravansahitāḥ sarve krośamānāḥ parasparam | vidrāvyamāṇā vasunā rākṣasā nāvatasthire || 7.27. ||