Sarga 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । कुम्भयोनिर्मिहातेजा राममेतदुवाच ह ।। ७.२. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ | kumbhayonirmihātejā rāmametaduvāca ha || 7.2. ||

शृणु राम कथावृत्तं तस्य तेजोबलं महत् । जघान शत्रून्येनासौ न च वध्यः स शत्रुभिः ।। ७.२. ॥

śṛṇu rāma kathāvṛttaṃ tasya tejobalaṃ mahat | jaghāna śatrūnyenāsau na ca vadhyaḥ sa śatrubhiḥ || 7.2. ||

तावत्ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव । वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते ।। ७.२. ॥

tāvatte rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava | varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te || 7.2. ||

पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः । पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः ।। ७.२. ॥

purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ | pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣādiva pitāmahaḥ || 7.2. ||

नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा । प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः ।। ७.२. ॥

nānukīrtyā guṇāstasya dharmataḥ śīlatastathā | prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ || 7.2. ||

प्रजापतिसुतत्वेन देवानां वल्लभो हि सः । हृष्टः सर्वस्य लोकस्य गुणैः शुभ्रैर्महामतिः ।। ७.२. ॥

prajāpatisutatvena devānāṃ vallabho hi saḥ | hṛṣṭaḥ sarvasya lokasya guṇaiḥ śubhrairmahāmatiḥ || 7.2. ||

स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः । तृणविन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुङ्गवः ।। ७.२. ॥

sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ | tṛṇavindvāśramaṃ gatvā nyavasanmunipuṅgavaḥ || 7.2. ||

तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः । गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः ।। ७.२. ॥

tapastepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ | gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ || 7.2. ||

देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः । क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे ।। ७.२. ॥

devapannagakanyāśca rājarṣitanayāśca yāḥ | krīḍantyo 'psarasaścaiva taṃ deśamupapedire || 7.2. ||

सर्वर्तुषृपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च । नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः ।। ७.२. ॥

sarvartuṣṛpabhogyatvādramyatvātkānanasya ca | nityaśastāstu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ || 7.2. ||

देशस्य रमणीयत्वात्पुलस्त्यो यत्र स द्विजः । गायन्त्यो वादयन्त्यश्च लासयन्त्यस्तथैव च । मुनेस्तपस्विनस्तस्य विघ्नं चक्रुरनिन्दिताः ।। ७.२. ॥

deśasya ramaṇīyatvātpulastyo yatra sa dvijaḥ | gāyantyo vādayantyaśca lāsayantyastathaiva ca | munestapasvinastasya vighnaṃ cakruraninditāḥ || 7.2. ||

अथ क्रुद्धो महातेजा व्याजहार महामुनिः । या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति ।। ७.२. ॥

atha kruddho mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ | yā me darśanamāgacchetsā garbhaṃ dhārayiṣyati || 7.2. ||

तास्तु सर्वाः प्रतिश्रुत्य तस्य वाक्यं महात्मनः । ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः ।। ७.२. ॥

tāstu sarvāḥ pratiśrutya tasya vākyaṃ mahātmanaḥ | brahmaśāpabhayādbhītāstaṃ deśaṃ nopacakramuḥ || 7.2. ||

तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत् । । ७.२. ॥

tṛṇabindostu rājarṣestanayā na śṛṇoti tat | | 7.2. ||

गत्वाश्रमपदं तत्र विचचार सुनिर्भया । न सापश्यत्स्थिता तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।। ७.२. ॥

gatvāśramapadaṃ tatra vicacāra sunirbhayā | na sāpaśyatsthitā tatra kāñcidabhyāgatāṃ sakhīm || 7.2. ||

तस्मिन्काले महातेजाः प्राजापत्यो महानृषिः । स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा भावितः स्वयम् ।। ७.२. ॥

tasminkāle mahātejāḥ prājāpatyo mahānṛṣiḥ | svādhyāyamakarottatra tapasā bhāvitaḥ svayam || 7.2. ||

सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तपसो निधिम् । अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा ।। ७.२. ॥

sā tu vedaśrutiṃ śrutvā dṛṣṭvā vai tapaso nidhim | abhavatpāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā || 7.2. ||

वभूव च समुद्विग्ना दृष्ट्वा तद्दोषमात्मनः । इदं मे किन्त्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वा ऽ ऽश्रमे स्थिता ।। ७.२. ॥

vabhūva ca samudvignā dṛṣṭvā taddoṣamātmanaḥ | idaṃ me kintviti jñātvā piturgatvā ' 'śrame sthitā || 7.2. ||

तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणविन्दुरथाब्रवीत् । किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः ।। ७.२. ॥

tāṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtāṃ tṛṇavindurathābravīt | kiṃ tvametattvasadṛśaṃ dhārayasyātmano vapuḥ || 7.2. ||

सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् । न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम् ।। ७.२. ॥

sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam | na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpamīdṛśam || 7.2. ||

किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः । पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम् ।। ७.२. ॥

kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmyekā maharṣerbhāvitātmanaḥ | pulastyasyāśramaṃ divyamanveṣṭuṃ svasakhījanam || 7.2. ||

न च पश्याम्यहं तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् । रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा त्रासादिहागता ।। ७.२. ॥

na ca paśyāmyahaṃ tatra kāñcidabhyāgatāṃ sakhīm | rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā trāsādihāgatā || 7.2. ||

तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः । ध्यानं विवेश तच्चापि ह्यपश्यदृषिकर्मजम् ।। ७.२. ॥

tṛṇabindustu rājarṣistapasā dyotitaprabhaḥ | dhyānaṃ viveśa taccāpi hyapaśyadṛṣikarmajam || 7.2. ||

स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः । गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत् ।। ७.२. ॥

sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ | gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyamidamabravīt || 7.2. ||

भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम् । भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम् ।। ७.२. ॥

bhagavaṃstanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svaireva bhūṣitām | bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayamudyatām || 7.2. ||

तपश्चरणयुक्तस्य श्रम्यमाणेन्द्रियस्य ते । शुश्रूषणपरा नित्यं भविष्यति न संशयः ।। ७.२. ॥

tapaścaraṇayuktasya śramyamāṇendriyasya te | śuśrūṣaṇaparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 7.2. ||

तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा । जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः ।। ७.२. ॥

taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā | jighṛkṣurabravītkanyāṃ bāḍhamityeva sa dvijaḥ || 7.2. ||

दत्त्वा स तु यथान्यायं स्वमाश्रमपदं गतः । सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः ।। ७.२. ॥

dattvā sa tu yathānyāyaṃ svamāśramapadaṃ gataḥ | sāpi tatrāvasatkanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ || 7.2. ||

तस्यास्तु शीलवृत्ताभ्यां तुतोष मुनिपुङ्गवः । प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.२. ॥

tasyāstu śīlavṛttābhyāṃ tutoṣa munipuṅgavaḥ | prītaḥ sa tu mahātejā vākyametaduvāca ha || 7.2. ||

परितुष्टो ऽस्मि सुश्रोणि गुणानां सम्पदा भृशम् । तस्माद्देवि ददाम्यद्य पुत्रमात्मसमं तव ।। ७.२. ॥

parituṣṭo 'smi suśroṇi guṇānāṃ sampadā bhṛśam | tasmāddevi dadāmyadya putramātmasamaṃ tava || 7.2. ||

उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् । यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयैषो ऽध्ययतो मम ।। ७.२. ॥

ubhayorvaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam | yasmāttu viśruto vedastvayaiṣo 'dhyayato mama || 7.2. ||

तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः । एवमुक्ता तु सा देवी प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।। ७.२. ॥

tasmātsa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ | evamuktā tu sā devī prahṛṣṭenāntarātmanā || 7.2. ||

अचिरेणैव कालेनासूत विश्रवसं सुतम् । त्रिषु लोकेषु विख्यातं यशोधर्मसमन्वितम् ।। ७.२. ॥

acireṇaiva kālenāsūta viśravasaṃ sutam | triṣu lokeṣu vikhyātaṃ yaśodharmasamanvitam || 7.2. ||

श्रुतिमान्समदर्शी च व्रताचाररतस्तथा । पितेव तपसा युक्तो ह्यभवद्विश्रवा मुनिः ।। ७.२. ॥

śrutimānsamadarśī ca vratācāraratastathā | piteva tapasā yukto hyabhavadviśravā muniḥ || 7.2. ||